دەموكراتيالاندىرۋدىڭ نەمەسە دەموكراتيا جولىمەن العا باسۋدىڭ بارلىق مەملەكەتكە ورتاق, وزگەرمەيتىن, قاتىپ قالعان قاعيدالارى جوق. ءار مەملەكەت ءوزىنىڭ تاريحي, مادەني نەگىزدەرى مەن بەلگىلى ءبىر شارتتار نەگىزىندە دەموكراتيالىق تولىسۋعا قول جەتكىزەدى.
مۇندا ەڭ باستى ماسەلە دەموكراتياعا قول جەتكىزەتىن باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بولۋى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز وكىلەتتىگىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىمىن وسىناۋ ۇستانىم تۇرعىسىنان قاراستىرۋ قاجەت.
جاسى, تاجىريبەسى مەن سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى ارقىلى مەملەكەتتى ۇزاق مەرزىمدى ماقساتتارعا باستاعان نازارباەۆ تاعى دا ەشكىم كۇتپەگەن ساتتە قىزمەتىنەن كەتەتىنىن مالىمدەدى. ساياسي سالماعى مەملەكەت اۋماعىنان شىعىپ كەتكەن ليدەردىڭ قابىلداعان وسىناۋ شەشىمى تەك قازاقستان ۇشىن عانا ەمەس, تۇتاس ءوڭىردىڭ بولاشاعى مەن تۇراقتىلىعى تۇرعىسىنان دا ماڭىزدى. ءوز باسىم قازاقستان باسشىسىنىڭ مۇنداي شەشىمگە كەلۋى مۇمكىن ەكەندىگى جايلى وسىدان 2 جىل بۇرىن اتاپ وتكەن ەدىم. ن.نازارباەۆتىڭ وز قالاۋىمەن, دەنساۋلىعى جاقسى كەزىندە قىزمەتىن جاڭا بۋىنعا تاپسىرىپ, ەسىمىن تاريحتا التىن ارىپتەرمەن جازدىراتىنى جايلى ويلار ايتقانمىن. نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىعى تۋراسىندا جازىپ جاتقان, جاقىن كۇندەرى كىتاپ بولىپ جارىق كورەتىن زەرتتەۋلەرىمدە مۇنى اشىق ايتتىم. ويتكەنى, بۇل ارەكەتتىڭ العىشارتتار مەن سۇيەنەر نەگىزدەرى بار.
دالىرەك ايتقاندا, نۇرسۇلتان ابىش ۇلى قابىلداعان شەشىمنىڭ توركىنىن 2017 جىلعى وقيعالاردان ىزدەۋگە بولادى. ياعني, قازاقستان باسشىسى وكىلەتتىگىن توقتاتۋعا قاتىستى شەشىمدى سول كەزدەن باستاپ جوسپارلاعان ءتارىزدى. مەملەكەت قۇرۋشى پرەزيدەنت رەتىندە ن.نازارباەۆ 2017 جىلى كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس 30-دان استام وكىلەتتىگىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرگەن بولاتىن. ەلدىڭ باسقارۋ جۇيەسىنە ۇلكەن وزگەرىس اكەلگەن اتالعان شەشىمدى قوعام جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تۇسىنگەن جوق. قازاقستاندا قۋاتتى پرەزيدەنتتىك مودەلدەن پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە كوشۋدىڭ ىرگەتاسى وسىلاي قالانا باستاعان ەدى. ياعني, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەلگىلى ءبىر ءرولى ساقتالا وتىرىپ, وزگە بيلىك تارماقتارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ, اسىرەسە, پارلامەنتتىڭ سالماعى, جاۋاپكەرشىلىگى ارتاتىن, تەپە-تەڭدىك پەن تەجەۋ مەحانيزمى مەيىلىنشە جاقسى جۇمىس ىستەيتىن ساياسي جۇيە قۇرۋ كوزدەلگەن-ءدى.
نازارباەۆ - تەك قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاس ايماق تۇرعىسىنان قاراعاندا دا كوشباسشى تۇلعا. ول ءوزىنىڭ دەنساۋلىعى مۇمكىندىك بەرىپ تۇرعان كەزدە مەملەكەتى پەن ءوڭىردىڭ تۇراقتىلىعى ۇشىن بيلىك الماسۋدىڭ باقىلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسقانىن جانە تۇراقتىلىقتىڭ بەكي تۇسكەنىن قالايدى. ءوزى دە «وڭاي بولعان جوق» دەپ اتاعان سوڭعى شەشىمى ەلدەگى بيلىك ءترانزيتىنىڭ اقىرعى تەتىگىنە اينالدى ءارى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە جاڭا ءرولى بار باسقارۋ مودەلىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن ۇسىندى. ول ەنەرگورەسۋرستارى مول قازاق دالاسىن كەلەشەكتە باسىبۇتىن ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن وسىنداي تاسىلگە جۇگىنىپ وتىر. بۇل وڭاي ءىس ەمەس. ويتكەنى, مەملەكەتتىڭ رەسەي, قىتاي تارىزدى سۋپەردەرجاۆالاردىڭ ورتاسىندا ورنالاسۋى ەل ىشىندەگى تۇراقتىلىق پەن حالىقارالىق تەپە-تەڭدىكتى ۇنەمى نازاردا ۇستاۋدى قاجەت ەتەدى.
سونىمەن قاتار نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمىنىڭ تۇركيادا دا تانىمال ەكەندىگىن, برەند دەڭگەيىنە جەتكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. بىلتىر الەۋمەتتىك مەديا ارقىلى جاساعان ءبىر زەرتتەۋىمدە تۇركى الەمىنە قاتىستى ۇعىمداردى ساراپتاعانمىن. سول زەرتتەۋدە تۇركى دۇنيەسىندەگى ەڭ تانىمال ەسىمدەردىڭ ءبىرى قازاقستان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەندىگى بەلگىلى بولعان-دى.
ول سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىندەگى شەنەۋنىكتەردىڭ ورتاشا جاسىن تومەندەتىپ كەلەدى. جاڭا بۋىن جايلى ايتۋى مەن بىرنەشە اي بويى جاستارعا باعىتتالعان مەسسەدج جولداۋى وسى باستاماسىنىڭ ناتيجەسى. ياعني, ول ەل باسقاراتىن كادرلاردى جاسارتۋ باعىتىندا ارەكەت ەتىپ وتىر. ەندى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى رەتىندە ءوزى باستاعان ىستى جالعاستىرا بەرمەك. ال مەملەكەت باسقارۋعا كىرىسكەن ق.توقاەۆ ەلگە تانىمال, حالىقارالىق دارەجەدە ءوزىن مويىنداتقان تۇلعا. ەگەر ەلدىڭ دەموگرافيالىق احۋالى وسى باستامالارعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە كەدەرگى جاساماسا, دامۋ قارقىنىن قازىرگىدەن دە جەدەلدەتۋگە تۇسۋگە مۇمكىندىك الاتىن بولادى. ارى باسقارۋ جۇيەسى جىلدام وزگەرەدى. بۇل وزگەرىستەر نازارباەۆتىڭ الىستى بولجايتىن, كەڭ اۋقىمدى ساياساتى ارى تىكەلەي وزىنىڭ جون سىلتەۋى ارقىلى جۇزەگە اسادى.
جالپى, نازارباەۆ - ءوزى باسقارعان 28 جىلدا ەل ەكونوميكاسىن 15 ەسە وسىرگەن تابىستى ساياساتتىڭ ارحيتەكتورىنا اينالعان تۇلعا. مەنىڭشە, بۇل ساياسات جالعاسا بەرەدى. قازاقستان باسقارۋ تۇرعىسىنان دا, كادرلار بۋىنىنىڭ الماسۋى جونىنەن دە كەلەشەگىنە سەنىممەن قادام باساتىن كەزەڭدە تۇر.
كۋرشاد زورلۋ,
پروفەسسور, تۇركيا