بيىل 13-14 ماۋسىم كۇندەرى الماتى قالاسىندا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنە قاراستى ەۋرازيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, «عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسى, قازاقستان ۇلتتىق كىتاپحاناسى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جازبا جادىگەرلەر جانە رۋحاني مۇرا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى جانە كىرشەحير احي ەۆران ۋنيۆەرسيتەتى تۇرىك ءتىلى ءبولىمىنىڭ بىرلەسىپ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن «تۇركى تىلدەرىندەگى تاريحي قولجازبالاردى زەرتتەۋ حالىقارالىق سيمپوزيۋمى (قولجازبالاردى جاريالاۋ, كاتالوگىن جاساۋ جانە تسيفرلاۋ)» وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار ءۇشىن تاپتىرماس عىلىمي پلاتفورما بولدى. ءسيمپوزيۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتى «عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسىندا ۇيىمداستىرىلعان «قازاقستانداعى تۇركى تىلدەرىندەگى سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالار» اتتى سان عاسىرلىق تاريحى بار كىتاپتار مەن قولجازبالاردىڭ ارنايى كورمەسىمەن باستالدى. بابا تاريحتان سىر شەرتەتىن, مۇراعات قورىنداعى سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مەن قولجازبا جادىگەرلەردىڭ كورمەسى قاتىسۋشىلاردىڭ تاڭدانىسىن تۋدىردى. سەبەبى, سيمپوزيۋمعا كەلگەن شەتەلدىك تۇركىتانۋشى عالىمدار اتالعان عىلىمي مەكەمەلەردە مۇنشالىقتى قۇندى قولجازبا قورىنىڭ بار ەكەنىنە سەنبەگەن. ويتكەنى, كەيبىر عالىمدار «قازاق جەرىندەگى تاريحي قۇندى جادىگەرلەردىڭ كوپشىلىگى قىزىل يمپەريا تۇسىندا جويىلىپ كەتكەن» دەگەن پىكىردە بولعان. سيمپوزيۋم اياسىنداعى سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مەن قولجازبالار كورمەسى قازاقستان مۇراعاتتارىندا تۇركى وركەنيەتىنەن سىر شەرتەتىن اسا قۇندى تاريحي قۇجاتتاردىڭ مول ەكەنىن پاش ەتتى.
ءسيمپوزيۋمنىڭ رەسمي اشىلۋ سالتاناتىنا تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتىداعى باس كونسۋلى ريزا قاعان يىلماز, ق.ا. ياساۋي اتىنداعى حقتۋ وكىلەتتىك كەڭەس توراعاسى مۇسا يىلدىز, ق.ا. ياساۋي اتىنداعى حقتۋ وكىلەتتىك كەڭەس مۇشەسى حۇسەيىن كاراكۋم, «عىلىم ورداسى» رمك ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان سەيدىن, ق.ا. ياساۋي اتىنداعى حقتۋ رەكتور وكىلى جەنگيز تومار جانە ەۋرازيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ۆاكۋر سۇمەر قاتارلى قۇرمەتتى قوناقتارمەن قاتار, اقش, گەرمانيا, تۇركيا, رەسەي, يران, گرۋزيا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن تۇركىتانۋ عىلىمىندا ەسىمدەرى بەلگىلى 50-دەن استام تۇركولوگ مامان قاتىستى.
ءسيمپوزيۋمنىڭ اشىلۋ ءسوزىن باستاعان تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتىداعى باس كونسۋلى ريزا قاعان يىلماز مۇنداي حالىقارالىق عىلىمي, رۋحاني جيىنداردىڭ كوپتەپ ءوتۋى ورتاق تاريحىمىزدى تەرەڭ بىلۋگە جانە ءوزارا جاقىن ىنتىماقتاستىقتا بولۋىمىزعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەتىنىن جەتكىزدى. ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ وكىلەتتىك كەڭەس توراعاسى مۇسا يىلدىز تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ اتاجۇرتى - قازاقستاندا وتكىزىلگەن مۇنداي حالىقارالىق ءىس-شارانى جىلدا ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىپ, عىلىمي باعىتتاعى بىرلىگىمىزدى نىعايتا بەرۋگە نيەتتى ەكەنىن ءبىلدىردى. ال «عىلىم ورداسى» رمك ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان سەيدىن سيمپوزيۋم جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەپ, الىس جانە جاقىن شەت ەلدەردەن كەلگەن عالىمدارعا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. ەۋرازيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, دوتسەنت, دوكتور ۆاكۋر سۇمەر ءسيمپوزيۋمنىڭ نەگىزگى ماقساتى تۇركى الەمىنىڭ اقساقالى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالالارىنداعى يدەيانى قولداۋ جانە جانداندىرۋ ارقىلى تۇركى بىرلىگىن نىعايتۋ ەكەنىن ايتتى.
ءسيمپوزيۋمنىڭ القالىق ماجىلىسىنە توراعالىق ەتكەن كىرىككالە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, دوكتور بيلگەحان اتسىز گوكداع ءسيمپوزيۋمنىڭ بۇكىل تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق تاريحىنا نەگىز بولاتىن تاريحي قولجازبالاردى زەرتتەۋ مەن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋگە ۇلكەن ۇلەس قوساتىنىن اتاپ ءوتتى. القالىق ماجىلىستە تۇركيالىق بەلگىلى عالىم, گازي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, دوكتور احمەت بيجان ەرجيلاسۋن «ارابشا جازىلعان تۇرىكشە تاريحي ماتىندەردى قالاي وقۋعا بولادى؟», ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, دوكتور قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى «ەسكى دونوين-شيرە ءماتىنىنىڭ جاڭا وقىلىمدارى جانە تۇسىندىرمەسى», ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, دوكتور تۇرسىن جۇرتباي «قۇربانعالي حاليدي: «تاۋاريح-ي حامسا-ي شارقي» ەڭبەگىنىڭ قولجازباسى» جانە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, دوكتور يۋلاي شاميلوگلى «رەسەي يمپەرياسىنداعى تاتارلاردىڭ جازباشا مۇراسى: ءماتىندى جاريالاۋ, كاتالوگتاندىرۋ جانە تسيفرلاۋ ماسەلەلەرى تۋرالى كەيبىر ويلار» اتتى باياندامالار جاساپ, جينالعان عالىمدار مەن جاستارعا قۇندى مالىمەتتەر ۇسىنىپ, بۇل سالا رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستاۋى ەكەنىن جەتكىزدى. ال احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەردەن قاجىبەك جاھاندانۋ زامانىندا تۇركى حالىقتارى ءۇشىن بىرىگۋ مەن ورتاق ارەكەت ەتۋدىڭ باستاۋى رۋحاني بىرلىكتە ەكەنىن ايتا كەلىپ, بۇل تۇرعىدا ء تىلشى عالىمدارعا ارتىلار جۇك سالماعىنىڭ اۋىر ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, ءتۇبى ءبىر تۇركى حالىقتارىنىڭ تىلدىك ۇقساستىعىن نەگىزگە الىپ, زاماناۋي مۇمكىندىكتەر نەگىزدە تەرميندىك, ديالەكتيكالىق جاقىندىق اياسىندا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
ءسيمپوزيۋمنىڭ سەكتسيالىق جينالىسى ەۋرازيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا جالعاسىپ, قىزىقتى باياندامالار مەن تەرەڭ تالداۋلارعا تولى بولدى. وسى ورايدا, سيمپوزيۋمعا قاتىسۋشى تۇركولوگ عالىمدار تۇركى تىلدەرىندەگى تاريحي قولجازبالار مەن ولاردىڭ ماتىندەرىن زەرتتەۋ, تاريحي ماتىندىك زەرتتەۋلەردە كەزدەسەتىن ماسەلەلەر, تسيفرلاۋ, كاتالوگىن جاساۋ جانە تاريحي ماتىندەردى ساقتاۋ, زەرتتەۋ جولدارىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تالقىلاپ, ءوزارا پىكىر الماستى.
ومىربەك قاناي,
ق.ا. ياساۋي اتىنداعى حقتۋ ەۋرازيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى