وتكەن جۇما كۇنى استانادا تۇركيا, رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس, ازەربايجان, وزبەكستان, قىرعىزستان ەلدەرىنىڭ تانىمال عالىمدارى مەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن جەتەكشى تاريحشى عالىمدار قاتىسقان «رۋحاني جاڭعىرۋ: تاريحي سانا قالىپتاستىرۋ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ قورى, ەلباسىنىڭ كىتاپحاناسى, بعم عك مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان اۋقىمدى شارادا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەر باسشىلارى, دەپۋتاتتار, ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا «تاريح عىلىمىنىڭ ازاماتتىڭ قوعامدىق ساناسىن قالىپتاستىرۋداعى ورنى», «قازاقستان تاريح عىلىمىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى دامۋى» جانە «عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىن زەرتتەۋ مەن ناسيحاتتاۋداعى ءرولى» سىندى باعىتتار بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلدى.
قاتىسۋشىلار تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا رەسپۋبليكا حالقىنا ۇسىنعان تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ يدەياسىنىڭ وزەكتىلىگىن اڭگىمەلەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي-تاريحي تاقىرىپتارعا جازعان 20-دان استام ىرگەلى ەڭبەكتەرىنىڭ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك كەزەڭىنىڭ تاريحىن زەردەلەۋدە ماڭىزدى دەرەككوزى بولاتىنىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحىن جاڭاشا كوزقاراسپەن زەردەلەۋدە جانە ناسيحاتتاۋدا ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى, عىلىمي مەكەمەلەردەگى تاريحشى عالىمدارمەن بىرگە ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى ۇجىمىنىڭ 10 جىل ىشىندەگى عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ ۇلەسى اتالىپ ءوتتى.
جيىن تىزگىنىن ۇستاعان مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, بەلگىلى تاريحشى بۇركىتباي اياعان ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى تاريح عىلىمى بۇرىنعى ماركستىك-لەنيندىك مەتودولوگيادان باس تارتىپ, تاريحقا باسقاشا باعىت ۇستانۋ كەرەكتىگىن ۇقتىرىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. ء«بىزدىڭ بۇگىنگى كونفەرەنتسيا – «رۋحاني جاڭعىرۋ: تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ» دەپ اتالادى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, قاراشا ايىندا پرەزيدەنتتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى شىققان كەزدە ءبىز قاتتى قۋاندىق. سەبەبى ول ماقالانىڭ ءبىر كەرەمەت ماڭىزى – بۇرىنعى ماركستىك-لەنيندىك مەتودولوگيادان باس تارتۋ. مۇنداي باعدار ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى, سەبەبى تاريحتى زەردەلەۋدە بۇرىنعى زەرتتەۋ سۇرلەۋىنەن شىعا الماي جۇرگەن عالىمدارىمىز ءالى دە از ەمەس.
قازاقستان تاريحشىلارى سوڭعى كەزدە ءبىر ۇلكەن قوزعالىستا. شىن مانىندە تاريحشىلار مەنىڭ ويىمشا, كوپ جۇمىس اتقارىپ جاتىر. سونىڭ اراسىندا قانداي دەسەڭىزدەر, مەكتەپ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا جاڭا مەتودولوگيا بويىنشا كىتاپ, حرەستوماتيالار دايىندالعان. ولار بۇرىنعى كەڭەستىك يدەولوگيا ەمەس, قازىرگى زامانعا ساي, تاريحي نەگىزدەمەلەرگە سۇيەنە جازىلعان. ماسەلەن, بۇرىن ايتىلماي كەلە جاتقان الاش تاريحى, قازاقستان دالاسىنداعى اشارشىلىقتىڭ, ءتىپتى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ دا سەبەپتەرى مەن سالدارى, كەڭەس يمپەرياسىندا بولعان قازاق دالاسىنىڭ تاعدىرى, تاۋەلسىزدىك العان كەزدە ءبىزدىڭ قانداي ەل بولىپ شىققانىمىزدىڭ ءبارى قامتىلعان», دەدى ول.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا «The history of Kazakhstan», «قازاقستان ديپلوماتياسى», «گوريزونتى ناتسيونالنوي يستوري», «قازاقستان تاريحى», «ابىلقايىر شايبان», «قازاقستانداعى كوشى-قون جانە دەموگرافيالىق احۋال» كىتاپتارى تانىستىرىلدى.
قىرعىزستاننان كەلگەن تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زاينيددين قۇرمانوۆ: «شىنىمدى ايتسام ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالالارى تاريحقا وزگەنىڭ ەمەس, ءوزىمىزدىڭ كوزىمىزبەن قاراۋعا ۇندەپ, سونىڭ باعىت-باعدارىن ۇسىندى دەسەم بولادى» دەسە, انكارا قالاسىنداعى الەۋمەتتىك عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساياسي عىلىمدار فاكۋلتەتى حالىقارالىق قاتىناستار ءبولىمى تۇرىك الەمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ماريام حاكيم: «ن.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» دەگەنى, انىعىندا « ۇلى وركەنيەتتىڭ جەتى قىرى» دەگەنى. اعىلشىنشا دا سولاي قابىلدانادى. ءبىز ەندى وسى ءسوزدى الەم الدىندا تولىقتاي دالەلدەپ بەرۋ كەرەكپىز», دەدى.
سونداي-اق كەلەلى جيىندا وزگە دە عالىمدار ءسوز الىپ, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالالارى يدەيالارىن جانە تاريحي ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاۋ مەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني مۇرالارىن ساقتاۋ جانە دامىتۋ رۋحىندا, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاستىرۋ جولىندا تاريح جانە قوعامدىق عىلىم وكىلدەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن بارىنشا جۇمىلدىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن انىقتاۋدى تالقىلادى.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ بارلىق وكىلدەرىن, مەملەكەتتىك ورگانداردى, قوعامدىق ۇيىمداردى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن, ەلىمىزدىڭ گۇلدەنۋى جولىندا بەلسەندىلىك تانىتۋعا, قازاقستاندىقتاردىڭ تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرۋعا, سول ارقىلى حالىقتىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسۋعا شاقىردى.
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»