مەتاللۋرگتەردىڭ ەسەلى ەڭبەگى

ERG كومپانيالار توبى بوكسيت وندىرەدى, ونى وڭدەۋ ارقىلى مەتاللۋرگيالىق گلينوزەم الادى. كاسىپورىن جىلىنا 1,5 ملن توننا گلينوزەم وندىرەدى. كومپانيا قۇرامىندا «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق, «قا­زاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق, مايقايىڭداعى «كەرەگەتاس» اكتاس كەنىشى, قوستانايداعى كراسنووكتيابر, تورعاي بوكسيت كەن باسقارمالارى بار. 

– اتاۋلى مەرەيتويلىق تون­نانىڭ شىعارىلىمى – بۇل مەتاللۋرگتەردىڭ وتاندىق ەكونو­ميكانىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى. ويتكەنى بۇگىندە اليۋميني كلاستەرى ەلىمىزدىڭ مە­­تاللۋرگيا سالاسىنىڭ باستى تىرەگى, – دەيدى «قازاقستان ءاليۋ­مينيى» اق پرەزيدەنتى رومان رومانوۆ. 

وبلىس ورتالىعىنىڭ شەت­كى جاعىندا ورنالاسقان «قا­­زاقستان ءاليۋمينيى» اق, «قا­زاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق ەلىمىزدەگى ءوندىرىستىڭ نەگىزى. جىل باسىنان بەرى 750 مىڭ توننا گلي­نوزەم,     2 ملن توننا بوكسيت, 1 ملن توننا اكتاس, 127 مىڭ توننا اليۋميني وندىرىلگەن. 

جالپى, اليۋميني كۇمىس سياق­تى جارقىراعان اق ءتۇستى, وتە جەڭىل مەتالل. وڭاي يىلەدى, توتتانبايدى, ەلەكتر توگىن جاقسى وتكىزەدى. ۇشاق­تان باستاپ قاسىق, ازىق-ت ۇلىك ورايتىن اليۋميني قا­عازىنا (فولگا) دەيىن كۇندەلىكتى ومىردە قولدانىلادى. اۆتوبول­شەكتەردى, اۆياقوزعالتقىشتى, كولىك ديسكى­لەرىن جاساۋ ءۇشىن اليۋ­مينيگە كرەمني, مىس, ماگني قوسادى.

ءوندىرىس ماماندارىنىڭ ايتۋىن­شا, كاسىپورىننىڭ ەرەكشەلىگى اليۋميني توتىعىن قۇ­رام­داست­ىرىلعان ءبىرىزدى «بايەر-جەنتەكتەۋ» ادىسىمەن ون­دىرەدى. بۇل ءادىس الەم بويىنشا قازاقستاندىق اليۋميني زاۋىتىندا عانا قولدانىلادى. بايەر ءادىسى بوكسيت شيكىزاتىنىڭ حيميالىق قۇرامىنا بايلانىس­تى جۇزەگە اسادى. زاۋىتتا اليۋميني توتىعى شيكىزات دايارلاۋ تسەحى, گيدرومەتاللۋرگيا تسەحى, جەنتەكتەۋ تسەحىندا وندىرىلەدى. كاسىپورىن وندىرگەن اليۋميني توتىعى ەلەكتروليز زاۋىتىنا جو­نەل­تىلەدى. 

جالپى, الىپ كاسىپورىننىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى وندىرىستىك قۋاتتى قولداۋعا, قول­دانىستاعى وندىرىستىك نىسان­داردى قايتا قۇرۋ مەن جاڭعىر­تۋعا, قۇرىلعىلاردى جوندەپ, جاڭارتۋعا باعىتتالعان. بيىل 25,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىل­دى. زاۋىتتا ىسكە قوسىلعان جوبالاردىڭ قاتارى دا از ەمەس. مىسالى, گيدرو­مەتاللۋرگيالىق تسەحتىڭ ءتورتىنشى تەلىمىندە بۋ­لاندىرعىش قوندىرعى ىسكە قوسىلدى. جوبا كاسىپورىننىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا وندىرىستىك تيىمدىلىكتى جانە جوسپارلى الدىن الۋ جۇمىس­تارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالدى. 

بۇدان بولەك, گلينوزەم وندى­رىسىندەگى تەحنولوگيالىق ءۇردىستىڭ سەنىمدىلىگىن, ۇزدىكسىز جۇ­مىسىن قامتاماسىز ەتەتىن شا­رالار جالعاسۋدا. گاز تازار­تۋ قوندىرعىسىن قايتا جا­ڭارتۋ جونىندەگى ۇزاقمەرزىمدى باع­دارلاماسىن ىسكە اسىرۋ باستالدى. ەلەكترسۇزگىلەر بىرتىندەپ ەۋروپالىق ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن زاماناۋي قوندىرعىلارعا الماستىرىلادى. كاسىپورىنعا قاراستى جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن تومەندەتۋ ماقساتىندا قاجەتتى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ورناتۋ ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. 

بۇل كۇندەرى «قازاقستان ءاليۋ­مينيى» اق زاۋىتىندا وندىرىستىك سالانى تسيفرلاندىرۋ جولىندا جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلۋدە. ەلىمىز بويىنشا الدىڭعى قاتارلى وسىنداي كاسىپورىندار ءارى قاراي دامي بەرسە, ولاردىڭ اينالاسىندا كىشى جانە ورتا كاسىپكەرلىك توپتاساتىنى دا ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە كاسىپورىن وبلىس ورتالىعىنىڭ 40 پايىزىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن باسقارادى. ERG كومپانياسى مەن وبلىستىق اكىمدىك اراسىندا جاسالعان مەموراندۋمعا سايكەس, جىل سايىن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا جاڭا سپورت نىساندارى اشىلىپ, كوپقاباتتى ۇيلەر بوي كوتەرۋدە. 

فاريدا بىقاي,

«ەگەمەن قازاقستان»

پاۆلودار