– ءبىزدىڭ زەرتحانانى قىسقاشا - HLA زەرتحاناسى دەپ اتايدى. اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعاندا ادامنىڭ لەيكوتسيتارلىق انتيگەندەرىن (Human Leucocyte Antigens) زەرتتەۋ دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ەڭ باستى مىندەتىمىزدىڭ ءبىرى – دونور مەن رەتسيپيەنتتىڭ يممۋنولوگيالىق ءسايكەستىگىن انىقتاۋ. بۇل پاتسيەنتتىڭ ترانسپلانتتالعان ورگاندى قابىلداۋىنا ءارى قارايعى ساپالى ءومىر سۇرۋىنە ءمۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار قان قۇيۋدى مەيلىنشە كوپ قاجەت ەتەتىن ونكواۋرۋلار ءۇشىن ءبىزدىڭ زەرتتەۋلەردىڭ ومىرلىك ءمانى بار. ويتكەنى ولارعا كوپ قان قۇيىلۋى قاجەت, ال قۇيىلعان سايىن ونى يممۋندىق تۇرعىدا قابىلداي المايتىن كۇيگە جەتەدى. سوندىقتان زەرتحانانىڭ ترومبوتسيتتەردىڭ گەندىك جاعىنان سايكەستىگىن تابۋدا ماڭىزى وراسان زور, سەبەبى سايكەستىكتىڭ انىقتالۋى پاتسيەنتكە قان قۇيۋعا جول اشادى. ارينە بۇل ءۇشىن زەرتحانادا بارلىق قان تاپسىرۋشى دونورلاردىڭ يممۋنولوگيالىق لەيكوتسيتارلىق انتيگەندەرىن انىقتاپ, ارنايى بازاعا جيناقتادىق, – دەيدى ايدا. ول ءاۋ باستا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مولەكۋليارلىق بيولوگيا فاكۋلتەتىن تامامداعان ەكەن. بىراق ارمانى مەديتسيناعا جەتەلەپ الىپ كەلىپ, قان الەمىن زەرتتەۋدىڭ ءبىلىمدى دە ىزدەنىمپاز, مايتالمان مامانىنا اينالدىرعان.
زەرتحانا مەڭگەرۋشىسىنىڭ اڭگىمەسىنە دەن قويعاندا نازارداعى ماڭىزدى قىزمەتىنىڭ ءبىرى – ورگان الماستىرۋدى قاجەت ەتەتىن پاتسيەنتتەردىڭ ءتىزىمىن, رەگيسترىن جۇرگىزۋ ەكەنىن بىلدىك. ەگەر تۋىسقاندارى اراسىنان دونور تابىلماعان كۇندە مۇقتاج كىسىلەر ءوزىنىڭ يممۋنولوگيالىق لەيكوتسيتارلىق انتيگەندەرىن جانە قان پلازماسىنداعى انتيدەنەلەردى انىقتاۋ ءۇشىن قان تاپسىرىپ, بۇل مالىمەتتەر تيەسىلى بازاعا ەنگىزىلىپ, كەز كەلگەن ۋاقىتتا اقپاراتى دايىن تۇرۋى ءتيىس. ال مايىتتىك دونور تابىلا قالسا, كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي, مەرەكە, ءيا باسقا دەمەي زەرتحانادان ارنايى بريگادا جۇمىسقا شىعادى. مايىتتىك دونوردىڭ گەنى تاعى دا ناقتى انىقتالىپ, قاي ناۋقاستىڭ گەنىنە سايكەستىگى ساراپتالادى. سودان سوڭ, پاتسيەنتكە دونور تابىلدى دەگەن شاقىرتۋ جىبەرىلىپ, رەتسيپيەنت پەن دونوردىڭ قانىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن انىقتايتىن تەست جاسالادى. ميكروسكوپ ارقىلى قاراعاندا ەكەۋىنىڭ قاندارى ۇيلەسىپ, جاسۋشالار ءتىرى قالىپ جاتسا, وندا ۇيلەسىمدىلىكتىڭ بارلىعى, ورگانعا مۇقتاج ادامنىڭ ەرتەڭگى كۇنگە ءۇمىتىنىڭ ويانۋى دەگەن ءسوز. ەگەر رەاكتسيا ناتيجەسىندە جاسۋشالار ءولىپ قالىپ جاتسا, ترانسپلانتاتسيا جاساۋعا بولمايدى دەگەن تۇجىرىم جاسالادى. بۇل – ورگاندار الماستىرۋداعى اسا ماڭىزدى تەست ەكەن.
ايدانىڭ ءبىزدى ەلىكتىرە وتىرىپ ايتقانى سانجار اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسە اتقارىپ جۇرگەن عىلىمي جوباسى بولدى. ول – ەلىمىزدەگى بارلىق ناۋقاستار اراسىندا ەڭ ءجيى تارالاتىن انتيگەندى انىقتاۋ جۇمىسى. وسى ارقىلى دياگنوستيكالىق رەاگەنت دايىندالىپ, ناۋقاستارعا دياگنوز قويۋدا قانداي دا ءبىر قيىندىق تۋعان جاعدايدا رەاگەنتتەر ارقىلى انىقتاپ بەرۋ ءمۇمكىندىگى تۋادى. ماسەلەن, پاتسيەنتتە قانداي اۋرۋعا الىپ كەلەتىن گەندەردىڭ بارلىعى ناقتىلانىپ, قانداي دەرتتىڭ تۇرىنە شالدىعۋ ىقتيمالدىعى تۋراسىندا كارتينا جاسالادى. ال مۇنىڭ دياگنوستيكاداعى ماڭىزى وتە زور, دەيدى ايدا.
زەرتحانا ترانسپلانتاتسيادان كەيىن اعزاعا ورگاننىڭ كىرىگىپ كەتۋىنە, قابىلدانۋىنا دا مونيتورينگ جۇرگىزەدى. ول اسىرەسە جالپى جۇرتشىلىق ۇعىمىندا «اققان» اتالاتىن لەيكوز, قان وبىرىندا قولدانىلادى. سۇيەك كەمىگى الماستىرىلعان سوڭ گەنەتيكالىق ساراپتاما جاسالادى, سول كەزدە پاتسيەنتتىڭ قانىندا دونوردىڭ گەنى كوبىرەك بولسا جانە بىرتە-بىرتە 100 پايىز دونور قانىنا الماسسا – ءسۇيىنشى, اۋرۋدىڭ جازىلعانى. بۇل جەردەگى قىزعىلىقتى جايت – ەگەر ورگان اۋىستىرۋدا ەڭ ءبىرىنشى قان توبىنىڭ سايكەستىگى ماڭىزدى بولسا, سۇيەك كەمىگىن, ءدىڭ جاسۋشالارىن الماستىرۋدا دونور مەن رەتسيپيەنتتىڭ قان توپتارى ءارتۇرلى بولسا دا, لەيكوتسيتارلىق گەندەردىڭ ۇيلەسىمى 100 پايىز بىردەي شىعۋى ءتيىس. ەڭ قىزىعى, جوعارىداعىداي دونورلىق ءدىڭ جاسۋشالارىنىڭ ترانسپلانتاتسياسىندا اعزا سۇيەك كەمىگى مايىن قابىلداسا, پاتسيەنت قانىنىڭ توبى تۇگەلدەي وزگەرىپ, دونوردىڭ قانىنىڭ توبىن الادى ەكەن. شىنىندا دا ادام تاڭعالارلىق قۇبىلىس ەمەس پە, بۇرىن I قان توبىنداعى ادام ترانسپلانتاتسيادان كەيىن قان توبىنىڭ II ءيا III, IV توبىن يەلەنىپ كەتە بارادى. ءدىڭ جاسۋشالارىنىڭ ترانسپلانتاتسياسىنان سوڭ قان توبى وزگەرىپ جاتسا, اعزانىڭ ايىققانى, پاتسيەنتتىڭ ۇلكەن قۋانىشى ەكەن.
قازىرگى ۋاقىتتا جىلىنا ەلىمىز بويىنشا 300-دەي ترانسپلانتاتسيا جۇرگىزىلسە, سونىڭ 120-عا جۋىعى ونكوگەموتولوگيالىق ناۋقاستارعا جاسالادى. بۇلاردىڭ بارلىعىنىڭ يممۋنولوگيالىق سايكەستىگى ءبىزدىڭ زەرتحانادا اتقارىلادى, دەگەن ايدا اشەليا زەرتحاناسىندا تەك قازاققا ءتان گەندەردىڭ دە انىقتالعانىن ايتقان, ولاردىڭ سانى بۇگىندە تورتەۋ, ەكەۋىنىڭ سەرتيفيكاتى الىنىپ, سوڭعى ەكەۋىنىڭ قۇجاتتارى ەۋروپالىق ورتالىققا بەكىتىلۋگە جىبەرىلىپتى.
انار تولەۋحانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»