سوڭعى وتىز جىل ىشىندە تۇركى ەلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس دوستاستىق نەگىزىندە قارقىندى دامىعانىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلباسى ماقالاسى تۇگەل تۇركىنىڭ ورتاق تاريحى مەن مادەني مۇراسىنان حابار بەرىپ, زاماناۋي تۇرمىستى قالىپتاستىرىپ, تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالارعا سەبەپ بولاتىنىنا, تاريحي جادتى جاڭعىرتاتىنىنا كامىل سەنىمدىمىن.
ماقالادا پرەزيدەنت نازارباەۆ ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ بارلىق قىرلارى مەن قۇرامداس بولىكتەرىمەن تانىسۋ ءۇشىن باسىمدىق بەرىلەتىن باعىتتاردى جاريالادى. تاريحشىلار, عالىمدار جانە ساۋلەتشىلەردەن قۇرالعان حالىقارالىق قوعامداستىق وكىلدەرىن تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ ۇمتىلىسىنا قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. ورتاق تاريح, ءتىل, بىرەگەيلىك پەن مادەنيەت سەكىلدى ءتورت باعىتتى نەگىز ەتە قۇرىلعان تۇركى كەڭەسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان جوبالاردى قولداۋعا بار كۇش-جىگەرىن جۇمساۋعا دايىن. «تۇركى الەمىنىڭ كوشباسشىسى» رەتىندە تانىلعان, الەمدىك دەڭگەيدەگى قايراتكەر پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعىن جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋدا ايرىقشا ءرول اتقاردى. ونىڭ تۇركى ينتەگراتسياسىنا كوزقاراسى راتسيوناليزم مەن رەاليزمگە, ءوزارا ءتيىمدى جانە تەڭگەرىمدى ستراتەگياعا نەگىزدەلگەن. سوندىقتان ورتاق تاريحىمىزعا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراپ, اتا-بابالارىمىزدى ەستە ۇستاپ, ولاردىڭ مۇراسىن زەرتتەپ, ماڭگىلىككە ساقتاۋ, تۇركى وركەنيەتىنىڭ بايلىعىن قازىرگى زامانعى ۇردىستەرگە ۇيلەستىرۋ تاريحي جانە مادەني مۇرانى جاس ۇرپاققا جەتكىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى قاجەت.
تۇركى كەڭەسى تۇركى الەمىندەگى ىنتىماقتاستىق مەحانيزمدەرىنىڭ بەسىگى رەتىندە قۇرىلدى. سودان بەرى كەڭ اۋقىمدى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني دامۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتىپ, ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق سالاسىندا ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزدى. بۇل شارالار ناقتى ناتيجەلەر كورسەتىپ, ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ جانە كەڭەيتۋ جولىنداعى تۇركى كەڭەسىنىڭ الەۋەتىن ۇلعايتتى. كەلەشەك ۇرپاقتىڭ ورتاق تاريحىمىزدى جان-جاقتى ءتۇسىنىپ, مۇرالارىمىزدى قۇرمەتتەۋى ءۇشىن تۇركى الەمىندەگى ءبىلىم بەرۋ, تۋريزم, جاستار جانە سپورت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار. مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جەتەكشى تاريحشىلارى جاساعان وقۋلىق جوباسى وسكەلەڭ ۇرپاققا ورتاق تاريحىمىزدى ءتيىمدى ۇيرەتەتىنى انىق.
پرەزيدەنتتەرىمىزدىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, تۇركى اكادەمياسى بىرلەسە وتىرىپ, XV عاسىرعا دەيىنگى جالپى تۇركى تاريحى وقۋلىعىن اياقتادى. بۇل كىتاپ كەلەر جىلى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وقۋ جوسپارىنا قوسىلادى. ەلباسى ماقالاسىندا ايتىلعانداي, ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ كوكجيەگى توعىسقان كەزدە ۇلت تاريحى باستالادى. تاريحتى, گەوگرافيا مەن ادامزاتتى تولىق تۇسىنبەي, ونى ۇيرەنۋ قيىن ەكەنى بەلگىلى. تۇركى كەڭەسىنىڭ قولداۋىمەن تۇركى اكادەمياسى باستاپقى جوبانى جۇزەگە اسىرعاننان كەيىن تۇركى گەوگرافياسى مەن ادەبيەتى بويىنشا وقۋلىقتاردى دايىنداۋعا كىرىسەدى.
سونىمەن قاتار تۇركى كەڭە-سىنە مۇشە مەملەكەتتەر زاماناۋي جىبەك جولى ورتاق تۋرىن ۇسىنادى. اتالعان جوبا الەمدىك تاۋارلار مەن ينتەللەكتۋالدى ىنتىماقتاستىق ەپيتسەنترىن بەينەلەيتىن, ەۋرازيانىڭ جۇرەگىندە جاتقان تۇركى وركەنيەتىنىڭ نىساندارىمەن, ىزدەرىمەن جانە مۇرالارىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تۇركى كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر ورتاق تاريحتى, ءبىر مادەنيەت پەن ءتىلدى بولىسەتىن جاستار اراسىنداعى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى ناسيحاتتاۋ جانە جاستاردىڭ جەكە دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ولاردىڭ ورتاق تاريحپەن ماقتانىپ, كەلەشەككە سەنىمىن ارتاتىنى انىق. قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا سالت-ءداستۇرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى جاس ۇرپاققا ونەگە رەتىندە قالدىرۋ – وزەكتى ماسەلە.
ن.نازارباەۆ كوشپەلى تاريحىمىز زاماناۋي ءومىردىڭ ءارتۇرلى اسپەكتىلەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا اسەرىن تيگىزگەنىن اتاپ وتكەنى بەلگىلى. قىرعىزستاندا وتەتىن «دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى» تۇركى كەڭەسى الاڭىندا ەڭ ماڭىزدى جانە ءىرى جوباعا اينالدى. بۇل الەمدىك ساحناعا تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني ساناسى مەن تاريحي جادىن قالپىنا كەلتىرۋگە, اتا-بابالارىمىزدىڭ مادەنيەتىن ساقتاۋعا جانە ماقتان تۇتاتىن وركەنيەتىمىزدى ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان. بۇكىل دۇنيە جۇزىنە كەڭ تاراعان «دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى» اتا-بابالارىمىزدىڭ مۇرالارىن ساقتاپ قالىپ, تانىمالدىلىعى ارتىپ, ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىنا سەنىمدىمىن.
تۇركى كەڭەسى جاڭا يدەيالار مەن باستامالاردىڭ ەڭ جوعارعى دەڭگەيدە دامىپ, جۇزەگە اسىرىلاتىن بىرەگەي الاڭى رەتىندە قالىپتاستى. مۇندا تۇركى الەمىنىڭ ساياسي ديالوگى مەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلانادى. پرەزيدەنتتەرىمىزدىڭ تۇركى الەمىندەگى ۇجىمدىق رۋحتى ساقتاۋ ءۇشىن اتقارىپ جاتقان كوشباسشى ءرولىن, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق ۇيىمدارىنىڭ وي-پىكىرى مەن دانالىعىن اتاپ وتكەن ءجون. ولاردىڭ ۇسىناتىن پىكىرلەرى مەن باستامالارى كوپ جاعدايدا تۇركى حالىقتارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, جاڭا باسىمدىقتاردى انىقتايدى.
وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ پەرسپەكتيۆالىق دۇنيەتانىمى مەن تۇركى الەمىنىڭ بولاشاق كورىنىسى رەتىندە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» تۇسىنىگىن قولداپ, ونى جالعاستىرۋ ءۇشىن ۇلكەن جىگەر قاجەت. ن.نازارباەۆ وسى باعىتتا جۇمىس اتقارۋ ءۇشىن «ارحيۆ-2025», « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى», «تۇركى وركەنيەتى: ءتۇپ-تامىرىنان قازىرگى زامانعا دەيىن», « ۇلى دالانىڭ كونە ونەر جانە تەحنولوگيالار مۋزەيى», «دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسى» جانە «تاريحتىڭ كينو ونەرى مەن تەلەۆيزياداعى كورىنىسى» ناقتى جوبالارىن ۇسىندى. وسى جوبالاردى اتقارۋ بارىسىندا تۇركى كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر قازاقستاننىڭ بيلىك وكىلدەرىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا بولادى.
مۇنداي ىنتىماقتاستىق بىرلىگىمىزگە ۇلەس قوساتىندىعىن, مەملەكەتتەرىمىز بەن حالىقتارىمىزعا كەزىگەتىن قازىرگى جانە بولاشاقتاعى سىناقتار مەن قاتەرلەردى شەشۋدە ورتاق ارەكەتكە جۇمىلدىراتىنىن ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك. تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ كۇش-جىگەرى مەن بىرلىگى عانا تۇركى الەمىنىڭ دامۋى مەن ينتەگراتسياسىنا سەرپىن بەرە الادى. تۇركى الەمىنىڭ قايتا وركەندەۋى بارلىق تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ بىرلەسكەن ءىس-ارەكەتىن ودان ءارى كۇشەيتۋدى جانە وسى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدى تالاپ ەتەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, تۇركى كەڭەسى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا سەرىكتەستىكتەرىن ودان ءارى تىعىز نىعايتۋعا, جاڭا باستامالار مەن جوبالاردى قالىپتاستىرۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالادى.
باعدات امىرەەۆ,
تۇركى كەڭەسىنىڭ
باس حاتشىسى