الماتى قالاسىنداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا حالىقارالىق شاكەن ايمانوۆ كينوفەستيۆالى اياسىندا شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ 90 جىلدىعىنا وراي «ايتماتوۆ جانە كينو» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
كينوفەستيۆال ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ايتماتوۆتى باسقوسۋدىڭ ارنايى تاقىرىبى ەتىپ الۋىنىڭ سەبەبى بار. الەمدىك رۋحاني كەڭىستىككە قۇلاشىن كەڭ سەرمەگەن ش.تورەقۇل ۇلىنىڭ ءبىر قاناتى ادەبيەت بولسا, ءبىر قاناتى كينو بولدى. پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ قالامگەرلەرى اراسىندا شىعارمالارىنىڭ ەڭ كوپ ەكراندالۋى جاعىنان ايتماتوۆتىڭ الدىنا تۇسەتىن جازۋشى كەمدە-كەم. ءبىر عانا بولوتبەك شامشيەۆتىڭ ءوزى شىڭعىستىڭ 12 شوڭ شىعارماسىنا كينوكارتينا ءتۇسىرىپ, بارلىعى دا كەڭەستىك ەلدەردىڭ ۇلتتىق تىلىندەگى تەلەۆيزياسىندا تابىسپەن ءجۇردى.
ءىس-شاراعا اقىن يسرايل ساپارباي, كسرو جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى بولوتبەك شامشيەۆ, تۇركىمەن كينورەجيسسەرى حودجاكۋلي نارليەۆ, «ش.ايتماتوۆ اتىنداعى حالىقارالىق ىستىقكول فورۋمىنىڭ» ۆيتسە-پرەزيدەنتى اسسول مولداكماتوۆا, اقىن ايان نىسانالين, قازاقستاندىق ديپلومات ۆالەري تولماچەۆ, رەجيسسەر, شاكەن ايمانوۆ حالىقارالىق كينوفەستيۆالىنىڭ باس ديرەكتورى ەرمەك تۇرسىنوۆ, فيلوسوفيا جانە ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ەۋرازيانىڭ عالامدىق بايلانىس جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى سۆەتلانا سلاپكە قاتىستى.
«الەمدىك دەڭگەيدە ءار ۇلتتىڭ, ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ ءبىر العا سالاتىن, تاريحتىڭ ءوزى, ءومىردىڭ ءوزى العا قوياتىن ادامدارى بولادى. سونداي ادامداردىڭ ءبىرى – شىڭعىس ايتماتوۆ. بيىلعى جىل, ارنايى جاريالانباسا دا مەرەيتويىنا وراي بەيرەسمي شىڭعىس تورەقۇل ۇلىنىڭ جىلىنا اينالىپ كەتتى. مەن جاقىندا عانا الەۋمەتتىك جەلىدە وتىرىپ, ايتماتوۆتىڭ تويى وزبەكستاندا اتالىپ وتكەنىن وقىپ قالدىم. وعان ءوز باسىم قاتتى قۋاندىم. ويتكەنى كوپ جاعدايدا مۇنداي مەرەكەلەر سول ەلدىڭ دەڭگەيىندە عانا تويلانىپ جاتادى. بىراق ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى الاقانداي عانا ەلدىڭ القالاعانىنا سىيا ما؟ وسىنداي تۇلعالاردىڭ تۇركى الەمىندە, الەمدىك ماسشتابتا الاتىن ورنى ەرەكشە», دەدى ءوز سوزىندە اقىن يسرايل ساپارباي.
«مەنى ايتماتوۆپەن 10-كلاستا اقىن اكەم تانىستىردى. مەن, ول كەزدەگى ادەبيەتتى اسا ۇناتپايتىن ەدىم, جاسپىن عوي. بىراق انام ادەبيەتتى ءسۇيۋىم ءۇشىن بارلىق امالدى جاساپ باقتى, اقىرى كوندىردى. بىردە قولىما الدەقانداي گازەتتى ۇستاتتى. ول جەردە ايتماتوۆتىڭ «بەتپە-بەت» دەگەن شىعارماسى تۇر ەكەن, سونى وقىدىم دا تاڭعالدىم. تاڭعالعانىم, اسەرلەنگەنىم سونشا, وتىرا سالىپ ءبىر دەممەن وسى شىعارماعا ستسەناري جازىپ تاستادىم. مەكتەپ وقۋشىسى نە جازادى دەيسىزدەر, بىراق اكەم ستسەناريدى وقىدى دا, قولىمنان جەتەكتەگەن بويى ايتماتوۆقا الىپ باردى. سول كەزدە مەن ونى ءبىرىنشى رەت كوردىم. ارىق, مۇرىندى. مۇرنىنان باسقا ەشنارسە كورىنبەيدى. ول مەنىڭ جازبامدى الىپ وقىدى. سودان بەرى مەن ايتماتوۆپەن ەلۋ جىلداي بىرگە ءجۇردىم, بىرنەشە شىعارماسىن ەكرانيزاتسيالادىم جانە ول ەشقاشان ەشكىمنىڭ قولىن قاقپادى», دەدى ب.شامشيەۆ مىرزا.
– ءار ەلدىڭ كۇشى مەن نامىسى – سول ەلدىڭ ابىرويلى بالالارى» دەيتىن ماقال بار تۇركىمەن ەلىندە. ايتماتوۆ تەك قانا قىرعىز ەلىنىڭ ماقتانىشى ەمەس, بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ, بۇكىل الەمنىڭ ماقتانىشى», دەپ تۇيىندەدى ح.نارليەۆ اقساقال.
كەزدەسۋ سوڭىندا فەستيۆالدىڭ باس ديرەكتورى ەرمەك تۇرسىنوۆ تا ايتماتوۆپەن بەلگيادا بولعان كەزدەسۋىن ەسكە الىپ, تۇلعالارمەن جۇزدەسۋدىڭ شىعارماشىلىققا تيگىزەتىن يگى اسەرى تۋرالى باياندادى. بۇگىندە الىستاپ كەتكەنىمەن, كينوفەستيۆال اياسىندا باسى قوسىلىپ, قايتا قاۋقىلداسقان باۋىرلاس ەلدەردىڭ مىقتىلارى ايتماتوۆقا تاعزىم ەتۋ ارقىلى كينونىڭ التىن دىڭگەگى ىسپەتتى ىزگىلىك پەن ۇلىلىقتى بىردەي دارىپتەدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى