بىردە...
اتانىڭ – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءجۇز جىلدىق تويى تارازدا وتەتىن كەزدە ءبىر جىگىت ۇيگە حابارلاسىپ, باكەڭمەن سويلەستى. قاشان جولعا شىعاتىنىمىزدى سۇراپ, ءوزىنىڭ ءبىزدى كۇتىپ الىپ, ورنالاستىرۋعا جاۋاپتى ادام ەكەنىن ايتادى دا:
– اعا, اپاي ەكەۋىڭىزگە قوناقۇيدەن ءبىر نومەر الايىن با, الدە جەكە-جەكە نومەرگە جاتاسىزدار ما؟ – دەپ سۇرايدى. ەرەكشە قۇرمەت كورسەتكىسى كەلدى بىلەم. باقىتجان بولسا:– اينالايىن, اتالارىڭنىڭ 100 جىلدىعىنا ماعان سىيلىق رەتىندە توقال ايتتىرعان بولساڭدار, وندا, ارينە, اپالارىڭنان بولەك بولمە, ايتپەسە كەمپىرىمنىڭ قاسىنا جاتا بەرەم, – دەپ جاۋاپ بەردى.
* * * تەلەفون سىلدىرلاعاندا باكەڭ بارىپ الدى دا, اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ جاتتى. – اسقاردىڭ جاعدايى قالاي, ساباعى جاقسى ما؟ – دەگەندە زۆونداپ تۇرعان ادام وسى ۇيگە ەتەنە جاقىن بولىپ كەتكەن ايگۇل بولاتحانقىزى ەكەنىن ۇقتىم. اسقار – ونىڭ ۇلى.
ار جاقتان مەنىڭ حالىمدى سۇرادى بىلەم, باكەڭ:
– قازىر تويعا شاقىرۋلار كوپ, اپاڭ سايراڭداپ ءجۇر, تاماق جاساۋدى قويدى. ءبىر كۇن تويعا بارامىز, ەرتەسىندە تويدان اكەلگەن سارقىتتى جەيمىز, – دەدى.
* * * ەرجان مەن انار اكەلەرىنە شەتەلدىڭ ادەمى اياق كيىمىن اكەلدى.
– مىنالارىڭنىڭ تۇمسىعى ۇشكىر ەكەن, مەنىڭ اياعىم جالپاق قوي, – دەدى باكەڭ.
– پاپا, جالپاق تۇمسىق تۋفليلەر ساننەن قالدى, ال بۇل سوڭعى شىققان كەرەمەت مودا, – دەگەن انارعا:
– بالام, مودا وزگەرگەن شىعار, بىراق مەنىڭ اياعىم بۇرىنعى قالپىندا قالعان, – دەدى اتاسى.
* * * ءبىر قوناقتا شاراپ زاۋىتتىڭ ديرەكتورى:
– ءبىزدىڭ ءونىمنىڭ ارقاسىندا سان مىڭداعان ادام ايلىق الىپ كۇنىن كورىپ وتىر, – دەپ ماقتاندى.
– ساۋىقتىرۋ ورىندارىنا پاتسيەنتتەردى دە سىزدەر بەرىپ جاتىرسىزدار, – دەدى باكەڭ.
* * * مارقۇم جازۋشى زامانبەك اعا جاكەنوۆتىڭ ۇلى ەلمۇرات پەن كەلىنى نەسىبەلى – ءبىزدىڭ تۋعان بالالارىمىزداي تىرشىلىكتىڭ ءاربىر ساتىندە جانىمىزدان تابىلىپ, سۇيەۋ بولىپ جۇرگەن قامقور دا ارداقتى جاقىندارىمىز. ال ولاردىڭ بالالارى نەمەرەلەرىمىز سەكىلدى, باكەڭدى «اتا» دەپ ەركەلەيتىن. سول بالالاردىڭ ۇلكەنى نۇرجان ۇيلەنەر كەزدە قۇدالىققا قورجىن كوتەرىپ توپ باستاپ باردىق.كەلىن ءتۇسىرۋ تويىنىڭ الدىندا ەلمۇرات:
– اعا, تويدا ءبىزدىڭ نايمانداردان جاسى ۇلكەن ادامدار بار, بىراق ءبىز ءۇشىن ءسىزدىڭ ورنىڭىز بولەك. تويدى باستاپ, باتا بەرىپ, توي اتاسى بولىڭىز, – دەپ تىلەك ايتتى. اعاسى, ارينە, بۇل ۇسىنىستى قۋانا قابىل الدى.
تويعا جۇرت جينالىپ جاتقاندا اسابا جىگىت باكەڭە سالەم بەرىپ:
– اعا, مەن دە دۋلاتپىن, ونىڭ ءىشىندە… – دەي بەرگەندە باكەڭ ونىڭ ءسوزىن ءبولىپ:
– شىراعىم, ونى كەيىن اسىقپاي ايتارسىڭ, بۇگىن مەن نايمانمىن! – دەدى كەۋدەسىن كەرىپ.
زەينەپ احمەتوۆا
الماتى
«الباستى» قاتىن كۇندىز قارا جامىلىپ, اكەسى ولگەندەي جابىعىپ, كويلەگىنىڭ ەتەگى, توبىعىنا جەتەدى, ەكى كوزى جىلتىڭداپ, تۇلا بويى بۇلتىڭداپ, كەلە جاتقان كوشەدە, قىز-قاتىندار نەشەمە. ال كەشكىسىن وسىلار تۇنگى كلۋب ىشىندە, ايعىر توپقا قوسىلار... «كادرلىق بيزنەس» شىركىن-اي, باستىق ورنىن ساتىپ السام, ءبىر وقپەن قوس قوياندى اتىپ السام. «كوسەمسوز» كوكەلەردىڭ سۋىن تاۋىپ, ايالى الاقاندا جاتىپ السام. شىركىن-اي, ءبىر دەپۋتات بولىپ السام, جۋاندى جىڭىشكەرتپەي جونىپ السام. سەسسيا, ماجىلىستە قول كوتەرىپ, تىم جايلى كرەسلوعا قونىپ السام. بيزنەستى اق توقالدىڭ اتىمەنەن, بىلدىرمەي ورمەلەسەم ساتىمەنەن, ارمانىم دەنساۋلىقتى ساتىپ الۋ, ءجۇز جاستى جاساپ وتسەم اقىرى مەن.
«كرىشاسى» بارلار...
قۇدايدىڭ قۇدىرەتتى بۇيرىعىمەن, سىركە دە وسە كەلە بيت بولادى, كۇشىك تە بۇلاڭ قاعىپ قۇيرىعىمەن, اجەپتاۋىر اۋلەكى يت بولادى. ال «كرىشاسى» بار مايشاباقتار, مۇحيتتا مالتىپ جۇرگەن «كيت» بولادى.
ءازىربايجان قونارباەۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسى
سۇراق-جاۋاپ
– مىرزا, مەن – جازۋشىمىن. «بايۋدىڭ ءجۇز ءتاسىلى» دەگەن كىتابىم بار.
ساۋداگەر:
– سونشا ءتاسىلىن بىلسەڭ, نەگە قايىر سۇراپ ءجۇرسىڭ؟
قايىرشى:
– مەن جازعان ءتاسىلدىڭ ءجۇزىنشىسى – وسى..
– ءوڭىڭ بوزارىپ كەتىپتى عوي؟
– اۋىرىپ قالدىم
– دارىگەرگە قارالمايسىڭ با؟
– ءومىر سۇرگىم كەلەدى...
* * * – ارمانىڭ نە؟
– ءار قىتاي ماعان ءبىر دوللاردان سىيلاسا عوي!..
قاراۋىل:
– بۇل جەردە بالىق اۋلاعا تىيىم سالىنعان! ايىپپۇل تولەيسىز!
– قايداعى بالىق اۋلاعان, اشەيىن قارماق ۇشىنداعى قۇرتتى شومىلدىرىپ جاتىرمىن! – دەپتى بالىقشى تۇك بىلمەگەندەي.
– قاشان ۇيلەنەسىڭ؟
– ءجۇرىپ جۇرگەن قىزىم نەسيەسىنەن قۇتىلىپ بولسىن...
* * * – اراقتى نەعىپ تۇتىكپەن ءىشىپ قالعانسىڭ؟
– دارىگەر قولىڭمەن ۇرەمكە ۇستاۋشى بولما دەپ ەسكەرتكەن...
الدايدى
جۇرت ەسىنە تۇسىرمەك بولىپ ءشامشىنى, «كونگرەسس-حولعا» جينادى بار ءانشىنى. ساحنادا ءاننىڭ ءسوزىن ۇمىتىپ ءبىر بەلگىلى ءانشى تۇردى, «سالساڭ دا جۇرمەس قامشىنى». فونوگرامما دەگەن بالەگە العان كوپ سەنىپ, دايىندىق جاساپ, كورمەي مە ءبارىن تەكسەرىپ!
قويشىباي شانيەۆ
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
«وسى مەن نە ايتايىن دەپ ەدىم؟!»
باسەكەڭدى كۇتىپ قابىلداۋ بولمەسىندە تۇرعانبىز.
كوپ كۇتتىرمەي كەلە قالدى.
ىزەتپەن سالەمىمىزدى الدى. كوپتى كورگەن كورەگەن ەمەس پە:
– كەزەكتىڭ سوڭى كىم ەكەن, جىگىتتەر! – دەپ, ءازىل تاستاعان باسەكەڭە بىزدەر «تاۋىپ كەتكەن قالجىڭىنا» تاڭدانىپ-تامسانىپ, پەندەگە ءتان سىپايىلىقپەن بەت-الپەتىمىزگە شاعىن عانا ماسكا كيگىزىپ, قوزعالاقتاپ-قوپاڭداپ, اركىم ءوزىنىڭ بار ەكەنىن ءبىلدىرىپ جاتىرمىز.
– بىردە, وسى وزدەرىڭ سياقتى ءبىر توپ كىسى تۇرا قالىپپىز, – دەپ اينالا انتالاپ تۇرعان بىزدەردى بارلاي شولىپ, بار وڭ قانات, سول قانات, ەم بەرۋشى, دەم بەرۋشىسى ءتۇپ-تۇگەل وسىندا بولعانىنا كوڭىلدەنە كۇپسىنىپ, سويلەپ كەتتى:
– مەنىڭ جانىمدا ىلدەباي ق ۇلىقوۆ تۇرعان. ول كىسى كوپ جىلدار جاۋاپتى قىزمەتتە ىستەدى. ءبىر-ەكى جىلداي رەسپۋبليكالىق گازەتتىڭ رەداكتورى بولعان. وندا دا كوپ تۇرماي, بىرەر جىلدان سوڭ وسى قازىرگى قىزمەتىنە كوتەرىلگەن. ءبىر كەزدە بىرگە ىستەگەندىكى مە, ايتەۋىر, قازىر دە ارالاس-قۇرالاسپىز, – دەپ, ءسال تىنىستاعان ءساتىندە الدىمداعى نەشە الۋان باستاردىڭ اراسىنان سىعالاپ ۇرلانا باسەكەڭە كوز تاستاپ ەدىم, اۋزى سويلەپ «ءىس» تىندىرسا, وتتى جانارى الدىڭعىلاردى ارالاپ ساراپتاي باستاعان ەكەن...
نە دەگەن قابىلەت دەسەڭىزشى. وزەكتى اڭگىمە ايتىپ ەلدى اۋزىنا قاراتقانى بىلاي تۇرسىن, اركىمنىڭ وزىنە دەگەن پيعىل-نيەتىن سول ءسوزىن تىڭداعان بولمىسىنان اجىراتىپ-انىقتاپ الماقشى.
– ال قازىر مينيستر بوپ كەكىرەيىپ وتىرعان مىنا وزدەباي قارجاۋباەۆ ءبارىمىز قۇرداس بولاتىنبىز. ول جاسىنان جينالىستاردا قولىن سىلتەي سويلەپ تۇراتىن. ول دا... – دەپ, ول كىسىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىن تىلگە تيەك ەتە باستاعان...
– ول كىسى جاقسى كىسى ەدى... (مارقۇم بولعان بىرەۋدى نىساناعا العانىن بىلە قويدىم). كىمگە جاقسىلىق جاسامادى دەيسىڭ. مەنى قازىرگى اكادەميكتەردىڭ اتاسى كەمەل جاسانوۆپەن سول كىسى تانىستىرعان. انا ۆيتسە-پرەزيدەنت تورە ەسقاراەۆقا دا ەرتىپ اپارىپ: «مىناۋ سەنىڭ جاقىن ىنىلەرىڭنىڭ ءبىرى, وڭ قاناتىڭا ال», – دەپ تە قامقورلىق جاساپ ەدى... جاقسى كىسىلەر كوپ تۇرمايدى ەكەن عوي... سول كىسى باستاپ توبىمىزبەن ۇمبەت شىلىباەۆتىڭ ۇيىنە بارا قالدىق. ۇمبەت شىلىباەۆ وندا وسى جاقىن ماڭدا تۇراتىن. ول كىسى دە ءبىراز جاۋاپتى قىزمەتتىڭ بەلىن باستى-اۋ-ەي!
...جاپ-جاس, مىنا سەندەردەن دە ۋىز شاعىندا بىلدەي ءبىر گازەتتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى, ودان بالالار جۋرنالىن باسقارعانى بار, كوپ كىدىرمەي ورلەپ, جوعارىدان ءبىر-اق شىقتى. ەندى, مىنە, ءبىراز جىلدان بەرى تابان تىرەپ باسپا باسقارىپ كەلە جاتقانى... – دەپ, ءسال ويلانا كىدىرىپ تۇرىپ:
– وسى مەن نە ايتايىن دەپ ەدىم؟ – دەپ قويىپ قالعانى. ءۇنسىز تۇرعان بىزدەر قاتتى ساستىق...
– ويپىر-اي-ءا! نە ايتايىن دەپ ەدىم-ەي!
...سول ءسات ىشتەگى جۇپ-جۇمىر قارا تەلەفون شىرىلداپ قويا بەرىپ, باسەكەڭ لىپ ەتىپ ىشكە كىرىپ كەتكەنى... جانارىما جانارىن قاداۋعا مۇرشا بەرمەگەن قارا تەلەفونعا ريزا بولعانىممەن, كوپتىڭ كوز الدىنداعى «وسى مەن نە ايتايىن دەپ ەدىم؟» دەگەن سويلەم كوكەيىمە كەپتەلىپ تۇرىپ الدى. ەرسۇلتان ماعجان الماتى وبلىسى«ۆاحتوۆىي ءادىس» – توپ قۇراپ ولەڭ ايتقىشتار كوبەيىپ كەتتى. – تاڭداناتىن نەسى بار, بىرەۋى ءان ايتسا, ەكىنشىسى دەمالىپ تۇرادى. ۆاحتوۆىي ءادىس دەگەن وسى. كۇمان – بالام, اتىڭ كىم؟ – زەينەتكەر. – بالكىم, ارداگەر شىعار. – جو, جوق. زەينەتكەر-پەنسيونەر. – زەينەت جاسى ودان دا ۇزارىپ كەتەر, تەز جەتسىن دەپ ىرىمداپ اكەڭ مەن شەشەڭ تىم ەرتە قامدانعان ەكەن. قايتىپ كەلەمىن – اقىلىمدى الاسىڭ با, – دەدى ءدالۋ ايەلى بالۋگە. – ساتۋلى ما, تەگىن بە؟ – ۇيدە وتىرىپ اقشا تاباسىڭ. وڭاي ولجا, سوتپەن اجىراسامىز. ۇكىمەتتەن 5 بالاعا جاردەماقى الاسىڭ. – ودان ءارى قاراڭ باتىپ, قۇرىپ كەتپەيسىڭ بە ؟ – ءوللا, ءبىللا, اقشا العان كۇنى قاراشاڭىراعىما قايتىپ كەلەمىن. جوعالعان قالاشىق – قىستاعى مۇز قالاشىقتىڭ ورنى بار دا, ءوزى جوق؟.. – اتالارىمىز ايتقان جوق پا: «اتىن اتا دا, يتكە تاستا» دەپ... جەتكەرگەن ابدىرەي ۇلى قىزىلوردا وبلىسى