بىلىكتى كادر – مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلى
مەملەكەتتىك ساياسات سالاسىندا قابىلداناتىن شەشىمدەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ساپاسى مەن دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «ورتالىق-ءوڭىر» قاعيداتى بويىنشا ورىن اۋىستىرۋ پراكتيكاسى كۇشەيتىلىپ جاتىر. ياعني, جوعارى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى وڭىرلەرگە تاجىريبە الۋ ءۇشىن جىبەرىلەدى. ويتكەنى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا مينيسترلىكتەر مەن كوميتەتتەر اپپاراتتارىندا وڭىرلەردە جۇمىس ءتاجىريبەسى بار كادرلار جەتكىلىكسىز ەكەنى انىقتالعان. بۇدان وڭىرلىك دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلاتىن ساياساتتى ازىرلەۋدە ايماقتاردا قىزمەت ەتكەن كادرلاردىڭ قادىرى ارتقانىن بايقاۋعا بولادى. سوندىقتان كەيىنگى كەزدەرى وڭىردەن ورتالىققا قىزمەت بابىمەن العا جىلجىعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر قاتارى ارتا تۇسكەن. سانمەن دايەك كەلتىرسەك, 2017 جىلعا قاراعاندا 2018 جىلى ورتالىققا اۋىسقانداردىڭ ۇلەسى 32 پايىزعا ارتقان. ناقتىراق ايتقاندا, 5 186 ماماننان 6 826-عا دەيىن كوبەيگەن. ولاردىڭ ىشىندە ءتومەنگى لاۋازىمنان جوعارى لاۋازىمعا كوتەرىلگەندەردىڭ سالماعى باسىم. بۇل ىشكى كونكۋرس قورىتىندىلارى بويىنشا تاعايىندالعان ادامداردىڭ جالپى سانىنىڭ 62,7 پايىزىن قۇرادى.
بىلىكتى كادر – قوعامنىڭ كەز كەلگەن سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ كەپىلى. ءوڭىر تاجىريبەسىنە قوسا, مامانداردى كاسىبيلەندىرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى – پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى مەن ونىڭ فيليالدارى بازاسىنداعى كادر دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءجۇيەسى. ەلباسى جۇكتەگەن تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن ساياسي قىزمەتشىلەرگە ارنالعان «جاڭا فورماتسيا باسشىسى» باعدارلاماسى جانە «ا» كورپۋسىنىڭ لاۋازىمىنا تاعايىندالعاندارعا ارنالعان ارنايى قايتا دايارلاۋ كۋرستارى دايىندالدى. 2018 جىلى جوبالىق مەنەدجمەنت باعىتىندا 5 000-عا جۋىق قىزمەتكەر وقىتىلدى. ال وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 3239 مەملەكەتتىك قىزمەتشى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنان ءوتتى.
ەلباسى جولداۋىندا ۇزدىك شەتەلدىك كومپانيالاردا جۇمىس تاجىريبەسى بار نەمەسە الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم العان جەكە سەكتورداعى كاسىبي مامانداردى تارتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنى كورسەتىلگەن. وسىعان وراي مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى «تەز جالداۋ» تەتىگىن ىسكە قوستى. بۇل قۇرالدى پايدالانا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار پرەزيدەنت جانىنداعى كادر ساياساتى ءجونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ شەشىمى بويىنشا كونكۋرستان تىس نەگىزدە ءتاجىريبەلى جانە كرەاتيۆتى مامانداردى تاعايىنداي الادى.
جالپى, قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى تۇراقتى, 92 پايىزىنىڭ جوعارى ءبىلىمى بار. 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا بىلتىر «بولاشاق» باعدارلاماسى ستيپەندياتتارىنىڭ ۇلەسى 13 پايىزعا, پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى تۇلەكتەرى 3 پايىزعا وسكەن.
وڭتايلاندىرۋ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرادى
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنىڭ ءتيىمدىلىگىن زەردەلەۋ. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جانىنان قۇرىلعان جۇمىس توبى قاناتقاقتى جوبانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىمدار ازىرلەپ, مەملەكەتتىك ورگاندار جاڭا جۇيە بويىنشا تولەمدى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ايقىنداۋدى جالعاستىرۋدا. ءبۇگىندە بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋ جولدارى بەلگىلەندى. ونىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك م ۇلىكتى ءتيىمدى جانە ۇتىمدى پايدالانۋ بولسا, ەندى ءبىرى ۆەدومستۆولىق باعىنىشتى ۇيىمداردى وڭتايلاندىرۋ. بۇل جۇمىستار ۇكىمەت بەكىتكەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شتاتتىق سانى مەن شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ءبىرىنشى كەزەكتە قايتالاناتىن فۋنكتسيالاردى الىپ تاستاۋ, باسشىلىق قۇرامىن قىسقارتۋ, جەكەلەگەن ءبولىمشەلەردى ورتالىقتاندىرۋ تۇرعىسىنان باسقارۋ قۇرىلىمدارى قايتا قارالادى. 2018 جىلى ءۇش اكىمدىكتە – نۇر-سۇلتان قالاسى, الماتى قالاسى جانە اقمولا وبلىسىندا ترانسفورماتسيالاۋ جۇرگىزىلدى. بۇل شارالار ەلوردا اكىمدىگىنە شامامەن 22,5 ملرد تەڭگەنى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, اقمولا وبلىسىندا باسشىلىق لاۋازىمدار مەن اتقارۋشى قىزمەتتەردىڭ اراقاتىناسى ەكى ەسە قىسقاردى, سونداي-اق الماتى قالاسى اكىمدىگىندە پەرسونالدى باسقارۋدىڭ ورتالىقتاندىرىلعان قىزمەتى قۇرىلدى جانە 6 باسقارما تاراتىلدى.
ءتيىمسىز شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ ەسەبىنەن ۇنەمدەلگەن قاراجات قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋگە باعىتتالادى. بۇل جاڭا جۇيە ەڭبەكاقىنى كوبەيتۋدى عانا ەمەس, جۇمىس ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
بۇگىنگى تاڭدا بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن بەلگىلى ءبىر جۇمىس تۇرلەرى, اتاپ ايتقاندا جولداردى جوندەۋ, كوشەلەردى تازالاۋ, جىلۋ, ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە تاعى باسقا حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. بىراق ولاردا مەملەكەتتىك قىزمەت مارتەبەسى جوق. وسىعان بايلانىستى «مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تۋرالى» زاڭدى قايتا قاراپ, «قوعامدىق ماڭىزى بار قىزمەتتەر» ۇعىمىن ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.
ادەپ كودەكسىنىڭ تالاپتارى قاتاڭ ساقتالۋى كەرەك
بۇگىندە قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە تۇراقتىلىق جانە اۋىسۋدىڭ تومەن دەڭگەيى بايقالادى. سوڭعى ەكى جىل ىشىندە كادرلاردىڭ كەتۋ كورسەتكىشى 6,2 پايىزدى قۇرايدى, ال تەرىس سەبەپتەر بويىنشا اۋىسۋ 4,6 پايىزعا قىسقاردى. تەرىس سەبەپتەر دەمەكشى, مەملەكەتتىك قىزمەتشى ازاماتتارمەن تەڭ قارىم-قاتىناستا بولۋى, كەز كەلگەن جاعدايدان جول تابا ءبىلۋى, ءوز سەزىمىن باسقارا ءبىلۋى كەرەك. مامانداردىڭ ادەپ كودەكسىنىڭ تالاپتارىن ساقتاۋى قاتاڭ باقىلانادى.
جاقىندا مەملەكەتتىك قىزمەت ءىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مادينا ناۋرىزبەك 2018 جىلى ادەپ جونىندەگى كوميسسيانىڭ بەس وتىرىسى, بيىل ءبىر وتىرىسى وتكىزىلىپ, وندا 18 ماسەلە قارالعانىن مالىمدەدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە ادەپ كودەكسىن بۇزعانى ءۇشىن ءتورت قىزمەتشىگە ەسكەرتۋ, ءۇش قىزمەتشىگە قاتاڭ سوگىس جاريالاندى جانە ءبىر قىزمەتشى لاۋازىمىنان بوساتىلعان. ولاردىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەۋدىڭ قاجەتى شامالى, بىراق جول بەرگەن ولقى تۇستارى باسقاعا ساباق بولۋى كەرەك. مىسالى, پارلامەنت سەناتى اپپاراتىنىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى وزىنە باعىنىشتى قىزمەتكەرلەرگە ءتىل تيگىزىپ, شىندىققا جاناسپايتىن ءمالىمەتتەردى تاراتقانى ءۇشىن قىزمەتىنەن بوساتىلعان. سونداي-اق ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ەكى قىزمەتكەرىنىڭ ءتارتىبى قارالىپ, مينيسترلىكتىڭ ءتارتىپتىك كوميسسياسى وتىرىسىنىڭ بارىسىنا زاڭسىز ارالاسقانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. ال بيىل مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قوعامدىق ورىنداردا ماساڭ كۇيدە كوزگە ءتۇسىپ, وعان قاتاڭ سوگىس بەرىلگەن.
ءار مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءوزىن مەملەكەتتىڭ ايناسى رەتىندە سەزىنىپ, ادەپ كودەكسىنىڭ تالاپتارىن قاشاندا نازاردا ۇستاعانى ءجون. ويتكەنى ماماننىڭ ءوز ءىسىن جەتە مەڭگەرۋىمەن قاتار, ادالدىق, ادىلدىك, قاراپايىمدىلىق, بايسالدىلىق سياقتى قاسيەتتەرىمەن بەدەلى جينالىپ, تۇلعاسى قالىپتاسادى.