بەيسەنبى, 12 قاڭتار 2012 7:43
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا سوڭعى ءۇش جىلدا ايتارلىقتاي جاقسىلىقتار ورىن الىپ وتىر.جالپى ءولىم-ءجىتىم 3,1 پايىزعا, نارەستە ءولىمى 16,6 پايىزعا, انا ءولىمى 38 پايىزعا, قان اينالىمى جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارىنان ءولىم 23,6 پايىزعا, تۋبەركۋلەزدەن ءولىم 21,7 پايىزعا, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 6,2 پايىزعا تومەندەدى.
بەيسەنبى, 12 قاڭتار 2012 7:43
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا سوڭعى ءۇش جىلدا ايتارلىقتاي جاقسىلىقتار ورىن الىپ وتىر.جالپى ءولىم-ءجىتىم 3,1 پايىزعا, نارەستە ءولىمى 16,6 پايىزعا, انا ءولىمى 38 پايىزعا, قان اينالىمى جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارىنان ءولىم 23,6 پايىزعا, تۋبەركۋلەزدەن ءولىم 21,7 پايىزعا, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 6,2 پايىزعا تومەندەدى.
2011 جىلى وبلىستا نەوناتالدىق حيرۋرگيا, بالالار كارديوحيرۋرگياسى جانە نەيروحيرۋرگيا قىزمەتتەرى دامىتىلدى. حالىقارالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءۇشىن 2 ترەنينگ ورتالىعى اشىلدى. بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 3 مىڭنان استام ءدارىگەر بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. ونىڭ ءۇشتەن ءبىرى حالىقارالىق دەڭگەيدە ءبىلىم العان.ەگەر بۇل كورسەتكىش ءبىر جىلى جوعارى, ءبىر جىلى تومەن بولسا كەزدەيسوقتىققا بالاۋعا بولار ەدى. سوندىقتان, جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ, مەديتسينالىق قىزمەت سالاسىن جاقسارتۋ, جۇيەلى دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن تاۋ كوتەرگەن تولاعايداي جۇمىستار جۇرگىزىلگەندىگى بايقالادى. بۇل – ەلگە بولسىن, حالقىمىز امان-ساۋ بولسىن, سىرقاتتاردىڭ جانى جابىرقاماسىن دەيتىن ءاربىر وڭتۇستىك تۇرعىنى ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش.ەڭ ۇلكەن جاقسىلىق, رەسپۋبليكا كولەمىندە سىننان كوز اشپاي جۇرەتىن وبلىس مەديتسيناسىنىڭ سوڭعى ءۇش جىلدا تۇراقتى دامۋعا قول جەتۋىنىڭ سىرى قانداي؟ ءبىز وسى ساۋالدارعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن وقو دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جۇماعالي يسمايلوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.– جۇماعالي قازىباي ۇلى, وڭتۇستىكتە باسقاسىن ايتپاعاندا ادام ءومىرىنىڭ ۇزاقتىعى رەسپۋبليكالىق ورتا كورسەتكىشتەن استى. بىرنەشە جىل بويى تۇراقتى دامۋ ساقتالىپ كەلەدى. مامان رەتىندە وسىنىڭ سىرىن جىلىكتەپ بەرىڭىزشى؟– ەرتەگىدەگى ءاللاديننىڭ سيقىرلى شامىنىڭ ارينە, بۇعان ەش قاتىسى جوق. مۇنىڭ ءبارى اكىمدىك پەن مەديتسينا سالاسىنىڭ قويان-قولتىق بىرگە جۇمىس جاساۋىندا. سالانىڭ قارجىلاندىرىلۋى 2011 جىلى 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 22 پايىزعا ءوستى. بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن ەلباسىعا وڭتۇستىك حالقى اتىنان راحمەت ايتامىز.وسىنىڭ ءبارىن جيناقتاي كەلە, نەگىزگى ءۇش ماسەلەگە ايرىقشا توقتاۋعا بولادى.بىرىنشىدەن, وبلىس مەديتسيناسىنىڭ ينفراقۇرىلىمى جاقساردى. 900-گە تارتا ەلدى مەكەننىڭ بارلىعىندا مەديتسينالىق امبۋلاتوريالار اشىلدى. ەكىنشىدەن, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامىز نىعايدى. وبلىس اكىمى بارلىق ساقالدى قۇرىلىستاردى اياعىنا جەتكىزىپ, ىسكە قوسىپ بەردى.ۇشىنشىدەن, ماماندارىمىزدىڭ بىلىكتىلىگى ارتتىرىلۋدا. سوڭعى ەكى جىلدا ءۇش مىڭعا تارتا دارىگەر, سونىڭ ىشىندە مەدبيكەلەر بار سالا-سالا بويىنشا ءبىلىمىن جەتىلدىردى.– جوعارى جانە ورتا بۋىن دارىگەر ءوز كاسىبىنە مىقتى بولۋ ءۇشىن سالا باسشىلارى دا كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى بولۋى كەرەك. وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار تاڭدالىنىپ الىندى؟ ءبىر جىلدا بارلىق سالانى قامتۋ مۇمكىن ەمەس. جىل باسىندا باسىم باعىتتار بەلگىلەنەتىن شىعار؟– ايتقانىڭىزعا كەلىسەمىن. ءدارىگەر بىلىكتى بولۋ ءۇشىن ونىڭ جۇمىسىن قاداعالايتىن سالا باسشىلارى بارىنەن حاباردار بولۋى ءتيىس. وبلىستاعى بىرقاتار كلينيكالاردىڭ جانە اۋدان, قالاداعى اۋرۋحانالاردىڭ باسشىلارى الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەگى مىقتى ورتالىقتاردان تاجىريبەدەن ءوتتى.جۇمىسىمىز جۇيەلى بولۋى ءۇشىن جىل باسىندا جەتى باسىمدىقتى بەلگىلەپ, ونى اياعىنا جەتكىزۋ ءۇشىن بار كۇشتى شوعىرلاندىرامىز. بۇل باسقا اۋرۋلار شەتتە قالادى دەگەندىك ەمەس, قابات جۇرگىزىلەدى. كەلەسى جىلى تاعى دا باسىم باعىتتار تاڭدالىنىپ الىنادى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز تۇراقتى جۇيەگە جەتتىك.سوڭعى ءۇش جىلدا وبلىستا كارديوحيرۋرگيا قىزمەتى جاقسى دامۋ جولىنا ءتۇستى. العاش رەت اشىق جۇرەككە 818 وپەراتسيا جاسالدى. سونىڭ ىشىندە جۇرەگىندە اقاۋى بار 163 بالا بار. بۇرىن وسى بالالاردىڭ اتا-انالارى استانا, الماتى سياقتى ءىرى قالالارداعى ورتالىقتارعا كەزەككە تۇراتىن. قارجىسى بارلارى شەت ەل جاعالايتىن. قازىر بىزدە ايماق دارەجەسىندە العاش رەت بالالار كارديوحيرۋرگيا ءبولىمى اشىلدى. وبلىس دارىگەرلەرىنە ليتۆا, پولشا, يزرايل, تۇركيا جانە رەسەيدىڭ بەلدى مەديتسينالىق ورتالىقتارىنىڭ عالىمدارى شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى. بۇل ەكى جاققا دا پايدالى ءىس بولدى. ءبۇگىندە ءوز دارىگەرلەرىمىز جۇرەككە وپەراتسيا جاساۋدا تابىسقا جەتىپ ءجۇر.– وسى جاعدايدى بالالار كارديولوگياسى ءبولىمى اشىلعاندا بايقادىق. اتا-انالارىمەن سويلەسكەنىمىزدە بالاسىن سىرقاتتان ايىقتىرعان دارىگەرلەرگە العىسىن سوزبەن جەتكىزگە الماي كوزىنە جاس العاندارىن دا كوردىك. جۇزدەگەن جۇرەكتەردىڭ جاراسىن جازىپ, سول بالالاردىڭ كوز جاسىن قۇرعاتقاندارىڭىز ءۇشىن دارىگەرلەر قاۋىمىنا ءبىز دە راحمەت ايتامىز.– راحمەت. بۇل ءبىزدىڭ قىزمەتىمىز. ءاسىلى, راحمەتتى مەملەكەت باسشىسىنا, وبلىس اكىمدىگىنە ايتۋ كەرەك شىعار. بار جاعداي تۋعىزدى, دارىگەرلەرگە جۇمىس جاساماي نە كورىنىپتى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن تىكەلەي سالىنعان وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتالدى. كلينيكانىڭ بازاسىندا نەوناتالدىق حيرۋرگيا, بالالار نەيروحيرۋرگياسى جاقسى دامىپ كەلەدى. وبلىستا العاش رەت دامۋىندا اقاۋى بار 221 شاقالاققا وپەراتسيا تابىستى جاسالدى.– وسى جەردە ءبىر سۇراق تۋىندايدى. سىزدەر پەرزەنتحاناداعى گينەكولوگيالىق كەڭەستى كلينيكالاردا دا قولعا الدىڭىزدار. باستاپقىدا كوپشىلىك ءتۇسىنىڭكىرەمەي, نارازىلىق ءبىلدىرىلىپ جاتتى…– ول راس. ەندى ماسەلەنىڭ مىنا قىرىنا قاراڭىز. بۇرىن جۇكتى ايەلدەرگە گينەكولوگيالىق كەڭەس پەرزەنتحانالاردا بولدى. ءبىز ونى ەمحانالارعا اۋىستىردىق. نەگە؟ ويتكەنى, جۇكتى ايەلدەرگە تەك گينەكولوگ ەمەس, وعان تەراپەۆت, كارديولوگ, نەۆرولوگ, قالا بەردى تىنىس اۋرۋلارى دارىگەرلەرى كەرەك. اۋرۋ ايەلدەن اۋرۋ بالا تۋادى. بالا ءومىرگە ساۋ-سالامات كەلۋ ءۇشىن انانىڭ بويىنداعى سىرقاتتاردى ەمدەۋ كەرەك. بۇل ءبىز ەنگىزگەن جاڭالىق ەمەس, الەمدىك مەديتسيناداعى بار تاجىريبە. باستاپقىدا رەنىش بولعانىمەن, كەيىن جاقسىلىق ءۇشىن جاسالىپ جاتقانىن جۇرت ءتۇسىندى. قازىر پەرزەنتحانالاردا بالا ءولىمى ازايدى. بىراق, ومىرگە جاڭا كەلگەن شاقالاقتاردىڭ ىشىندە اۋرۋشاڭدارى, مەزگىلىنەن تىم ەرتە كەلگەندەرى بولادى. ءبىز وسىعان بايلانىستى شالا تۋعان بالالاردى وڭالتۋعا 100 توسەكتىك ورتالىق اشتىق.– ەلباسىنىڭ وڭتۇستىكتە ءدارىگەرلەرمەن وتكىزگەن باسقوسۋىندا قۇرت جانە قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارى ماسەلەسى كوتەرىلىپ ەدى. قازىرگى ناقتى جاعداي قانداي؟– جاقسى وزگەرىستەر بار. وتكەن جىلى تۋبەركۋلەز بويىنشا اۋرۋعا شالدىعۋ 12,3 پايىزعا تومەندەدى.«سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسى بويىنشا تۋ جاسىنداعى ايەلدەر اراسىندا تۋبەركۋلەزدى بولدىرماۋ بويىنشا ءبىراز ءىس-ارەكەتتەر اتقارىلۋدا. بارلىق تۋبەركۋلەزگە قارسى مەكەمەلەردە ناۋقاستار مەكتەبى ۇيىمداستىرىلعان. ول جەردە ناۋقاستارمەن تۋبەركۋلەز تۋرالى, ونىڭ الدىن الۋ جولدارى, ەمدەۋدى جالعاستىرۋ ساتىسىندا ءدارى-دارمەكتەردى ءىشىپ, ەمدى ۇزبەۋ ءجونىندە سۇحباتتار جۇرگىزىلەدى. وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەردە العاشقى مەديتسينالىق سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ جۇيەسىنىڭ دارىگەرلەرى اراسىندا سەمينا-ترەنينگتەر ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. وسى كەزگە دەيىن 2000-نان استام دارىگەر, ونىڭ ىشىندە 282 دارىگەر-گينەكولوگتار وقىتىلدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە تۋ جاسىنداعى ايەلدەردىڭ اراسىندا جۇكتىلىك كەزىندە تۋبەركۋلەزبەن اۋرۋ 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 2010 جىلى – 3,3%-دان, 2011 جىلى – 2,9%-عا دەيىن تومەندەپ, ال بوسانۋدان كەيىنگى كەزەڭىندە 8,3%-دان 5,2%-عا دەيىن تومەندەدى.وبلىس بويىنشا تۋبەركۋلەزدىڭ جۇقپالى ءتۇرىن انىقتاۋ ماقساتىندا قوسىمشا جاڭا 6 ميكروسكوپيالىق زەرتحانا اشىلدى. جالپى, وبلىس بويىنشا تۋبەركۋلەزگە قارسى مەكەمەلەردە 18 باكتەريوسكوپيالىق زەرتحانا, ەمدەۋ سالاسىندا 23 زەرتحانا قىزمەت اتقارادى.ال قازاقستاندا العاش رەت وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەرىندە سكرينينگ ورتالىعى اشىلعان. بۇل – اۋرۋلاردى تەز انىقتاۋعا, تۋرا دياگنوز قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.– بۇرىن وڭتۇستىكتىڭ ءدارىگەرلەرىنە سەنىمسىزدىك بىلدىرىلەتىنى ەستە. ءتىپتى, “مامان كەرەك, بىراق وڭتۇستىك قازاقستان مەديتسينا اكادەمياسىن بىتىرگەن ءتۇلەكتەردى جۇمىسقا المايمىز” دەگەن قۇلاقتاندىرۋلار ءىرى قالالارداعى كلينيكالاردا جازىلىپ تۇردى دەگەندى باسپاسوزدەن كوردىك. بۇگىندە وبلىس مەديتسيناسى رەسپۋبليكادا ۇلگى الاتىن دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەلەدى.استانا, الماتىدا وتەتىن ءىرى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار, عىلىمي كەڭەستەر شىمكەنتتە وتەتىن بولدى. مەديتسينا سالاسى بويىنشا حالىقارالىق ستاندارتتارعا وتكەن ليتۆا مەملەكەتىمەن وزدەرىڭىز ءۇش جىلعا مەموراندۋمعا وتىردىڭىزدار. جىل سايىن شەتەلدەن تاڭداۋلى ماماندار كەلىپ, شەبەرلىك ءدارىستەرىن وتكىزىپ ءجۇر. وسىنىڭ ءبارى قالايشا مۇمكىن بولدى؟– باعانا ءسوز ىڭعايىندا ايتىم عوي. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىك قامقورلىقتىڭ, ەلباسىمىزدىڭ حالىق دەنساۋلىعىنا سەرگەك قاراۋىنىڭ ارقاسى.شىمكەنتتە وتكەن حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا كاۋناس مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ۆيدمانتاس باراۋسكاس: “سىزدەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتارىڭىز ءبىزدىڭ كلينيكالاردان دا جاقسى ەكەن. وسىنداي قامقورلىق جاساعان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا راحمەت. ال ايماقتارعا ءدال سىزدەردەگى باسشىلارداي جاعداي تۋعىزعان, قارجى بولگەن ورتالىقتاردى ءالى كورگەن جوقپىز. سول ءۇشىن وبلىس اكىمىنە ءبىزدىڭ قۇرمەتىمىزدى جەتكىزىپ قويىڭىز”, دەدى.ەندى سالىستىرىپ كورىڭىز. 1991-2009 جىلدار ارالىعىندا بار بولعانى 16 مەديتسينالىق نىسان قوسىلعان ەكەن. ال 2010-2011 جىلدار ارالىعىندا عانا 136 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى ىسكە قوسىلدى. وسى قۇرىلىسقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3,9 ملرد. تەڭگە ال, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 3,7 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. بۇنىڭ سىرتىندا مەديتسينا نىساندارىنا جۇرگىزىلىپ جاتقان كۇردەلى جوندەۋلەردى قوسىڭىز. سوڭعى ون جىلدا وبلىستىق بيۋدجەتتەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بولىنگەن قارجى 10 ەسە ەسەلەندى. ماسەلەن, 2001 جىلى 4 ملرد. تەڭگە بولسا, 2011 جىلى 44,8 ملرد. تەڭگەگە جەتتى. ادام دەنساۋلىعىنان قىمبات ەشتەنە جوق. وبلىستا جوعارى بىلىكتى كادر دايارلاۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن ەكى ورتالىقتى حالىقارالىق اككرەديتاتسيادان وتكىزۋگە دايىنداپ جاتىرمىز. مۇندا تەك وبلىستىق ەمەس, رەسپۋبليكالىق, قالا بەردى وزگە مەملەكەتتەردەن دە دارىگەرلەر كەلىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى. بولاشاعى ۇلكەن. وبلىس مەديتسيناسى رەسپۋبليكادا العاشقى بولىپ حالىقارالىق ستاندارتقا ءوتكەن مەملەكەتتەرمەن ىسكەرلىك بايلانىس جاساپ جاتىر. ولار بىزگە ۇيرەتۋمەن قاتار ۇيرەنۋ ءۇشىن دە كەلەتىندىگىن ايتادى. تىنىمسىز جۇمىسىمىز تۇراقتى دامۋ كورسەتكىشتەرىنە جەتكىزدى. بۇعان وبلىس دارىگەرلەرىنىڭ مەيىرلەنۋىنە ابدەن بولادى. بىراق, توقمەيىلسىمەيمىز. حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قابىلدانعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ورىنداۋعا كۇش سالىنادى.– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. حالىققا جاساپ جاتقان قىزمەتتەرىڭىز تابىستى بولعاي.اڭگىمەلەسكەن باقتيار تايجان.وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.