مەديتسينا مۇمكىندىگى

وسىدان 15-20 جىل بۇرىنعى مەديتسينامەن قازىرگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن سالىستىرۋعا كەل­مەيدى. وتانىمىزدىڭ ءىرى قالا­لارىندا مەديتسينالىق كلاس­تەردىڭ قالىپتاسۋىمەن تىنىسى اشىلعان بۇگىنگى مەديتسينانىڭ جەتىستىگى, پاتسيەنتتەردىڭ بۇرىن­عىداي شەتەلدىك ماماندارعا جال­تاقتاماي ءوز جەرىندە ساپالى قىز­­مەت الۋىنا مۇمكىندىكتىڭ تۋى سونىڭ دالەلى. ولاي دەمە­گەن­دە شە, بيىلدىڭ وزىندە قازاق جەرىندە بۇرىن-سوڭدى الەم ەل­دەرىندە بولماعان تولىقتاي جا­ساندى جۇرەك وپەراتسياسى 3 ادام­عا جاسالىپ, ءۇزىلىپ كەتەيىن دەپ تۇرعان ءۇمىت قايتا جالعاندى. وتكەن جىلى عانا 47 بالانىڭ جىلىك مايى اۋىستىرىلدى. الاي­­دا مۇنداي قىمبات كۇردەلى وپەراتسياعا دە­گەن سۇرانىستىڭ بۇدان دا باسىم­دىقتا ەكەنى ايقىن. وسى رەتتە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەل­جان ءبىرتانوۆ بىلاي دەيدى: «وتاندىق مەديتسيناداعى ماڭىز­دى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى – جىلىك مايىن ترانسپلانتاتسيالاۋ. بۇل وتاندىق مەديتسينامىزداعى ەڭ ءبىر تولعاندىرارلىق, جان اۋىر­تارلىق ماسەلەنىڭ ءبىرى. بالالارىمىزدى جىلىك مايىن ترانسپلانتاتسيالاۋ ءۇشىن شەتەلگە جىبەرۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. ول وڭاي وپەراتسيا ەمەس جانە دايىندىقتىڭ ۇزاق مەرزىمىن, ۇزاق ۋاقىت بويى كۇتىم مەن وڭالتۋدى تالاپ ەتەتىن ۇدەرىس. شەتەلگە جىبەرۋ ار­قى­لى بۇل پروبلەمانى تولىق شە­شۋ مۇمكىن ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا قاجەتتىلىكتىڭ جارتىسىن ءوزىمىز وتەپ وتىرمىز. تاياۋ 2-3 جىلعا جاسالعان جول كارتامىز بار, وندا پروبلەمانى ەڭسەرەمىز دەگەن ويدامىز», – دەيدى. 

شىنىمەن دە مينيستر ايتسا ايتقانداي قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىعىن بىردەي ساپالى جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەك الۋ ماسەلەسى ويلاندىرا­تىنى حاق. بۇل دالەلدەۋدى قا­جەت ەتپەيتىن اكسيوما. كەيدە ما­مانداردىڭ بىلىگى ازدىق ەتسە, كەيدە كوڭىلى جەتپەي قالاتىن تۇستار از ەمەس. سول سەبەپتەن حا­لىقتىڭ كوپ رەتتە وتاندىق ءدا­رىگەر قاۋىمىنا ايتار بازى­نالارى كەزدەسەدى. ايتسە دە سويلەگەن تسيفرلار مەديتسينا جەتىستىكتەرىنىڭ از ەمەستىگىن ايعاقتايدى. ماسەلەن, ەلىمىزدە انا ءولىمى – 9, نارەستە ءولىمى 6,5 پايىزعا تومەندەگەن. سوڭعى 3 جىلدا ەلىمىزدە نەگىزگى مە­دي­تسي­نالىق-دەموگرافيالىق كور­­سەتكىشتەردى جاقسارتۋدىڭ وڭ دي­ناميكاسى بايقالىپ, ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 0,85 جاس­قا ۇلعايدى, جالپى ءولىم 3 پا­يىز­دان اسا ازايىپ, تۋبەركۋ­لەزدەن بولاتىن ءولىم 29 پايىزعا تومەندەگەن. سونىمەن قاتار حا­لىقتىڭ ءوزى كوڭىل اۋدارماي­تىن دەنساۋلىعىن تەكسەرۋدە سكرينينگ جاساۋدىڭ ما­ڭى­زى جوعارىلاي تۇسۋدە. قازاقستان­دىق­تاردىڭ دەنساۋلىعىن نى­عايتۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان ۇلتتىق سكرينينگتىك باعدارلاما ەرەسەك تۇرعىندار مەن بالالاردى جەدەل زەرتتەۋدىڭ 7 ءتۇرىن قامتىپ, تەكسەرۋدەن جىل سايىن وتكىزىپ جۇرگەنىنەن ەلدىڭ بارلىعى حاباردار. تىپتەن, «ۋچاس­كەلىك مە­يىرگەر مازامدى الدى, سكرينينگ­تەن ءوتىڭىز دەپ شاقىرىپ قويمايدى», دەيتىنىمىز دە بار. سونىڭ ارقاسىندا بيىل 7 ميلليوننان استام ادامدى قامتيتىن 12 ميلليوننان استام تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 304 مىڭعا جۋىق اۋرۋ انىقتالىپ, شامامەن 260 مىڭ ادام ەسەپكە الىنىپتى.

ءمينيستردىڭ جىل سايىنعى ەسەبىنەن ءمالىم بولعانداي قو­عام­­دىق دەنساۋلىقتى باسقا­رۋ بويىنشا شارالار جوسپارى قابىلدانىپ, مەكتەپ وقۋ­شى­لارىنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ جونىندەگى جاڭا ستاندارتتار ەنگىزىلىپتى. تولىقتاي العاندا, 12 ميلليوننان استام ادام سالاماتتى ءومىر سالتىن قا­لىپتاستىرۋ شارالارىنا تارتىلعان كورىنەدى. بۇل – حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى دەگەن ءسوز. الايدا سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا دا, ەلى­مىز­دەگى دەنساۋلىق سالاسىن رە­فور­مالاۋداعى ماڭىزدى مەجە – مىندەتتى الەۋمەتتىك مە­دي­­تسي­نالىق ساقتاندىرۋعا دا ەلدىڭ ەلپ ەتە تۇسپەگەنى بەل­گىلى. سەبەبى كوڭىلدە كۇمان مەن كۇدىك تە, ءۇمىت پەن سەنگەن كۇنى سەنىمىم الدانباسا ەكەن دەگەن وي جاتىر. ءمامس دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا قانشا­لىقتى كومەكتەسەدى؟ مەديتسي­نالىق قىزمەت ساپاسىن جاق­سارتۋعا قالاي قول جەتەدى؟ بۇل ساۋالدارعا ۆەدومستۆو باسشىسى: «مەملەكەت دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ياعني, حالىققا كورسەتىلەتىن تەگىن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە جىل سايىن 1 تريلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى بولەدى. 2017 جىلى سالاعا جالپى مەملەكەت پەن ازا­ماتتاردىڭ جەكە شىعىندارىن قوسقاندا 1 ترلن 759 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. ونىڭ 550 ملرد تەڭگەسى – حالىق­تىڭ «قالتاسىنان» شىققان قاراجات. ياعني, ازا­ماتتاردىڭ جەكە شىعىندارى 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 3 ەسە ارت­قان. كەلەر جىلدان باس­تاپ ەنگىزىلەتىن ساقتاندىرۋ ءجۇ­يەسى وسى شىعىنداردىڭ ءوسۋ قارقىنىن تومەندەتۋگە كومەك­تەسەدى. مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ شەڭ­بەرىندە ءبىر­قاتار قىزمەتتەردىڭ قول­جە­تىمدىلىگى كەڭەيتىلەدى. ولاردىڭ ساناتىنا قىمبات تۇراتىن دياگ­نوستيكالىق قىز­مەتتەر دە كىرىپ, وعان ارنالعان قاراجات 3 ەسە وسەدى. ستو­ما­تولوگيالىق قىزمەتتەردى قار­جىلاندىرۋ 2,3 ەسە ۇل­عايادى. ساقتاندىرىلعان تۇلعالار ءۇشىن مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ جۇيەسىنىڭ پاكەتى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قول­جەتىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋدى كوزدەيدى», – دەدى مينيستر. ونىڭ ايتۋىنشا, ساقتاندىرۋ ارقىلى ءومىر بويى قارجى تاپ­شىلىعىنىڭ زاردابىن تارتىپ كەلە جات­قان كونسۋلتاتيۆتىك-دياگ­نوستيكالىق قىزمەتتەردى قار­جىلاندىرۋ دەڭگەيى ءۇش ەسەگە ارتادى. قازىر سالالىق ماماننىڭ كونسۋلتاتسياسىنا 700 تەڭگە ءتو­لەنسە, ال نارىقتا ونىڭ قۇنى شامامەن 5-6 مىڭ تەڭگە تۇرادى. سونىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە بىلىكتى سالالىق مامانداردىڭ تۇراق­تاۋىنا قول جەتكىزۋگە بولاتىنداي. ال ساقتاندىرۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلعاندا دارىگەرلىك قىزمەتتىڭ باعالاۋىن ارتتىراتىن تاريفتەردى 15 پروتسەنتكە وسىرۋگە مۇمكىندىك تۋادى ەكەن. تاريفتەر دەمەكشى مينيستر «تاريف تەك مەملەكەت پەن ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ اراسىنداعى پروتسەدۋرا. كوپشىلىك, حالىق تا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جالاقىنى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى نەمەسە مەملەكەت بەكىتەدى دەپ ويلاۋى مۇمكىن. ال ءىس جۇزىندە, بۇل ولاي ەمەس. ءبىز مەديتسينالىق ۇيىمدارعا كورسەتكەن قىزمەتى ءۇشىن ءتو­لەيمىز. ياعني, اپپەنديتسيتتى ەمدەسە ونىڭ بەكىتىلگەن باعاسى بار. ونى تاريف دەپ ايتامىز جانە وسى تاريف ارقىلى جالاقى شىعىندارىن قالىپتاستىرامىز. ءبىز وسى ءتاريفتى مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرگە اقشا جەتۋى ءۇشىن ارتتىرامىز», – دەگەن. 

ءمامس جۇمىس ىستەيتىندەر ءۇشىن بالكىم ءتيىمدى شىعار, ال جۇمىسى جوقتار نە ىستەيدى؟ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا پاكەتتەرىن ەن­گىزۋ ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توپتارىنا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا با­عىتتالعانىن العا تارتادى ماماندار. بۇگىن زاڭنامامەن جەكەلەگەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردى الۋ ءۇشىن ازاماتتاردىڭ الەۋ­مەتتىك تۇرعىدان وسال 8 ساناتى انىقتالعان. ولار بالالار, جۇكتى ايەلدەر, كوپ بالالى انالار, زەينەتكەرلەر جانە باسقالار دەيدى, ال بۇل ادامداردىڭ سانى شامامەن 10,9 ملن-دى قۇرايدى جانە ولاردىڭ بارلىعى مەملەكەت تاراپىنان ساقتاندىرىلماق. 

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن رەفورمالاۋدا ەل ءۇمىت ار­تىپ وتىرعان الەۋمەتتىك مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ قورى كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى جىل باسىنان بەرى مەم­لەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا كورسەتىلگەن قىزمەتتەر ءۇشىن 464 ملرد تەڭگە تولەگەن ەكەن. بۇل كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەك پاكەتى شەڭبەرىندە بەكى­تىلگەن كەلىسىمشارتتاردىڭ جال­پى سوماسىنىڭ 53,5 پرو­تسەنتى دەيدى قوردىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بوتاگوز جاقسەلەكوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا 2019 جىلى مسق كەپىلدەندىرىلگەن كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋگە قۇلشىنىس بىلدىرگەن مەديتسينا ۇيىمدارىمەن 868 ملرد تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتى جاسالىپتى, ال مۇنىڭ وتكەن جىلى بولىنگەن قارجىدان 6 پروتسەنت ارتىق ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. «جۇمىس كەستەگە ساي ءجۇرىپ جاتىر. بولىنگەن قاراجات مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ وپەراتسيالىق شىعىندارىن وتەۋگە جەتكىلىكتى», – دەيدى بوتاگوز جاقسەلەكوۆا. 

بيىل مەملەكەتتىك تاپسىرىس­تى ورىنداۋعا 1416 مەديتسينا ۇيىمى كىرىسسە, سونىڭ 708-ءى جەكە­مەنشىك كلينيكا ەكەن. بىل­تىرمەن سالىستىرعاندا مەمتاپسىرىس ورىنداۋعا قۇلشىنىس تانىتقان جەكەمەنشىك كليني­كالاردىڭ سانى دا 64-كە ارتىپتى. مەملەكەتتىك تاپسىرىستى العان جەكەمەنشىك كلينيكالار سانى جاعىنان شىمكەنت, نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى مەن قىزىلوردا جانە جامبىل وبلىس­تارى كوش باستاپ تۇر.

وتكەن جىلدىڭ ىشىندە ءدا­رىگەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا العاشقى مەدي­تسينالىق-سانيتارلىق كو­مەك ءتاريفى 20 پايىزعا كوتە­رىلگەنىمەن ول دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىنىڭ وسۋىنە ەش اسەرىن تيگىزە الماپتى. وسىعان وراي مينيستر: «بيىل ءبىز جاڭا تەتىكپەن جۇمىس ىستەيمىز. ءبى­رىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ قورى اتالعان اقشانىڭ بارلىق مە­دي­تسينالىق ورتالىقتاردا ماق­ساتقا ساي پايدالانىلۋىن قاداعالايتىن بولادى. قور جال­عىز تولەۋشى بولعاننان كەيىن, قوسىمشا تالاپ قويۋعا قۇقىلى. بۇل جۇمىسقا كاسىپوداق فەدەراتسيالارىن تارتامىز. مۇنداي جۇمىس بارلىق الەمدە بار. ءبىز قارجىلاندىرۋدى ارتتىرامىز, ال كاسىپوداقتار جالاقىنىڭ ارتۋىن تالاپ ەتەتىن بولادى. بۇل سىزبانىڭ جۇمىس ءىس­تەيتىندىگىنە سەنىمدىمىن», – دەگەن سالا باسشىسى وسى جۇمىسقا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تاراپىنان باقىلاۋدىڭ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. «ءدال وسى سىزبامەن جىل سايىن جالاقىنى ارتتىرۋدى قاراستىرىپ وتىرمىز. 2020 جىلى جالاقىنى تاعى 30 پايىزعا كوتەرۋدى جوسپارلاۋدامىز. ول ءۇشىن اقشا بار, بۇل اقشانى سىزدەرمەن بىرگە جينادىق», – دەدى مينيستر.