الماتىدا قازاقستان قور بيرجاسى, قر ۇلتتىق بانكى جانە قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءVىىى قارجىگەرلەر كونگرەسى اياسىندا «ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنداعى قور بيرجالارىنىڭ ءرولى» تاقىرىبىندا قازاقستاندىق بيرجالىق فورۋمى ءوتتى. فورۋم قور نارىعىنىڭ 25 جىلدىعىنا جانە تەڭگە كۇنىنە ورايلاستىرىلىپ وتىر.
فورۋمعا كەلگەن وتاندىق جانە شەتەلدىك قارجىگەرلەر, ساراپشىلار الدىندا ءسوز سويلەگەن «قازاقستان قور بيرجاسى» اق باسقارما ءتورايىمى الينا الدامبەرگەن قور بيرجالارى ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋىنا ىقپال ەتە وتىرىپ, وسى جىلداردا باعىت-باعدارىن ايقىنداپ ۇلگەردى. قانداي دا ءبىر ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋدە كۇردەلى جاعدايلارمەن بەتپە-بەت كەلۋگە تۋرا كەلدى. دەگەنمەن دە سالانىڭ كاسىبي ماماندارى قازاقستان قور بيرجاسىن بەلگىلى ءبىر دارەجەگە دەيىن كوتەردى. ەندى كەزەكتە زاماناۋي تالاپتارعا وراي سالانىڭ الدىندا ۇلكەن مەجەلەر تۇر.
فورۋم جۇمىسىنا قاتىسقان قر ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ قۇندى قاعازدار نارىعىنىڭ ەل ەكونوميكاسى دامۋىنداعى ءرولى جوعارى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە قۇندى قاعازدار نارىعى كاپيتاليزاتسياسىنىڭ ء جىو قاتىناسى ەلىمىزدە 26 پايىزدى قۇراسا, دامىعان ەلدەردە 100-200 پايىز, ال كورشىلەس رەسەيدە 40 پايىزدى قۇرايدى. ەكىنشى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا قۇندى قاعازدار نارىعىنا ينۆەستيتسيالانعان زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ جالپى سوماسى 7,3 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ونىڭ 54 پايىزى مەملەكەتتىك, مەملەكەتتىك ەمەس قۇندى قاعازدار نارىعىنا 29,3 پايىزى ينۆەستيتسيالانعان. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەملەكەتتىك قۇندى قاعازدار نارىعىنا 75, ال مەملەكەتتىك ەمەس سەكتورعا 9 پايىز ينۆەستيتسيا سالعان.
جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇندى قاعازدار نارىعىنداعى ۇلەسى سوڭعى 10 ايدا رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنا شاققاندا 0,6 پايىزدى قۇراپ وتىر. دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 30-40 پايىز, ال ءۇندىستاندا 1,5 پايىز بولسا, كورشى رەسەي ەلىندە 8 پايىز. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جەتىستىك تە جەتىمسىز تۇستار دا بارشىلىق. ال قوعامنىڭ قارجى ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ازىرگە كوكەيتەستى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا تۇر.
بۇگىندە قور نارىعىنىڭ, بۇتىندەي قارجى سەكتورىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋدە جۇيەلى قادامدارمەن قاتار, بيزنەس قانا ەمەس, قوعامنىڭ بارلىق مۇشەلەرى ءۇشىن جەكە ينۆەستور رەتىندە قاتىسۋعا قوسىمشا جاعدايلار قاراستىرىلۋى قاجەت. بۇل ءوز كەزەگىندە بارلىق دامىعان ەلدەردەگىدەي قوعامنىڭ تۇراقتى تىرەگى بولىپ تابىلاتىن ورتانىڭ قالىپتاسۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
فورۋم اياسىندا ءسوز العان قر ۇلتتىق بانكى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانات قۇرمانوۆ, قازاقستان دامۋ بانكى باسقارماسىنىڭ توراعاسى بولات جامىشەۆ, «قازاقستان حالىق بانكى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات كوشەنوۆ, قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا قور نارىعىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرمەن قاتار, دامۋ بارىسىنا توقتالدى.
باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى دەيتىن بولساق, ايماقتىق دەڭگەيدە رەسەي, قىتاي جانە ورتالىق ازيا ايماعىنداعى قارجى نارىعىمەن ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋ, سونداي-اق قازاقستانداعى قور نارىعىنىڭ كاسىبي قاتىسۋشىلارىنا جاعداي جاساۋ مەن كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ دا دا الدا اتقارىلاتىن ماڭىزدى شارالار بولىپ تابىلادى.
فورۋم اياسىندا بىرنەشە سەسسيا وتىرىستارى ءوتىپ, قور نارىعىنىڭ ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ىقپالداستىق اياسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدەگى قارجىلىق قىزمەت تۇرلەرىندەگى ەرەكشەلىكتەر, قور نارىعى ارقىلى ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ, بيرجالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ, ت.ب. سياقتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ىقپالداستىق كەلىسمدەر تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى