امال مەرەكەسىنىڭ ماڭىزى مەن ورنى ماڭعىستاۋلىقتار ءۇشىن ايرىقشا. اسىعا كۇتىپ, ارقايىن قىدىرىستاپ, ساعىنا قاۋىشىپ, ەمەن-جارقىن امانداسىپ, ساقتاعانىن داستارقانعا توگەتىن اقجارىلقاپ كوڭىل مەن اپپاق تىلەكتەردىڭ مەيرامى, ءبىر جاعى قىس قۇرىعى اجىراپ, جەر اياعى بوساپ, مال تولدەيتىن تابيعاتتىڭ مەرەكەسى.
وسىنشا اقتارىلعان اق تىلەكتەردىڭ اياسىندا ءبىر-بىرىمەن قول الىسىپ, قۇشاق ايقاستىرا امانداساتىن اعايىن بۇل كۇندى «كورىسۋ كۇنى» دەپ ەرەكشە ۇلىقتايدى. ەل تاعدىرى تالقىعا تۇسكەن قيىن كەزەڭدەردىڭ وزىندە ۇمىتىلماي, ياعني اعايىنداردىڭ كورىسكەن قولى مەن ايقاسقان قۇشاعى ءبىر-بىرىنەن اجىراماعان كۇيى بۇگىنگە كەلىپ جەتكەن امال مەرەكەسىن ماڭعىستاۋلىقتار جىل سايىن جاڭاشا مەرەكەلەۋدى, ونىڭ باي مازمۇنى مەن ماعىناسىن حالىقتىڭ رۋحاني قاجەتىنە تاتيتىن تۇرعىدا تويلاۋدى قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلىپ كەلەدى. ويتكەنى راسىندا امال مەرەكەسى مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالالارىمەن ۇندەس, توركىندەس جانە سوندا ايتىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا جاسالۋى ءتيىس جۇمىستاردىڭ اۋقىمدى كورىنىسى.
ماڭعىستاۋدا امال مەرەكەسى وتپان تاۋداعى اداي اتا كەسەنەسى باسىندا 2008 جىلدان بەرى تۇراقتى سيپاتتا وتكىزىلىپ كەلەدى. بۇل رۋلىق دەڭگەيدەگى نەمەسە بەلگىلى ءبىر رۋدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىنداعى شارا ەمەس, ۇلتتى ۇيىستىرۋ, قارعا تامىرلى قازاقتىڭ بالاسىن ءبىر تۋدىڭ, ءبىر ۇراننىڭ استىنا بىرىكتىرىپ, بىرلىك وتىن ءبىر جەڭنەن قول شىعارا تۇتاتۋ ماقساتىن كوزدەيدى. ۇرپاق ساناسىنا ء«بىز – قازاقپىز!» دەگەن رۋحتى سەزىمدى بەرىك ءسىڭىرىپ, ولاردى ۇلتىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن, تاريحىن بىلۋىنە, رۋحاني قۇندىلىقتارىن قاستەرلەۋىنە, سونداي-اق قازاقستاندا تۇراتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ەلدىڭ, جەردىڭ يەسى – قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ۇعىنۋى مەن قۇرمەتتەۋىنە ىقپال ەتەتىن شارا.
ال ماڭعىستاۋ وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى ەكى جىلدان بەرى امال مەرەكەسىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اتاپ ءوتۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ارنايى بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلىپ, ءىس-شارالار جوسپارى مەن باعدارلاماسى دايىندالادى. بيىل «امال-2019» مادەني كوپشىلىك شاراسىن وتكىزۋدە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا ايتىلعان ەل مەن جەرگە قاتىستى باعىتتار كورىنىس تاپتى. سونداي-اق, ءاۋ باستا اداي اتانىڭ ەكى بالاسىنان تاراعان سەگىز نەمەرەسى جىل سايىن كەزەكتەسىپ كورىسۋ كۇنىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا مىندەتتەلگەن بولسا, جىل وتكەن سايىن شاراعا بۇكىل قازاق باس بىرىكتىرىپ, بارلىق رۋ ۇرپاقتارى اتسالىسىپ كەلەدى. بيىل دا ادايداعى اقپان رۋى باستاماشى بولعان شارا ىسىق, بەرىش, ەسەنتەمىر, الاشا, تابىن, قىزىلقۇرت, قوجا اۋىلدارىنىڭ, ادايدىڭ سەگىز ارىسىنىڭ ازاماتتارىنىڭ قولداۋىمەن بىرىككەن تۇردە وتكىزىلدى. ونىڭ ۇستىنە رەسپۋبليكامىزدىڭ باسقا ايماقتارىنان ارنايى قوناقتار كەلىپ, امال تويىنىڭ گەوگرافيالىق اۋقىمى دا ۇلعايا ءتۇستى. ءتىپتى, بيىل ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە العاش رەت امال مەرەكەسىن تويلاۋدىڭ باستالعاندىعىن دا وتپان تاۋدا ءوتىپ جۇرگەن شارانىڭ حالىقتىق سيپات الۋى, حالىقتىق ءداستۇرىمىزدىڭ ەتەگىن كەڭگە جايۋى دەپ قۋانا قابىلدادىق.
امال مەرەكەسى بيىل ماڭعىستاۋدا 12 ناۋرىز كۇنى «رۋحاني جاڭعىرۋ. ارال-كاسپي ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني مۇرالارى» اتتى III حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسىمەن, سونداي-اق, 13 ناۋرىز كۇنى « ۇلى دالا كوشى» اتتى تەاترلاندىرىلعان مەرەكەلىك شاراسىمەن باستالدى. ەۋرازيانىڭ ۇلى دالاسىندا ءۇش مىڭ جىل بويى كوشىپ-قونىپ كۇن كەشكەن كوشپەلىلەر ەرەكشە ءومىر سالتىنا, ءداستۇر-تانىمىنا, تۇرمىس-تىرشىلىگىنە وراي ءتولتۋما ونەر مەن مادەنيەت قالىپتاستىرعان. ولاردىڭ كونە تاريحى بىردە اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا جويقىن قاقتىعىستار بارىسىندا قالىپتاسسا, ەندى بىردە «قوي ۇستىنە بوزتورعاي ۇيالاعان» مامىراجاي تىرلىك جاعدايىندا ومىرگە كەلگەن. اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى مەن جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىندا قازاقتىڭ ۇلى دالاسىنىڭ ۇلەسى ەرەن. اتا-بابالارىمىز ات ۇستىندە ءجۇرىپ ۇلانعايىر جەرىمىزدى جاۋدان قورعاپ قانا قويماي, جىلقىنى كۇنكورىس كوزىنە دە اينالدىرىپ, ونى كولىك تە, تاماق تا, سۋسىن دا قىلا بىلگەن, سپورتتىق ويىندارعا دا ورنىقتى جاراتا ءبىلدى. سوندىقتان, جىلقى تاريحى, ونىڭ مادەنيەتى تۋرالى ناسيحاتتاۋ, كوشپەلى ءومىردىڭ ءسان-سالتاناتىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا اقتاۋدان شىققان 300-گە تارتا اتتىلى جىگىت وتپان تاۋعا اتپەن جەتىپ, دالا كوشىن بەينەلەدى. الدىمەن ولار اتقا قاتىستى تەڭگە ءىلۋ, اۋدارىسپاق سىندى ۇلتتىق ويىنداردى ەل نازارىنا ۇسىندى.
50-دەن استام كيىز جانە تەمىر ۇيلەر تىگىلىپ, 200-دەن استام ونەرپاز ونەر كورسەتكەن, ۇلتتىق سپورتتىق ويىنداردان جارىستار ءوتىپ, الامان بايگە ۇيىمداستىرىلىپ, ءان مەن جىرى شالقىعان وتپان تاۋدا امال كۇنىنە قاراعان ءتۇنى بىرلىك وتى جاعىلدى. ەلدىڭ اماندىعى, جەردىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن تىلەك تىلەپ, دۇعا جاسالدى. اقساقالدار باتا بەرىپ, جاستار تىكەسىنەن تىك تۇرىپ قىزمەت ەتتى.
امال مەرەكەسىنە اقمەشىت كەسەنەسىنىڭ, سارايشىق كەسەنەسىنىڭ, وزبەكستان, يشانكالا مەموريالدىق كەشەنىنىڭ (بەكەت اتا كەسەنەسىنىڭ) وكىلى كاميلجان حۋدايبەرگەنوۆ وزبەكستان, حورەزم وبلىسى, قازاق ۇلتتىق مادەنيەت ورتالاعىنىڭ وكىلدەرى مىرزا حۋدايبەرگەنوۆ, پۋلاتبەك يزيۋموۆ, باحتيار اتانيازوۆ, نوعاي ەلىنىڭ جىرشىلارى يسلام ساتىروۆ, ارسلانبەك سۋلتانبەكوۆ, قازاقستان ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءانشى ساۋلە جانپەيىسوۆا, سونىمەن قاتار قىزىلوردا, قوستاناي, پەتروپاۆل قالالارىنان قوناقتار كەلدى. ماڭعىستاۋلىق 20 جىرشى قاتىسقان «ارمىسىڭ, امال!» اتتى جىر كەشى وتكىزىلدى. جالپى قاتىسۋشىلار سانى 5000 ادامدى قۇرايتىن بۇل شارادا قازاق دالاسىنىڭ ونەرى, سالت-ءداستۇرى, ۇلتتىق بولمىسىمىزدى بەينەلەيتىن قويىلىمدار قويىلىپ, ءان-كۇيدەن, جىر-تەرمەدەن شاشۋ شاشىلىپ, سۋرەتشىلەردىڭ پلەنەرلىك جۇمىستارى جانە قولونەر كورمەلەر جۇرتشىلىققا تانىستىرىلدى. سايىستار بويىنشا جۇلدەگەرلەرگە اقپان اتا ۇرپاقتارى اتىنان باعالى سىيلىقتار مەن اقشالاي سىياقىلار بەرىلدى.
قازاقتىڭ بىرلىگىن, ەلدىڭ دامۋىن ماقسات ەتىپ, سونداي-اق جايماشۋاق كوكتەمنىڭ كەلۋىن قۋانا قارسى العان كورىسۋ-امال مەرەكەسىن كەلەرى جىلى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولۋدى بالىقشى اتا ۇرپاقتارى قابىلداپ الدى.
ال ماڭعىستاۋ وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى ەكى جىلدان بەرى امال مەرەكەسىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اتاپ ءوتۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ارنايى بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلىپ, ءىس-شارالار جوسپارى مەن باعدارلاماسى دايىندالادى. بيىل «امال-2019» مادەني كوپشىلىك شاراسىن وتكىزۋدە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا ايتىلعان ەل مەن جەرگە قاتىستى باعىتتار كورىنىس تاپتى. سونداي-اق ءاۋ باستا اداي اتانىڭ ەكى بالاسىنان تاراعان سەگىز نەمەرەسى جىل سايىن كەزەكتەسىپ كورىسۋ كۇنىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا مىندەتتەلگەن بولسا, جىل وتكەن سايىن شاراعا بۇكىل قازاق باس بىرىكتىرىپ, بارلىق رۋ ۇرپاقتارى اتسالىسىپ كەلەدى. بيىل دا ادايداعى اقپان رۋى باستاماشى بولعان شارا ىسىق, بەرىش, ەسەنتەمىر, الاشا, تابىن, قىزىلقۇرت, قوجا اۋىلدارىنىڭ, ادايدىڭ سەگىز ارىسىنىڭ ازاماتتارىنىڭ قولداۋىمەن بىرىككەن تۇردە وتكىزىلدى. ونىڭ ۇستىنە رەسپۋبليكامىزدىڭ باسقا ايماقتارىنان ارنايى قوناقتار كەلىپ, امال تويىنىڭ گەوگرافيالىق اۋقىمى دا ۇلعايا ءتۇستى. ءتىپتى بيىل ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە العاش رەت امال مەرەكەسىن تويلاۋدىڭ باستالعاندىعىن دا وتپان تاۋدا ءوتىپ جۇرگەن شارانىڭ حالىقتىق سيپات الۋى, حالىقتىق ءداستۇرىمىزدىڭ ەتەگىن كەڭگە جايۋى دەپ قۋانا قابىلدادىق.
امال مەرەكەسى بيىل ماڭعىستاۋدا 12 ناۋرىز كۇنى «رۋحاني جاڭعىرۋ. ارال-كاسپي ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني مۇرالارى» اتتى III حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيامەن جانە 13 ناۋرىز كۇنى « ۇلى دالا كوشى» اتتى تەاترلاندىرىلعان مەرەكەلىك شارامەن باستالدى. ەۋرازيانىڭ ۇلى دالاسىندا ءۇش مىڭ جىل بويى كوشىپ-قونىپ كۇن كەشكەن كوشپەلىلەر ەرەكشە ءومىر سالتىنا, ءداستۇر-تانىمىنا, تۇرمىس-تىرشىلىگىنە وراي ءتولتۋما ونەر مەن مادەنيەت قالىپتاستىرعان. ولاردىڭ كونە تاريحى بىردە اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا جويقىن قاقتىعىستار بارىسىندا قالىپتاسسا, ەندى بىردە «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» مامىراجاي تىرلىك جاعدايىندا ومىرگە كەلگەن. اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى مەن جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىندا قازاقتىڭ ۇلى دالاسىنىڭ ۇلەسى ەرەن. اتا-بابالارىمىز ات ۇستىندە ءجۇرىپ ۇلان-عايىر جەرىمىزدى جاۋدان قورعاپ قانا قويماي, جىلقىنى كۇنكورىس كوزىنە دە اينالدىرىپ, ونى كولىك تە, تاماق تا, سۋسىن دا قىلا بىلگەن, سپورتتىق ويىندارعا دا ورنىقتى جاراتا ءبىلدى. سوندىقتان جىلقى تاريحى, ونىڭ مادەنيەتى تۋرالى ناسيحاتتاۋ, كوشپەلى ءومىردىڭ ءسان-سالتاناتىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا اقتاۋدان شىققان 300-گە تارتا اتتىلى جىگىت وتپان تاۋعا اتپەن جەتىپ, دالا كوشىن بەينەلەدى. الدىمەن ولار اتقا قاتىستى تەڭگە ءىلۋ, اۋدارىسپاق سىندى ۇلتتىق ويىنداردى ەل نازارىنا ۇسىندى.
50-دەن استام كيىز جانە تەمىر ۇيلەر تىگىلىپ, 200-دەن استام ونەرپاز ونەر كورسەتكەن, ۇلتتىق سپورتتىق ويىنداردان جارىستار ءوتىپ, الامان بايگە ۇيىمداستىرىلىپ, ءان مەن جىرى شالقىعان وتپان تاۋدا امال كۇنىنە قاراعان ءتۇنى بىرلىك وتى جاعىلدى. ەلدىڭ اماندىعى, جەردىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن تىلەك تىلەپ, دۇعا جاسالدى. اقساقالدار باتا بەرىپ, جاستار تىكەسىنەن تىك تۇرىپ قىزمەت ەتتى.
امال مەرەكەسىنە اقمەشىت كەسەنەسىنىڭ, سارايشىق كەسەنەسىنىڭ, وزبەكستانداعى يشانقالا مەموريالدىق كەشەنىنىڭ (بەكەت اتا كەسەنەسىنىڭ) وكىلى كاميلجان حۋدايبەرگەنوۆ, وزبەكستاننىڭ, حورەزم وبلىسى قازاق ۇلتتىق مادەنيەت ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى مىرزا حۋدايبەرگەنوۆ, پۋلاتبەك يزيۋموۆ, باحتيار اتانيازوۆ, نوعاي ەلىنىڭ جىرشىلارى يسلام ساتىروۆ, ارسلانبەك سۋلتانبەكوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءانشى ساۋلە جانپەيىسوۆا, سونىمەن قاتار قىزىلوردا, قوستاناي, پەتروپاۆل قالالارىنان قوناقتار كەلدى. ماڭعىستاۋلىق 20 جىرشى قاتىسقان «ارمىسىڭ, امال!» اتتى جىر كەشى وتكىزىلدى. جالپى قاتىسۋشىلار سانى 5000 ادامدى قۇرايتىن بۇل شارادا قازاق دالاسىنىڭ ونەرى, سالت-ءداستۇرى, ۇلتتىق بولمىسىمىزدى بەينەلەيتىن قويىلىمدار قويىلىپ, ءان-كۇيدەن, جىر-تەرمەدەن شاشۋ شاشىلىپ, سۋرەتشىلەردىڭ پلەنەرلىك جۇمىستارى جانە قولونەر كورمەلەرى جۇرتشىلىققا تانىستىرىلدى. سايىستار بويىنشا جۇلدەگەرلەرگە اقپان اتا ۇرپاقتارى اتىنان باعالى سىيلىقتار مەن اقشالاي سىياقىلار بەرىلدى.
قازاقتىڭ بىرلىگىن, ەلدىڭ دامۋىن ماقسات ەتىپ, سونداي-اق جايماشۋاق كوكتەمنىڭ كەلۋىن قۋانا قارسى العان كورىسۋ-امال مەرەكەسىن كەلەر جىلى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولۋدى بالىقشى اتا ۇرپاقتارى قابىلداپ الدى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
ماڭعىستاۋ وبلىسى