ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى – ۇلتتىق يدەولوگيانى جۇيەلەۋدەگى باستى قۇرال.
مۇندا ەلباسى قازاق حالقىنىڭ نەگىزگى تاريحي قۇندىلىقتارىن ۇلتتىق دامۋدىڭ پلاتفورماسىنا اينالدىرۋدى ۇسىنىپ وتىر. ارحەولوگيالىق دەرەكتەرگە سۇيەنە كەلە, قازاق جەرىن مەكەن ەتكەن ەنەوليت داۋىرىندەگى تايپالاردىڭ ادامزات دۇنيەسىندە العاشقى بولىپ, جىلقىنى تۇرمىسقا, جاۋىنگەرشىلىككە ۇيرەتىپ, سان عاسىردان بەرگى بابالارىمىزدىڭ ۇلان-عايىر جەرىمىزدى جاۋدان قورعاعاندا سەنىمدى سەرىگىنە اينالعان ماڭىزدىلىعىن باسىمدىلىقپەن ايتقان. ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسىنان ءاربىر قازاق جىلقىنىڭ قاسيەتىن بىلۋگە جانە بىلگەنىن ۇرپاققا جەتكىزۋى ءتيىس. 6 مىڭ جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن گرەك تاريحشىسى گەرودوتتىڭ, يتاليا ساياحاتشىسى ماركو پولونىڭ جازبالارىندا قىمىزدىڭ پايداسى تۋرالى ايتىلعان. ءبىز دە كۇندەلىكتى ومىرىمىزدە وسى بايىرعى ۇلتتىق سۋسىنىمىزدىڭ ماڭىزدىلىعىن سانالى تۇردە ۇعىنىپ, كوپشىلىككە ناسيحاتتاپ, قازىرگى ادام دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن بەرەتىن سۋسىنداردىڭ ورنىنا پايدالانىپ, قۇنارلى سۋسىنىمىزدى ناسيحاتتاپ, برەندكە اينالدىرۋىمىز كەرەك.
ءاربىر قازاق ەڭ ءبىرىنشى ءوزىنىڭ جانە وتباسىنىڭ دەنساۋلىعىنا, ودان كەيىن رۋحاني قۇندىلىقتارىنا اسا زەيىنمەن قاراۋى ءتيىس. سەبەبى, ءبىر وتباسىنىڭ مۇشەلەرى دەنى ساۋ, رۋحاني تولىق بولسا, بۇل مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى قۇندىلىق. رۋحاني ازىققا, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق رۋحقا قانىعىپ وسكەن ۇرپاق ەرتەڭ ەلىنە ادال, ۇلت جاناشىرى بولارى ءسوزسىز. ەلباسى ماقالاسى ۇلتتىق كودتى ايقىندايتىن تاريحي پلاتفورما قۇرىپ وتىر.
وسى پلاتفورمانى نەگىزگە الا وتىرىپ, مەملەكەتتىك يدەولوگيا ءبىر جۇيەگە تۇسەرى ءسوزسىز. ويتكەنى ءبىز سوناۋ اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى, مەتاللۋرگيا, اڭ ءستيلى, التىن ادام سەكىلدى ۇعىمداردى فيلوسوفيالىق ويدىڭ جاتقاندىعىن اڭعارامىز. مۇندا بابالار تاريحىنان ءنار الىپ, ونى كۇندەلىكتى ومىرىندە پايدالانۋعا وي سالادى. ماقالادا تاريحي قۇندىلىقتاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, ەكىنشى بولىمدە ولاردى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ناقتى قاي باعىتتا, قالاي ىسكە اسىرۋ جۇيەسىن انىق كورسەتكەن. ءارحيۆتىڭ 7 جىلدىق باعدارلاماسىن دايىنداۋدى ۇسىنىپ وتىرعانى قازاق تاريحى جان-جاقتى جيناقتالادى دەگەندى بىلدىرەدى. ودان بارىپ زەرتتەۋ ءجۇمىستارى جۇرگىزىلەتىنى ءسوزسىز. كينو سالاسىندا دا كورنەكتى تاريحي-تۇلعالىق دەرەكتەمەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ, تولىق سيۋجەت دايىنداۋدى ۇسىنعان. مۇندا ءبىزدىڭ ولكەمىزدە باتىرلار جىرىنىڭ باستاۋى بولعان قوبىلاندى باتىر, جوڭعار شاپقىنشىلىعىندا ەل قورعاعان, حالقىنا پانا بولعان ابىلقايىر حان, ەسەت كوكى ۇلى, بوكەنباي باتىرلار جانە ت.ب. باتىرلاردىڭ تۇلعالىق ۇلگىسىن زاماناۋي تۇرىكتەردى ارالاستىرا وتىرىپ, وي تۇيسىگىنە مىنا بىزگە جەتكەن ۇلان-عايىر جەر مەن بۇگىنگى ەگەمەندى ەل بولعانىمىز وسى ۇلى دالامىزدى قورعاعان بابالارىمىزدىڭ ەڭبەگى مەن باتىرلىعىن جەتكىزۋىمىز كەرەكتىگىن باسا كورسەتكەن. ەلباسىنىڭ ماقالاسى تاريحشى, ولكەتانۋشىلاردىڭ كوپتەن كۇتكەن ويلارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا مەملەكەتتىك تۇرعىدا تاپسىرما بەردى.
مۋزەي سالاسىنا كەلەتىن بولساق, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ساقتالىپ وتىرعان مۋزەي قورىنداعى ءاربىر قۇندى جادىگەردىڭ تاريحىن ناسيحاتتاۋ, وسى ۇلى دالا تۇلعالارىن زەرتتەۋ, ولاردىڭ ءومىرىن كوپشىلىككە پاش ەتۋ جۇمىستارىنا ءۇن قوساتىنىنا سەنىمدىمىن. سونىمەن قاتار, شالعاي اۋدانداردا كونەكوز قاريالاردىڭ اۋىزدان-اۋىزعا جەتكەن كەيبىر جىر-داستانداردى سارعايعان داپتەرگە جازىلعان بولۋى مۇمكىن. سولاردى ىزدەپ, ادەيىلەپ كەشەندى ەكسپەديتسيالار جاساپ, مۋزەي قورىن تىڭ دەرەكتەرمەن تولىقتىرۋعا باستاما بولارىنا سەنىمدىمىن.
اينۇر ماقساتقىزى,
اقتوبە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى