سەيسەنبى, 12 ماۋسىم 2012 7:21
ءىىم كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى پوليتسيا پولكوۆنيگى جانات سۇلەيمەنوۆپەن اڭگىمە
– جانات قۋانىش ۇلى,مەملەكەت باسشىسىنۇرسۇلتان نازارباەۆقازاقستاننىڭ قۇقىققورعاۋ جۇيەسىنرەفورمالاۋ ماسەلەلەرىنەارنالعان كەڭەستە ىشكىىستەر ورگاندارىن, ونىڭىشىندە كولىكتەگى ىشكى ىستەرورگاندارى جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ, قىزمەت بەدەلىن كوتەرۋ جونىندەناقتى تاپسىرما بەرگەنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدا قانداي جۇمىستاراتقارىلدى؟
سەيسەنبى, 12 ماۋسىم 2012 7:21
ءىىم كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى پوليتسيا پولكوۆنيگى جانات سۇلەيمەنوۆپەن اڭگىمە
– جانات قۋانىش ۇلى,مەملەكەت باسشىسىنۇرسۇلتان نازارباەۆقازاقستاننىڭ قۇقىققورعاۋ جۇيەسىنرەفورمالاۋ ماسەلەلەرىنەارنالعان كەڭەستە ىشكىىستەر ورگاندارىن, ونىڭىشىندە كولىكتەگى ىشكى ىستەرورگاندارى جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ, قىزمەت بەدەلىن كوتەرۋ جونىندەناقتى تاپسىرما بەرگەنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدا قانداي جۇمىستاراتقارىلدى؟
– قازاقستاندىق قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنىڭ نەگىزگى كورەتكىشى – ول ءاربىر پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ اتقارعان جۇمىسىنىڭ ستاتيستيكالىق دەرەكتەرمەن ەمەس, قوعامنىڭ كوزقاراسىمەن باعالانۋىندا. ەلباسى تاپسىرمالارىن ورىنداۋدا كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە دە جوسپارلى ءارى اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا. بۇرىنعى كولىكتەگى باتىس, وڭتۇستىك-شىعىس جانە ورتالىق ءىىد كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى بولىپ قايتا قۇرىلعالى ءبىرتالاي شارالار قولعا الىندى. دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنىڭ باستى مىندەتتەرى تەمىر جول ۆوكزالدارى مەن اۋەجايلارداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, قىلمىستار مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ, جولىن كەسۋ جانە ەسكەرتۋ ءىس-شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ, قىزمەت كورسەتۋ اۋماعىندا قوعامدىق بىرلەستىكتەر ۇيىمداستىرعان ليتەرلىك ءىس-شارالاردى ءوتكىزۋ, جولاۋشىلار پويىزدارىن شىعارىپ سالۋ, سونداي-اق شەت مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ, شەتەلدىك باسقا دا ساياسي جانە مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ قازاقستانعا ساپارى كەزىندە قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
تاۋەلسىز ەلىمىز پوليتسياسىنا 20 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كولىك پوليتسياسىنىڭ دامۋى مەن قالىپتاسۋى ءبىرنەشە كەزەڭدەردەن ءوتتى. وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋدا قىرۋار جۇمىستار اتقارىلدى. ونىڭ ىشىندە كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ دە قوسقان ۇلەسى بار. بىلىكتى, تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەردەن قۇرالعان دەپارتامەنت ۇجىمى ءوز قىزمەتتەرىن ادال اتقارۋدا.
– كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە كادرلاردى جاساقتاۋ, جاس قىزمەتكەرلەرىمەن جۇمىس قانداي دەڭگەيدە؟
– بيىل دەپارتامەنتكە ىشكى ىستەر وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن 20 جاس مامان كەلمەك. ماسەلەن, 2011 جىلى 82 جاس قىزمەتكەر كەلىپ, ولاردىڭ ارقايسىسىنا تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەر تاراپىنان تالىمگەر تاعايىندالدى. سونىمەن قاتار, ارداگەرلەر توبىنان ءتالىمگەرلەر رەزەرۆى قۇرىلدى. جاس ماماندارمەن, جەكە قۇراممەن تاربيە جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ, كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ, ءتارتىپتى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ باعىتىندا دەپارتامەنت بۇيرىعىمەن قۇرىلعان قوعامدىق بىرلەستىكتەر, وفيتسەرلەر, پوليتسەيلەر جينالىسى, تالىمگەرلەر كەڭەسى مەن ايەلدەر كەڭەسى وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە.
جاس ماماندارعا قاتىستى ايتا كەتەر ءبىر ءجايت, قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە كولىكتەگى ىشكى ىستەر ورگاندارى ءۇشىن ماماندار دايىندايتىن ءبىلىم ورداسىنىڭ جوقتىعى. كەڭەس وكىمەتى كەزەڭىندە رەسەيدىڭ موگيلەۆ قالاسىندا ارنايى مەكتەپ بولدى. وندا كولىكتەگى پوليتسەيلەردى دايارلايتىن جاقسى بازا قالىپتاسقان ەدى. كولىك سالاسىنداعى جۇمىس اۋماقتىق ىشكى ىستەر, جول پوليتسياسى سىندى سالالاردان وزگەشە. مۇنداعى ورىن الىپ قالاتىن قىلمىستار مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ دا توركىنى بولەك. وسى ءۇشىن كولىك پوليتسەيلەرىن دايىندايتىن ارنايى مەكتەپ كەرەك-اق.
– كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە قانداي جاڭاشىلدىقتار ورىن الدى؟ جولاۋشىلار كولىكتەرىندەگى پوليتسەيلەر مەن حالىقتىڭ قارىم-قاتىناسى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– وتكەن 2011 جىلى كولىكتەگى پوليتسەيلەرگە ارنالىپ جاڭا كيىم ۇلگىسى ەنگىزىلدى. جولاۋشىلار پويىزدارىندا جولاۋشىلارمەن ىنتىماقتاستىق ارتا ءتۇستى. وسى ءسوزىمىزگە دالەل رەتىندە جولاۋشى پويىزدارىندا ءوتكىزىلگەن «ايەلدەرگە قارسى زورلىق-زومبىلىقسىز 16 كۇن», «قاۋىپسىز بالالىق شاق», «قوعامدىق قابىلداۋلار» سىندى شارالاردى اتاي الامىز. ولاردىڭ وتكىزىلۋى بارىسىندا كولىكتەگى پوليتسەيلەر جولاۋشىلارمەن جەكە-جەكە اڭگىمەلەسىپ, ولاردىڭ جاعدايلارىن ءبىلىپ, پروبلەمالارىنا قۇلاق استى.
ال جاڭاشىلدىقتارعا كەلەر بولساق, كولىك پوليتسەيلەرى تاعى دا ءبىر جاڭا تەحنولوگيانى قولدانىسقا ەنگىزبەك. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى ەلەكتروندى كومەكشىلەر بۇگىنگى تاڭدا كولىك قوزعالىسىن ءجىتى باقىلاۋعا جانە جول بويىندا قۇقىق بۇزۋشىلاردى ۇستاۋعا, جالپى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا, سونىمەن قاتار بۇزاقىلار مەن ۇرىلاردى ىزدەستىرۋدە كوپ كومەگى تيەرى حاق. ءبىز جاڭا تەحنولوگيانى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ پايدالانا باستاماقپىز.
– ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اتاپ وتىلگەندەي, 2012 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن رەسپۋبليكانىڭ قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى قىزمەتتەرى قايتا اتتەستاتتاۋدان وتكىزىلمەك. وسى جونىندە ايتىپ بەرسەڭىز.
– ەلباسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن اتتەستاتتاۋ تۋرالى شەشىمى قولداۋعا تۇرارلىق. بۇل شارا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قاتارىن ساپالى كادرلىق جاڭارتۋعا, وسى ارقىلى پوليتسياعا كەزدەيسوق كەلگەن ادامداردى انىقتاۋعا مول مۇمكىندىك بەرمەك. بۇل ءوز كەزەگىندە پوليتسيا جۇمىسى ساپاسىنىڭ ارتىپ, قىلمىستارعا قارسى كۇرەستە بەلگىلى ءبىر ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الاتىنىمىزعا كەپىلدىك بولماق. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءىىم كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى قىزۋ دايىندىق شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدا. كەستە بويىنشا دەپارتامەنت باسشىلىعى اتتەستاتتاۋدان ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە, ال جەكە قۇرام تىكەلەي ءوزى قىزمەت اتقاراتىن مەكەمەدە وتەدى. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى باسقارمالار مەن دەربەس ءبولىمدەردىڭ جەكە قۇرامىن دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان ارنايى توپ تەكسەرەدى.
– اشىلعان ءىرى قىلمىستار تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– ونداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. جۋىردا استانادا تەلەفون لاڭكەستىگىنە قاتىستى قىلمىس اشىلدى. تۇنگى ساعات 12-دە شىرىلداعان تەلەفون قوڭىراۋى استانا حالىقارالىق اۋەجايىن ءدۇر سىلكىندىردى. «SIP» زالىنىڭ قىزمەتتىك تەلەفونىنا بەيتانىس ەركەك قوڭىراۋ شالىپ, «جاننا» ەسىمدى قىزدى تەلەفونعا شاقىرۋدى ءوتىندى. تەلەفونعا جاۋاپ بەرگەن تەكسەرىپ وتكىزۋ قىزمەتىنىڭ ينسپەكتورى «جاننا جوق» دەپ جاۋاپ بەرگەندە, بەيتانىس ادام تاڭەرتەڭ ۇشاتىن الماتىنىڭ رەيسىنە جولاۋشىنى رەسىمدەپ, ورىن الۋ ءۇشىن تەلەفون شالعانىن ايتقان. سودان كەيىن سول رەيسپەن قىزىل كويلەك كيگەن, مەريلين مونروعا ۇقساس قىز بالا «شاحيد بەلدىگىمەن», ياعني «قولدان جاسالعان جارىلعىش قۇرىلعىمەن» لاڭكەستىك جاساۋ ماقساتىندا الماتىعا ۇشاتىنىن حابارلاپ, ونى رەيسكە جىبەرمەۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
سول مەزەتتەن باستاپ استانا قالاسى اۋەجايىنداعى جپب, استانا قالاسىنىڭ ۇقك, استانا قالاسى ءىىد ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس باسقارماسى, كولىكتەگى ءىىد ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس باسقارماسى, كينولوگيالىق قىزمەتتەردىڭ جەكە قۇرامدارى دابىل بويىنشا كوتەرىلدى. اقپارات جپب قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان مۇقيات تەكسەرىلدى. اۋەجايداعى جولاۋشىلار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وتكىزۋ ءتارتىبى مەن جۇك تەكسەرىسى كۇشەيتىلدى. اۋەجاي اۋماعى مەن عيماراتى باقىلاۋعا الىندى. استانا اۋەجايىنداعى جەلىلىك پوليتسيا ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جۇرگىزگەن جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارى بارىسىندا استانا قالاسىنىڭ 30 جاستاعى تۇرعىنى د. دەگەن ازامات قۇرىقتالدى. ول استانانىڭ ءبىر مەيرامحانالارىندا تانىستارىمەن كوڭىل كوتەرىپ وتىرادى. اڭگىمە اراسىندا وتىرعانداردىڭ ءبىرى ءوزىنىڭ تاڭەرتەڭ ساعات 7-دە الماتىعا ۇشاتىنىن ايتادى. ءىشىمدىككە قىزعان د. سەن ەشقايدا ۇشپايسىڭ, مەنىڭ اۋەجايدا تانىستارىم بار, دەپ ءوز ۇيالى تەلەفونىنان اۋەجايدىڭ «SIP» زالىنىڭ قىزمەتتىك تەلەفونىنا قوڭىراۋ شالادى. تانىس ادامىن سۇراپ, ول جۇمىستا بولماعان سوڭ, لاڭكەستىك اكتىسى تۋرالى جالعان حابار ايتقان. ۇستالعان كۇدىكتى ءوز كىناسىن مويىنداماعان. بىراق قىلمىستىق ءىستىڭ دەرەكتەرى بويىنشا كىناسى دالەلدەنىپ, قك 242-بابى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ول 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن.
– كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە مەملەكەتتىك ءتىل جانە اقپارات باسقارماسى جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ, ءىس-قاعازدارىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا باسقارما ەلەۋلى جۇمىستار دا اتقارۋدا. وسى ىستە ءالى دە بولسا شەشىم تاپپاعان قانداي تۇيىندەر بار؟
– ءوزىن ەلىنىڭ پاتريوتى سانايتىن ءار قازاقستاندىق مەملەكەتتىك ءتىلدى, ياعني قازاق ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى كەرەك. اسىرەسە, قازاقستاندا ءجۇرىپ, ەل ازاماتتارىن قورعاۋعا انت بەرگەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەۋ ۇلكەن سىن. قىزمەتكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ دەڭگەيىن انىقتاۋ ماقساتىندا كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ-ۇيرەنۋ بويىنشا جارتىجىلدىق وقۋ كەستەسى بەلگىلەنگەن. جۋىردا 2012 جىلدىڭ 1 اقپانىنان بەرى وقۋ جىلىنىڭ ەكىنشى جارتى جىلىندا وتكەن ساباق قورىتىندىسى شىعارىلدى. ءىىجب قىزمەتكەرلەرىن قوسقاندا, بارلىعى 1722 قىزمەتكەر مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرىپ شىقتى.
قانداي سالادا بولماسىن كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ ءبىرىنشى باسشىنىڭ ىقپالىمەن شەشىلەتىنى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان قازاق ءتىلى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرىن شەشەتىن جەرلەرگە باسقا ۇلت وكىلدەرى بولسا دا قازاق تىلىنە جانى اشيتىن ادامداردى تاعايىنداۋ كەرەكتىگىن ۇنەمى ەستە ۇستاۋ قاجەت.
اڭگىمەلەسكەن
دانيەل شايىنعازين,
ىىم كولىكتەگى ءىىد ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ ينسپەكت