جاقىندا رەداكتسيامىزعا بەسقاراعاي اۋدانىنىڭ ءبىر توپ اقساقالدارىنان حات كەلگەن-ءدى. حاتتا جەرگىلىكتى باسىلىمداردىڭ بىرىندە اۋدانعا, اۋدان اكىمىنە قاتىستى ورىنسىز سىن ايتىلدى دەلىنگەندىكتەن ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن بىلەيىك دەپ اۋدانعا ىسساپارمەن بارىپ قايتقان ەدىك.
ەسكىرگەن اتاۋلار وزگەرتىلىپ جاتىر
قاراعايلار كومكەرگەن, تامىلجىعان تابيعاتى بار بەسقاراعاي اۋدانى وبلىستاعى ونوماستيكالىق ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تاپپاعان اۋدانداردىڭ قاتارىنان سانالادى. اۋدانداعى 10 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ ۇشەۋىنىڭ (گلۋحوۆكا, كانونەركا, كىشى ۆلاديميروۆكا), 28 ەلدى مەكەننىڭ (چەرەمۋشكا, موستيك, لەسنوي, گراچي, كريۆينكا, ستارايا كرەپوست, ستەكليانكا, بەلوكامەنكا) 8-ءىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ورىسشا اتالىپ كەلە جاتقانى ءباسپاسوز بەتىندە ءجيى سىن ساداعىنا ءىلىنىپ ءجۇر. دەسەك تە, اۋدان اكىمدىگى بۇل تاراپتا ءتيىستى جۇمىستاردى قولعا الىپ جاتقاندىقتارىن ايتادى. اۋداندىق ىشكى ساياسات, مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ بەرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, سوڭعى 7 جىلدا اۋدانداعى اۋىلدار مەن كوشەلەردىڭ اتاۋلارى قازاقشالانىپ, بەسقاراعاي, جەتىجار, ەرنازار, قاراعايلى, قاراباس اۋىلدارى بۇرىنعى تاريحي اتاۋلارىنا يە بولىپتى. «اۋدانىمىزداعى 28 ەلدى مەكەننىڭ 18-ءى – قازاقشا. 2018 جىلى بەگەن, كريۆينكا, قارا-مىرزا, قاراباس, ءوندىرىس, قاراعايلى اۋىلدارىنداعى كوشە اتاۋلارى وزگەرتىلدى. بىلتىر يدەولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن 30 كوشەنىڭ 10-ىنا جاڭا اتاۋ بەرىلدى. تاعى دا 12 كوشەنىڭ اتىن اۋىستىرۋ بويىنشا قۇجاتتار وبلىستىق ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى. 8 كوشەنى قايتا اتاۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار حالىق ساناعىنان كەيىن جۇرگىزىلەدى. اۋدانداعى 21 مەكتەپتىڭ 8-ءى قازاقشا, 13-ءى ورىسشا اتالادى. قازىرگى ۋاقىتتا بوراس ورتا مەكتەپ-بالاباقشاسىنا, ۇلكەن ۆلاديميروۆكا, سەميار جانە سوسنوۆكا ورتا مەكتەپتەرىنە ات بەرۋ جونىندە ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىنۋدا», دەيدى ءبولىم باسشىسى اسەمگۇل قالتاەۆا.
اۋداندىق «بەسقاراعاي تىنىسى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, جۋرناليست اسىلبەك قوجاحمەتوۆ بەسقاراعاي اۋدانىنىڭ 90 جىلدىعىنا وراي شىعارىلعان «جەمىستى جىلدار» اتتى كىتابىندا جوعارىدا ءبىز كەلتىرگەن بەلوكامەنكا اۋىلى كەزىندە اقتاس, چەرەمۋشكا − قيىق, موستيك − كوپىر, كانونەركا − قانايىر (تەڭىز) دەپ اتالعانىن ءسوز ەتەدى. «كانونەركا دەگەن اتاۋدىڭ ءتۇپ-توركىنى قانايىر باتىر ەسىمىنەن شىعاتىن سەكىلدى. قانايىر ۇرپاقتارى قىدىرالى, شەرحان, بايمۇرىن, ەرسايىن بورسىقباەۆتاردىڭ اتىمەن اتالاتىن ەلدى مەكەندەر وكرۋگتە قازىر دە بار. سوندىقتان كەلىمسەكتەر قانايىر قورىعىن وزدەرىنىڭ تىلىنە ىڭعايلى بولعان سوڭ كانونەر دەپ اتاۋى دا مۇمكىن. ال ۋاق قانايىر باتىردىڭ كەزىندە بولعان قوس قۇدىق, قىزىلاعاش دەگەن جەر اتاۋلارى ءالى دە بار. قوس قۇدىقتى قازدىرعان دا – قانايىر باتىر. ەكى قۇدىقتان شىققان سۋ بوي بەرمەي اقىرى قوسىلىپ, قالىڭ ويپاتتى تولتىرىپ, تەڭىز اتالعانىن بۇگىنگى ورتا بۋىنداعىلار بىلەدى» دەپ جازادى ا.قوجاحمەتوۆ. ەندەشە, چەرەمۋشكا, موستيك, بەلوكامەنكا, كانونەركا اتاۋلارىن وسى دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, نەگە قالپىنا كەلتىرمەسكە؟!
«اكىمدەر ءجيى اۋىسپاسا ەكەن»
رەداكتسياعا جولداعان حاتىندا بەسقاراعايلىق اقساقالدار اۋداندا سوڭعى 5 جىلدا 4 اكىم اۋىسقانىن, ولار نەبارى ەكى جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا باسقا اۋدانعا اكىم بولىپ كەتىپ, ءوز جوسپارلارىن تولىق جۇزەگە اسىرا الماي قالاتىنىن, مۇنىڭ جەرگىلىكتى حالىققا دا ءوز اسەرىن تيگىزەتىنىنە الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىرىپتى. بەسقاراعايعا بارعان ساپارىمىزدا باشكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بەكسۇلتان جەكسەناەۆپەن جولىققانىمىزدا وسى جايتتى العا تارتتى. «بەسقاراعاي – تابيعاتى تامىلجىعان, اۋىل شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان, ءتۋريزمدى وركەندەتۋگە قولايلى اۋدان عوي. بالكىم, سودان با ەكەن, اۋدان باسشىلارى ءجيى اۋىسادى. قازىرگى اۋدان اكىمى داۋلەت باتىرباەۆ 2017 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا بىزگە اكىم بولىپ تاعايىندالدى. قولىنان كەلگەنشە اۋدان يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىلتىر اۋدانىمىزدىڭ 90 جىلدىعىن ويداعىداي اتاپ وتتىك. مەرەيتويعا رەسەيدىڭ كورشىلەس ميحايلوۆكا, پاۆلودار وبلىسىنىڭ لەبياجى اۋداندارىنىڭ دەلەگاتسيالارى شاقىرىلىپ, عىلىمي كونفەرەنتسياعا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءا.ءنۇسىپوۆا قاتىستى. شارا اياسىندا 1932-1933 جىلدارى اشارشىلىقتا قاسىرەت شەككەن, 1937-1938 جىلدارى رەپرەسسياعا ۇشىراعان, ۇلى وتان سوعىسىندا ءوز ومىرلەرىن قيعان جانە ەلگە ورالىپ تۋعان جەرلەرىنىڭ دامۋىنا ۇلەستەرىن قوسقان مايدانگەرلەر, تىل جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنە قۇران باعىشتالىپ, اۋدان كاسىپكەرلەرىنىڭ كومەگىمەن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن مەشىت اشىلدى», دەيدى اقساقال.
جۇمىس دەمەكشى, بۇگىندە بەسقاراعاي اۋدانىندا ءتۇيىنى تارقاماعان, اۋدان اكىمىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىن كۇتىپ وتىرعان وزەكتى ماسەلەلەر دە جوق ەمەس. ورتالىق سۋ جۇيەسىنىڭ جوقتىعى, اۆتوبەكەتتىڭ قاجەتتىگى, جۇمىسسىزدىق سەكىلدى بۇل ماسەلەلەردى اۋدان تۇرعىندارى جاقىندا وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن اۋدان اكىمى د.باتىرباەۆتىڭ ەسەپتى كەزدەسۋىندە ايتقان بولاتىن. ايماق باسشىسى ورتالىق سۋ جۇيەسىن ورناتۋ ءۇشىن اۋەلى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار ازىرلەۋ كەرەكتىگىن, ءتيىستى قارجى سودان كەيىن بولىنەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتىپ, 2019 جىلى اۋدانعا 500 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرىلاتىنىن جەتكىزگەن-ءدى. ناقتىراق ايتساق, 250 ميلليون تەڭگە جاتاقحانا قۇرىلىسىن سالۋعا, 80 ميلليون تەڭگە جولداردى جوندەۋگە, 50 ميلليون تەڭگە اۋدان ورتالىعىن اباتتاندىرۋعا جانە جولداردى اسفالتتاۋعا, 120 ميلليون تەڭگە جەرگىلىكتى كوللەدجدى جابدىقتاۋعا جۇمسالماق.
ازامات قاسىم,
«Egemen Qazaqstan»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
بەسقاراعاي اۋدانى