كونفەرەنتسيانى قۇتتىقتاۋ سوزبەن اشقان تەرەكتى اۋدانىنىڭ اكىمى ءادىل جولامانوۆ بۇل ءوڭىردىڭ ارعى-بەرگى تاريحى ەلەۋلى وقيعالارعا تولى بولعاندىعىن, ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ جانە 1950 جىلدارداعى تىڭ يگەرۋ كەزىندە سىرتتان كەلگەندەردىڭ سەبەبىنەن جاپپاي ورىستانعانىن, بىراق تاۋەلسىزدىك العالى ءتول تاريحتى تۇگەندەۋ, جوعالعاننىڭ ورنىن تولتىرۋ ءىسى قولعا الىنعانىن ايتىپ ءوتتى. بۇل باعىتتا اسىرەسە ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ كومەگى زور. قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى تىزىمىنە ەنگەن تاقساي حانشايىمى – تەك تەرەكتىنىڭ ەمەس, بارشا قازاقتىڭ ماقتانىشى. بىلتىر سارمات حانشايىمى تابىلعان ولكە – دوليننىي اۋىلىندا جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ كۇشىمەن كەسەنە بوي كوتەردى.
تەرەكتى اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمى ۇيىمداستىرعان كونفەرەنتسياعا اۋدان اۋماعىنداعى بارلىق 15 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ مەكتەپ ۇجىمدارى ارنايى كورمە دايىنداپ, بەلسەندى قاتىستى. باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنەن ارنايى اكەلىنگەن «تاقساي حانشايىمى» ەكسپوزيتسياسى وسى وڭىردە تابىلعان سارمات ايەل ابىزىنىڭ بەلگىلى رەكونسترۋكتور قىرىم التىنبەكوۆ قالپىنا كەلتىرگەن بەينەسىمەن تانىستى.
كونفەرەنتسياعا زيالى قاۋىم وكىلدەرى, مەكتەپ باسشىلارى مەن مۇعالىمدەر, ولكەتانۋشىلار, باق وكىلدەرى قاتىستى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قىپشاق-وعىز جازبا ەسكەرتكىشتەرى بويىنشا مىقتى مامان مۇرات بوكەنباي ۇلى «ۇلت تاريحىن تۇگەندەۋدى ءتىلدىڭ ماڭىزى» اتتى بايانداما جاسادى. عالىم بۇگىنگى قولدانىستاعى ءتىل استارىنان دا تالاي تاريح تابۋعا بولاتىنىن ايتىپ, قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ كونە تۇركى – ورحون-ەنەساي جازبالارى, وعىز-قىپشاق, قىپشاق-وعىز جازبا ەسكەرتكىشتەرى ۇلگىلەرىمەن تىكەلەي بايلانىسىنان مىسالدار كەلتىردى.
باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريح جانە ارحەولوگيا ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, ايگىلى «تاقساي حانشايىمى» وبالار كەشەنىن تاپقان ارحەولوگ يانا لۇقپانوۆا وسى وڭىردەگى قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە تابىلعان جادىگەرلەردىڭ الەمدىك ماڭىزى بار ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, تاقساي حانشايىمىنىڭ قابىرىنەن تابىلعان تاراقتاعى سۋرەتتە ساق پەن پارسى جاۋىنگەرلەرىنىڭ شايقاسى بەينەلەنگەن. يانا امانگەلدىقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى سيۋجەت كونە يران جەرىندە ساقتالعان سۋرەتتەردى تۇپ-تۋرا قايتالايدى. سونىمەن بىرگە ارحەولوگ «سارمات ابىزىنىڭ بويىنان تابىلعان 150-دەن اسا التىن بۇيىم ءدال وسى تۇلعا ءۇشىن ارنايى تاپسىرىسپەن جاسالعان» دەگەن بولجام ايتادى. ويتكەنى مۇنداعى باس كيىم, شەكەلىك, سىرعالار مەن التىن جاپسىرمالار – ءبارى بىرىمەن ءبىرى ۇيلەسىپ, ءبىرتۇتاس كومپوزيتسيا قۇرايدى ەكەن.
جينالعاندار وسى كونفەرەنتسيادا ءسوز العان ونوماستيكا سالاسىندا تانىمال عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى ۇلداي ەرجانوۆا مەن جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەسقايرات حايداروۆتىڭ باياندامالارىن دا قىزىعا تىڭدادى. ال قازاقستان يننوۆاتسيالىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «رۋحاني جاڭعىرۋ» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سايلاۋ سۇلەيمەنوۆ تەرەكتى وڭىرىنەن شىققان بەلگىلى قالامگەر, «اق جايىق» تريلوگياسىنىڭ اۆتورى حامزا ەسەنجانوۆ شىعارمالارىندا كەزدەسەتىن كەيىپكەرلەردىڭ شىنايى تاعدىرى, ولكە تاريحىنداعى ورنى تۋرالى سىر شەرتتى. بەلگىلى الاشتانۋشى عالىم, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلى اتىنداعى «قايراتكەر» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى دامەتكەن سۇلەيمەنوۆا وسى وڭىردەن شىققان تانىمال تۇلعا ءابدىراحمان ايتيەۆتىڭ ءومىر جولى مەن قوعامدىق قىزمەتىنە توقتالىپ, ونىڭ الاش قوزعالىسىنا قاتىستى قىرلارىن اڭگىمەلەدى. شىنىندا دا بۇعان دەيىن ايتيەۆتىڭ بولشەۆيكتىك بولمىسىن عانا تانىپ كەلگەن جۇرتشىلىق تىڭ مالىمەتتەرگە قانىقتى. ال تەرەكتى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرجان دوسماقوۆ وسى وڭىردەگى جەر-سۋ اتاۋلارىنا قاتىستى ەل اۋزىندا ايتىلاتىن اڭىزداردى ەسكە الىپ, مامان تاريحشىلاردان ول دەرەكتەردى تاريحي قۇجاتتارمەن سالىستىرىپ, ايعاقتاۋدى سۇرادى. ال تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى جاڭابەك جاقسىعاليەۆ تەرەكتى توپىراعىندا كىشى ءجۇزدى بيلەگەن 7 حاننىڭ ەكەۋى – ايشۋاق حان ابىلقايىرحان ۇلى مەن جانتورە حان ايشۋاقحان ۇلىنىڭ ماڭگىلىك مەكەن تاپقانىن ەسكە سالىپ, سوڭعى جىلدارى قۇلپىتاسى ناقتىلانىپ, زيراتتارى ايقىندالعان, وبلىستىڭ كيەلى نىساندارى تىزىمىنە ەنگىزىلگەن وسى جەرلەرگە ەڭسەلى ەسكەرتكىش, لايىقتى بەلگى ورناتۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. بۇل ۇسىنىستى كوپشىلىك قۇپتاپ, قول شاپالاقتادى. سونداي-اق وسى جيىنعا اقجايىق اۋدانىنان ارنايى كەلگەن ولكەتانۋشى, «جەرۇيىق» مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانىبەك ابىلپەيىسوۆ مەكتەپ مۋزەيلەرىن جابدىقتاۋ, جاس ۇرپاقتى وتانشىلدىققا تاربيەلەۋ ىسىندە ولكەتانۋدىڭ ءرولى تۋرالى تۇششىمدى بايانداما جاسادى. ايتا كەتەيىك, كونفەرەنتسيا مىنبەرىنەن ايتىلعان ءار بايانداما كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
- بۇگىنگى باسقوسۋدا ايتىلعان ورىندى ۇسىنىستاردىڭ ءبارىن ءبىز حاتتاماعا ءتۇسىرىپ الدىق, بولاشاقتا ءتيىستى جۇمىستاردى جاسايمىز. كونفەرەنتسيا باياندامالارى دا ارنايى جيناق بولىپ باسىلىپ شىعادى. تەرەكتى اۋدانىنىڭ تۇتاس تاريحىن قامتيتىن تاريحي-تانىمدىق ەنتسيكلوپەديالىق جيناق تا دايارلانۋ ۇستىندە. ايشۋاق حان مەن جانتورە حان زيراتتارىنا بەلگى ورناتۋ ماسەلەسى دە ناقتى جوسپارىمىزدا بار, - دەيدى قوشتاساردا تەرەكتى اۋدانىنىڭ اكىمى ءادىل جولامانوۆ.