ەلوردادا ءساۋىردىڭ 24-26-سى ارالىعىندا قازاقستان, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, قىرعىزستان, ارمەنيا, گرۋزيا جانە ازەربايجان پارلامەنتى دەپۋتاتتارىنىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, قارجى, ءبىلىم بەرۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىسقان سيمپوزيۋمدا بالالارعا ارنالعان دۇرىس تاماقتانۋ جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى باسقارۋدى جاقسارتۋ جايىنداعى ءوزارا ءىس-شارالار تالقىلاندى.
«بۇگىندە ورتالىق ازيادا بالالار سەمىزدىگىنىڭ تارالۋى الەمدە ەكىنشى ورىندا (10, 7%), سونىمەن قاتار 2000-2017 جىلدار ارالىعىندا ارتىق سالماعى بار بەس جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ سانى 1,6 ميلليوننان 3,2 ميلليونعا دەيىن ەكى ەسە وسكەن. بۇل – كوپ قوزعالماۋدان, دۇرىس تاماقتانباۋدان, دۇرىس ۇيىقتاماۋدان بولادى. مۇنىڭ سالدارى جەتكىنشەكتەردىڭ وزدەرىن تومەن باعالاپ, وقۋ ۇلگەرىمىنىڭ ناشارلاۋىنا جانە ەرەسەك كەزىندەگى دە ءومىر ءسۇرۋ, تاماقتانۋ سالتىنا اسەرىن تيگىزىپ, دەنساۋلىقتارىنا وراسان زور قيىندىق اكەلەدى», دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە دۇرىس تاماقتانۋ بويىنشا ايماقتىق مامان اميرحوسسەين يارپارۆار. يارپارۆار مىرزا ءوز سوزىندە جەدەل تاماقتاناتىن فاستفۋدتارعا بالالاردى ەرتە باستان ءۇيىر قىلۋدىڭ زياندىعىنا باسا ءمان بەردى. ويتكەنى سول ءدامدى ولار ەسەيگەندە دە ىزدەپ, دەنساۋلىقتارىن قۇرتادى, ال جالپى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر قىزداردان گورى ەر بالالاردىڭ جەمىس-جيدەك, كوكونىس تاعامدارىن از جەيتىنىن كورسەتەدى. سوندىقتان بۇل رەتتە دە ماماندار نازار اۋداراتىن ماسەلە جەتكىلىكتى. سونداي-اق ناۋرىز مەرەكەسىندە داستارقانعا قويىلاتىن ۇلتتىق تاعامدارعا توقتالعان اميرحوسسەين يارپارۆاردىڭ ايتۋىنشا, شىعىس حالىقتارى ەجەلدەن تاعام تۇرلەرىنىڭ ادام اعزاسىنا اسەرىن جەتىك بىلگەن, فوسفور, كالي, ماگني, ت.ب. ميكروەلەمەنتتەرگە, اقۋىزعا باي ونىمدەردى كەڭىنەن پايدالانعان. سوندىقتان ۇلتتىق تاعامداردىڭ گەنەتيكالىق تۇرعىدان جاقىندىعىن ءارى قاجەتتىلىككە تولىق جاۋاپ بەرەتىنىن ۇمىتپاعان ءجون.
سيمپوزيۋمدا كاۆكاز بەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن ورتاق بولىپ وتىرعان دۇرىس تاماقتانباۋ ماسەلەسى جايىندا ورتاعا شىعىپ, ويلارىمەن جانە دەرەكتەرىمەن بولىسكەن ماماندار بۇگىندە ونىڭ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ سەمىزدىگىمەن قاتار, بويلارىنىڭ وسپەي قالۋىنا دا تيگىزەتىن كەرى اسەرىنە قىنجىلدى. ماسەلەن, ايماقتا جەتكىنشەكتەردىڭ 10 پايىزىنىڭ بويلارى ءوز جاستارىنا سايكەس كەلمەيدى. وعان قوسا 2000 جىلدان بەرى سەمىزدىكتىڭ بەلەڭ الۋى 80 پايىزعا كوتەرىلگەن. جاڭا ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بۋىننىڭ اعزاسىنا قاجەتتى بارلىق دارۋمەندەر مەن ميكروەلەمەنتتەردى تولىق الا الماۋى, ولاردىڭ كەيدە اشپا-جالاپ ءومىر ءسۇرۋى, نەگىزىنەن كومىرسۋلارمەن قورەكتەنۋى سەمىزدىك پەن بويلارىنىڭ وسپەي قالۋىنا عانا ەمەس, كوگنيتيۆتى دامۋىنا (تۇتاستاي ويلاۋ جۇيەسىنىڭ دامىماي قالۋىنا), ينفەكتسيالىق اۋرۋلارعا ءجيى شالدىعۋىنا, مۇگەدەكتىككە ۇشىراپ, ءتىپتى ومىردەن كوكتەي ج ۇلىنىپ, ەرتە وزۋىنا الىپ كەلىپ جاتىر, دەپ دابىل قاعادى ماماندار. ماسەلەن, قازاقستانداعى يۋنيسەف وكىلى يۋري وكساميتنىي: «بۇگىندە بالالاردىڭ تاماقتانۋى ولاردىڭ اعزاسى قاجەت ەتەتىن ءمولشەرگە دە, اۋقاتتانۋدىڭ مەرزىمدەرىنىڭ ساقتالۋىنا دا, تاعامنىڭ ساپالى بولۋىنا دا سايكەس كەلمەۋدە. ال ونىڭ سالقىنى ەڭ باستى كاپيتال – ادامعا, ونىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتپەي تۇرمايدى», دەدى.
قاتىسۋشىلار ۇلتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ارالاسۋشى بارلىق سەكتوردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ءسوز ەتتى. ءونىم وندىرۋشىلەر مەن ازىق-ءتۇلىكتى تاسىمالداۋشىلار بالالاردىڭ اعزاسىنا قاجەتتى تاعامداردىڭ ساپاسى مەن قۇرامىنا جەتە ءمان بەرمەيدى. سول سەبەپتەن دە وسىرەتىن, ساتۋعا شىعاراتىن ونىمدەرىنىڭ ۇلت دەنساۋلىعىنا اكەلەتىن زيانىن ويلامايدى. ولاردى تاۋارىنىڭ وتۋىنە مۇددەلىلىك جەڭىپ, قاجەتتى قورەكتىك ءمولشەردى كورسەتپەيتىن, تەحنولوگيالىق وڭدەۋدەن وتكەن ساپاسىز ونىمدەردى قولجەتىمدى باعامەن حالىققا ساتادى. ال ءبارى ەسكەرىلگەن, پايداسى مول ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى قىمبات, ونى ەلدىڭ ءبارىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. سوندىقتان بۇل رەتتە مەملەكەتتىك تۇرعىدا ازىق-ت ۇلىك ساياساتى, ارنايى باعدارلاما قاجەت, ۇلت دەنساۋلىعى, بولاشاعى ءۇشىن ناقتى قادامدار جاسالۋى ءتيىس, دەدى دارىگەرلەر. تۇپتەپ كەلگەندە, ءبىر ەلدە عانا ەمەس, ايماقتاعى ازىق-ت ۇلىك جانە تاماقتانۋ جۇيەسىن باسقارۋ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ سالاماتتى, دۇرىس تاماقتانۋىن قامتاماسىز ەتىپ, كەلەشەكتىڭ جارقىن بولۋىنا جول سالادى, بۇل ءار مەملەكەتتىڭ باستى باعدارىنىڭ ءبىرى بولۋى قاجەت دەيدى سيمپوزيۋمعا قاتىسۋشىلار.
اتالعان شارانى بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى مەن ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسىنىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى, بۇۇ بالالار قورى (يۋنيسەف) ۇيىمداستىرعانىن ايتا كەتەلىك.