– راحمەت. بۇل ەندى ءاۋ باستا قازاقستان مەن قىتاي مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولعا الىنعان جوبا بولاتىن. «كومپوزيتور» – دوستىق تۋرالى فيلم. ەكى ەلدىڭ دارىندى ۇلدارىنىڭ وت پەن وق كەشكەن سىن ءساتتەگى ادامگەرشىلىك قاسيەتى مەن تاعىلىمدى ىستەرىن, ۇلى دوستىعىن كەلەشەك ۇرپاققا كورسەتكىمىز كەلدى. مەن اۋەلدە اتالعان فيلمنىڭ سۋرەتشىسى بولىپ بەكىتىلگەنمىن. ال كارتينانىڭ رەجيسسەرلىگى قىتايلىق شەرزات ياكۋبقا تاپسىرىلدى. بىراق وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى ەكى ەلدە قاتار وتكەندىكتەن, كەيىن شىعارماشىلىق قۇرام مىندەتتەرى قايتا قارالىپ, قازاقستانداعى تۇسىرىلىمگە جاۋاپكەرشىلىك ماعان جۇكتەلدى. وسىلايشا «كومپوزيتور» فيلمىنە ءارى رەجيسسەر, ءارى سۋرەتشى بولىپ كەلىپ قالدىق.
– جالپى, كوركەم فيلم ءتۇسىرۋدىڭ ءوز قىزىعى, ءوز قيىندىعى بار. دەسە دە, ومىردە بولعان تۇلعا جايىندا فيلم ءتۇسىرۋ, ونىڭ وزىندە كومپوزيتور باقىتجان بايقاداموۆتىڭ كوزىن كورگەن زامانداستارىنىڭ ءالى دە ورتامىزدا جۇرگەندىگىن ەسكەرسەك, ستسەناريسكە دە, رەجيسسەرگە دە, اكتەرلەرگە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇكتەلگەنى ءسوزسىز. بۇل تۇرعىدا قانداي دا ءبىر قيىندىقتارعا كەزىكتىڭىزدەر مە؟
– البەتتە, ونداي قيىندىق, قورقىنىشتىڭ بولعانى راس. قانداي جۇمىستى قولعا الساڭ دا تولقۋ سەزىمىنىڭ بولۋى زاڭدىلىق قوي. بۇل فيلمدە دە ءدال سولاي بولدى. تۇسىرىلىمگە كىرىسپەس بۇرىن ەڭ الدىمەن قوس كومپوزيتوردىڭ ءومىربايانىن جان-جاقتى وقىپ, زەردەلەۋدەن بولەك, ونەر يەلەرىنىڭ كوزىن كورگەن ادامدارمەن كەزدەسۋگە, ەستەلىكتەرىن تىڭداۋعا بارىنشا كوڭىل بولدىك. بىزگە اتالعان كينوتۋىندىنى تۇسىرۋگە باقىتجان بايقاداموۆ اعامىزدىڭ تۋعان پەرزەنتى بالاپان باقىتجانقىزى مەن فيلمدە ءسوز بولاتىن قارىنداسى داناشتىڭ قىزى قالامقاس اپالارىمىزدىڭ ۇلكەن كومەگى ءتيدى. ىزدەنىسىمىزدى ەڭ اۋەلى سول كىسىلەرمەن اڭگىمەدەن باستادىق. ۇيىنە ارنايى بارىپ, فوتوسۋرەتتەرىن الىپ, ءبىرتالاي قۇندى دەرەكتەرگە قانىقتىق.
ءيا, ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعانداي, تۇلعا جايلى كوركەم دۇنيە شىعارۋدىڭ جانە ءبىر قيىنشىلىعى بار. ول – سىن-ەسكەرتپەلەر. ماسەلەن, فيلمدەگى باستى كەيىپكەر سيان سينحاي مەن باقىتجان بايقاداموۆتىڭ قارىنداسى داناشتىڭ قوشتاساتىن تۇسىنا قاتىستى «كومپوزيتور مەن انامنىڭ اراسىندا سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى بولعان ەمەس» دەپ قالامقاس اپامىز ءوزىنىڭ ەسكەرتۋىن جاسادى. بىراق ءبىز ول ەپيزودتا ءتىپتى دە ماحابباتتى ەمەس, سۇراپىل سوعىستىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭىندە ءبىر شاڭىراق استىندا بىرگە تۇرىپ, ءبىر-بىرىنە باۋىر باسىپ, تۋىسقانعا اينالعان جانداردىڭ ادامي اياۋلى سەزىمدەرىن كورسەتكىمىز كەلگەن ەدى. ارينە, جۇمىس پروتسەسى, ونىڭ ۇستىنە شىعارماشىلىق دۇنيە بولعاندىقتان ونداي پىكىر قايشىلىقتارىنىڭ بولىپ تۇرۋى زاڭدىلىق, ءتىپتى قالىپتى دۇنيە دەر ەدىم. ەڭ باستىسى – فيلم بار. باستى جەڭىس – سول.
– باستى رولگە اكتەرلىك قۇرام قالاي تاڭدالدى؟
– كاستينگ جۇمىستارىمەن تولىعىمەن قىتاي جاعى اينالىستى. ءبىزدىڭ تاراپ باقىتجان بايقاداموۆ پەن قارىنداسىنىڭ ءرولىن ويناۋعا لايىقتى دەگەن اكتەرلەردى جينادىق. تۇسكەن فيلمدەرىن كورسەتتىك. ىشىنەن ىرىكتەپ, سارالاي كەلە, رەجيسسەر باستى رولگە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى بەرىك ايتجانوۆ (باقىتجان بايقاداموۆ) پەن ارۋجان جازىلبەكوۆانى (داناش) تاڭداپ الدى. سيان سينحاي بەينەسىن قىتايلىق تانىمال اكتەر حۋ تسزيۋن سومدادى.
– قازاق پەن قىتاي كينو ءتۇسىرۋ شەبەرحاناسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتار بار ما ەكەن؟
– ءار ەلدىڭ ءوز جۇمىس ىستەۋ جۇيەسى, ءتارتىبى بار عوي. ماسەلەن, ءداستۇرلى قىتاي ونەرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ول اسىرەسە اكتەرلىك ويىندا دا, اكتەرلەرمەن جۇمىس ىستەۋدە دە انىق كورىنەدى. قىتاي فيلمدەرى ەموتسيانى وتە اشىق كورسەتۋگە ۇمتىلادى. جەك كورسە – جەك كورگەنى, ۇناتسا – ۇناتقانى اشىق, اسىرە ەموتسيامەن بەرىلۋى كەرەك. رەجيسسەردىڭ ءبىزدىڭ اكتەرلەرگە قويعان ەڭ ءبىرىنشى تالابى وسى بولدى. سول جاعى ءبىراز قيىنداۋ بولعان سەكىلدى. ءتىپتى, ازداپ ورەسكەل دە كورىندى. بىراق بارا-بارا ورتاق كەلىسىم, تۇسىنىستىككە كەلىپ, اكتەرلەر ءوز رولدەرىن ءساتتى الىپ شىقتى دەپ ويلايمىن.
ودان كەيىن تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت – قىتاي كينەماتوگرافيستەرى وتە جەدەل ەكەن. بىزدەگىدەي جايباراقاتتىق جوق. ولاردىڭ كينو الاڭىنداعى جۇمىس ۋاقىتى دا وتە ۇزاق, ءتىپتى 14-16 ساعاتقا دەيىن سوزىلادى. وسى جاعى ءبىزدىڭ ماماندارعا ءبىراز قيىن بولدى. ماسەلەن, ءتۇسىرىلىمنىڭ العاشقى كۇنى مىناداي ءبىر ىڭعايسىز جاعداي ورىن الدى. قىتايلار جۇمىسقا تاڭعى ساعات 5.00-دە جينالىپ الىپتى. ال ءبىزدىڭ جاق 30 مينۋتقا كەشىگىپ كەلدى. سونى كورگەن قىتايلىق ءتۇسىرىلىم توبى: «بۇلاي جالعاسا بەرسە, جۇمىستى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا اياقتاي الماي قالامىز» دەپ الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وسىدان كەيىن ءبىز دە جينالدىق (كۇلدى). ءفيلمنىڭ تەڭ رەجيسسەرى رەتىندە ءوزىمنىڭ تاعى ءبىر كەزىككەن قيىنشىلىعىم – ول كوپشىلىك ساحنا ماسەلەسى. قىتايلار ماسسوۆكاعا 2000-3000 ادامعا دەيىن سۇرايدى ەكەن. ال بىزدە ونداي ماسشتاب جوق. ەڭ كوپ دەگەندە 200-300 ادامدى ازەر جينايمىز. سونى كورىپ: «ادامدارىڭىز قايدا؟ نەگە كەلمەيدى؟» دەپ رەجيسسەر دە, پروديۋسەر دە ءبىراز رەنجىگەندەي بولدى. كەيىنىرەك جاعدايعا قانىعىپ, ك ۇلىپ جاتىر.
– ءتىل ماسەلەسى قالاي شەشىلدى؟ بۇل جاعىنان قيىندىق بولعان جوق پا؟
– جوبا قولعا الىنعان ساتتە-اق ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن قاۋپىمىز وسى بولدى. «ءبىر-بىرىمىزبەن ءتۇسىنىسۋ ءۇشىن قاسىمىزدا قانشا اۋدارماشى ءجۇرۋ كەرەك؟» دەپ قورىقتىق. بىراق ناقتى جۇمىس پروتسەسىنە كەلگەن كەزدە بارلىعى وڭاي شەشىلدى. شەرزات ياكۋب قىتايلىق رەجيسسەر بولعانىمەن, ۇلتى ۇيعىر عوي. قازاق ءتىلىن جاقسى بىلەدى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە, قىتايدا قازاقتار تۋرالى 3 فيلم تۇسىرگەن ءتاجىريبەسى بار. مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن كومەك بولدى. ودان كەيىن مەنىڭ ۇسىنىسىممەن وپەراتورلىققا دا قىتايدان اتاجۇرتقا ورالعان باۋىرلارىمىز تارتىلدى. ناتيجەسىندە ءبىر-بىرىمىزبەن تەز ءتىل تابىسىپ, ءونىمدى جۇمىس ىستەدىك دەپ ويلايمىن.– فيلم قانشا ۋاقىتتا ءتۇسىرىلدى؟
– 2017 جىلى باستالعان ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى جىل مەزگىلدەرىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ءۇزىلىپ ءجۇردى. ونىڭ ءبىراز بولىگى قازاقستاندا ءتۇسىرىلسە, جارتىسى قىتايدا ءوتتى. فيلمنىڭ باستان-اياق ءتۇسىرىلىمى 1 جىلعا سوزىلدى. ال مۋزىكا, كومپيۋتەرلىك وڭدەۋ, گرافيكاسى بار, ياعني جالپى فيلم مونتاجىنا 1 جارىم جىلداي ۋاقىت كەتتى. ويتكەنى مونتاج جۇمىستارى تولىقتاي قىتاي ستۋدياسىندا ورىندالدى. ءبىز قاتىسپادىق. قىتاي كينوگەرلەرى كومپيۋتەرلىك وڭدەۋگە قاتتى كوڭىل بولەدى ەكەن. ادامداردى كوبەيتۋ, تابيعاتتى قوسۋ, كوشەلەرگە زامان اتموسفەراسىن بەرۋ, قالانى وزگەرتۋ ماسەلەلەرى تىكەلەي تەحنيكانىڭ كومەگى ارقىلى جۇزەگە استى. جالپى ءفيلمنىڭ ساپاسى جامان بولماعان سياقتى. كينوتۋىندىنىڭ پرەمەراسى مامىر ايىندا بەيجىڭ قالاسىندا ءوتىپ, 17 مامىردان باستاپ پروكاتقا شىقتى. ال قازاقستاندىق جالپىحالىقتىق پروكات ماۋسىم ايىنا جوسپارلانىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.