جاستارعا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى

جيىندى اشقان ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ءاربىر مەملەكەتتە, ءاربىر قوعامدا جاستاردىڭ ورنى ەرەكشە, ولار قوعامنىڭ, حالىقتىڭ, ۇلتتىڭ بولاشاعىن ايقىندايدى, دەدى.

وسى جولدا قازاقستان پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ, جاستار ماسەلەسىنە زور كوڭىل ءبولىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن پالاتا سپيكەرى, ولار­دىڭ بارلىعىن زاڭ جاعىنان قولداۋ ءۇشىن پارلامەنتتە دە ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىنا توقتالدى.

– ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جاريالادى. سونىمەن بىرگە جاستار ساياساتىنا قاتىستى بىر­قاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ولاردىڭ بارلىعى جاس­تاردىڭ ءرو­لىن ارتتىرۋعا, ءومىر ساپاسىن جاق­سارتۋعا, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋگە جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. ولار حالىقتىڭ بەلسەندى بو­­لى­گى بولۋمەن قاتار, ۇلتتىق باسە­كەگە قا­بى­­لەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىز­دى فاكتورى, – دەدى پالاتا سپيكەرى.

ودان ءارى جيىندا حالىقتى قونىس­تاندىرۋ جانە دامىتۋ جو­نىن­دەگى ازيا قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, جاپونيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى ياسۋو فۋكۋدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قوعام­دىق دامۋ ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆ جانە بۇۇ وكىلى يان ماك فارلەين ءسوز سويلەدى. 

قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگور­كۋ كەنەشى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ميرلان باكيروۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وسىدان 25 جىل بۇرىن «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى جاستارعا ينۆەستيتسيا سالىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ۇلگى بولعانىنا قىرعىزستان­نىڭ باۋىرلاس مەملەكەت رەتىندە قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى. 

قارقىندى دامىپ كەلە جات­­قان مەملەكەتتە جاستارعا ينۆەس­­تيتسيا سالۋ بولاشاقتا ەكونو­ميكا­لىق, بەيبىت, جان-جاقتى دامى­عان جانە تۇراقتى قوعام قۇرۋ­دا شەشۋشى ءرول اتقارادى. بۇل حالىق­تىڭ قونىستانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا پار­لامەنت­شىلەرى فورۋمىنىڭ سترا­تەگياولىق باسىمدىقتارى تۇجى­رىمداماسىنىڭ ءۇش باعىتى­نىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 

كونفەرەنتسيانىڭ جۇمىسى بارىسىندا قيىن ومىرلىك جاعداي­لارعا تاپ بولعان جاستارعا, سونداي-اق اۋىل جاستارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

پارلامەنت وكىلدەرى, مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ جانە ازامات­تىق قوعامنىڭ ىنتىماق­تاستىعىنا نەگىزدەلگەن وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان كونفەرەنتسيا ءتورت ءتۇرلى تاقىرىپقا باعىتتالعان پانەلدىك سەسسيا جۇمىستارىمەن جالعاستى. 

ءبىرىنشى سەسسيا «جاستاردىڭ ءبىلىم الۋ جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىكتەرىن نىعايتۋ» تاقىرىبىندا ءوتتى. وعان وزبەك­ستان رەسپۋبليكاسى ولي ءماجليسى زاڭ شىعارۋ پالاتاسى سپيكەرىنىڭ ورىنباسارى بوري اليحانوۆ توراعالىق ەتتى. 

سەسسيا جۇمىسى بارىسىندا ورتا جانە جوعارى ءبىلىمنىڭ جەتىلدىرىلۋىنە, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلەلەر تالقىلاندى. قازىرگى تاڭدا جاستاردى ەڭبەكپەن قامتۋ – ەل دامۋى جولىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. الەمنىڭ كەي­بىر ەلدەرىندە جاستاردىڭ جۇمىس­­سىزدىعى 50 پايىزدان اسادى. 

ەكىنشى سەسسيا جۇمىسى جا­پونيا پارلامەنتى جوعارعى پالا­تاسىنىڭ دەپۋتاتى, پارلا­مەن­تاريلەردىڭ حالىقتىڭ قونىس­تانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا فورۋمىنىڭ توراعاسى كەيزو تاكەميدىڭ توراعالىق ەتۋىمەن ءوتتى. 

«دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن­داعى اقپاراتقا, بىلىم­گە جانە قىزمەت كورسەتۋگە جان-جاق­تى قول­جەتىمدىلىك» تاقىرى­بى­نا ارنال­عان وتىرىستا جاستار ارا­سىنداعى سۋيتسيد پەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە ءمان بەرىلدى. 

ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سايكەس, جىل سايىن الەمدە 15 ميل­ليوننان استام قىزدار (18 جاسقا دەيىن) جاس انا اتانادى. ياعني, 15-19 جاس ارالىعىنداعى قىزداردىڭ ولىمىنە جۇكتىلىك پەن بوسانۋ سەبەپ بولىپ وتىر. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا جىل سايىن 67 000-عا جۋىق ءجاسوسپىرىم ءوز-وزدەرىنە زيان كەلتىرگەن.

كونفەرەنتسيا بارىسىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ميرلان باكيروۆ توراعالىق ەتكەن «جاستاردىڭ ازاماتتىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە تولىق قاتىسۋى» سەسسياسىندا جاستاردىڭ قوعامدىق بەلسەندىلىگى جايى تالقىلاندى.

فيليپپين رەسپۋبليكاسى پار­لامەنتىنىڭ مۇشەسى, پارلا­مەن­تاريلەردىڭ حالىقتىڭ قونىس­تانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا فورۋمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تەودورو باگيۋلاتتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن «جاستار­دىڭ جاھان­دانۋ جاعدايىن­دا­عى تاۋەكەلى مەن مۇمكىندىكتەرى» ءتورتىنشى سەسسيا جۇمىسىمەن جال­عاستى. 

سەسسيا جۇمىسىندا جاھاندانۋ كەزەڭىندە جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ حالىق اراسىندا جۇمىسقا ورنالاسۋعا, بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋعا جانە ەل دامۋىنىڭ يننوۆاتسيالىق جولىنا جىلدام كوشۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتىلدى. سونداي-اق جاستاردىڭ الدارىنا ماقسات قويعىش, جىلدام جانە قۋاتتى جۇمىس كۇشىنە يە بول­عانىنا قاراماستان, ەڭبەك نارى­عىنداعى جاس ماماننىڭ باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ تومەن­دىگىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

وتىرىس بارىسىندا جاپونيا پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسى­­­نىڭ دەپۋتاتى, پارلامەنتاريلەر­­­دىڭ حالىقتىڭ قونىستانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا فورۋمى­نىڭ توراعاسى كەيزو تاكە­مي كونفە­رەنتسيادا تالقىلانعان ماسەلەلەردىڭ ماڭىزدىلى­عىنا توقتالىپ, ينۆەستيتسيانى جول قۇرىلىسىنا, ينفراقۇرىلىم­دى دامىتۋعا ەمەس, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى ەكونو­ميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى باعىت­تارىنا سالۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. 

كونفەرەنتسيا جۇمىسىن قو­رى­تىندىلاعان پارلامەنت ءماجى­لىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسيمباەۆا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جولداۋىندا 2019 جىل­دى «جاستار جىلى» دەپ ج­ا­ريا­­­لاعانىنا شەتەلدىك قوناق­تار­دىڭ ەرەكشە ءمان بەرگەنىن ايتتى.

ۆيتسە-سپيكەر بۇل ەلباسى­مىز­دىڭ جاستارعا دەگەن وڭ كوز­قاراسىن ءبىلدىرىپ وتىرعانىنا, تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى قازاقستاندا جاستار ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.

ەكى كۇنگە جالعاسقان كونفەرەنتسيا جۇمىسى استانا دەكلارا­تسيا­سىنىڭ قابىلدانۋىمەن اياق­تالادى. 

قابىلدانعان استانا كونفەرەنتسياسى بۇكىل ازيا مەملە­كەت­تەرىنىڭ جاستار ماسەلەلەرىن شەشۋگە جانە جاستاردى قولداۋعا وڭ سەرپىن بەرەدى. 

وندا جاستاردىڭ ءبىلىم الىپ, دەنساۋلىقتارىن ساقتاۋ ءۇشىن قولجەتىمدىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ, ءبىلىم العاننان كەيىن جۇمىسقا ورنالاسۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن قاتار جاستاردىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرگە بەلسەنە ارالاسۋلارىنا مۇمكىندىك جاساۋ قاراستىرىلعان.

الەمنىڭ 40-قا جۋىق ەلىنەن وكىلدەر كەلگەن فورۋمدى قازاق­ستان پارلا­مەنتى ءماجىلىسى, قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى قوعامدىق دامۋ مي­نيستر­لىگى, حالىقتى قونىستان­دىرۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى ازيا قاۋىمداستىعى, سونداي-اق بۇۇ-نىڭ حالىقتى قونىستاندىرۋ سالاسىنداعى قورى جانە جاپونيا ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىم­داستىرىلدى.

فورۋم جۇمىسى ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنان پارلامەنت وكىلدەرى, حالىقارالىق ساراپشىلار جانە عالىمداردىڭ, مۇد­دە­لى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازا­ماتتىق قوعام جانە حالىق­ارا­لىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ, جاس كوش­باس­شىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. 

مارجان تىلەۋبەك, 

«ەگەمەن قازاقستان»