ەلباسى تاپسىرمالارىن ورىنداۋدىڭ ناقتى قادامى

زاڭ جوباسى جونىندە ءبىرىنشى كەزەكتە بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەي­­مەنوۆ «2017 جىل­عا ارنالعان نو­­مي­­نالدى ىشكى جال­پى ءونىم ءىس جۇ­­زىن­دە 53,1 ترلن تەڭگە كولە­­مىن­دە قا­لىپ­تاستى», دەدى. مينيستر سون­­داي-اق 2017 جىل­عى ناق­تىلان­عان ب­ازا­نى ەسكە­رە وتىرىپ, 2018 جى­لى نو­مينال­دى ىشكى جالپى ءونىم 58,2 ترلن تەڭگە كولەمىندە بول­­­جا­­نىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءساۋىر ايىنداعى ناقتىلانعان كور­­سەت­­­كىشتەن 1,0 ترلن تەڭگەگە جوعارى. 

بۇدان بولەك, ت.سۇلەيمەنوۆ ناقتى ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمى 3,8% دەڭگەيىندە, نەگىزگى سالالاردىڭ ءوسۋ قارقىنى بۇرىن­عى دەڭگەيدە ساقتالاتىنىن, ينفليا­تسيا بەكىتىل­گەن 5,0-7,0% دەڭگەيىندە كۇتى­لەتىنىن, 2018 جىلعا ارنالعان كىرىستەر (ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە) 5 718,2 ترلن تەڭگە بەكى­تىلگەن جوسپار دەڭگەيىندە ساق­تالاتىنىن, شىمكەنت قالاسىنا رەس­پۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مار­تەبەسى بەرىلۋىنە بايلانىستى 2018 جىلعا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتكە تۇركى­ستان وبلىسىنىڭ بيۋدجەتىنەن ودان ءارى شىمكەنت قالاسىنىڭ بيۋد­جەتى­نە اۋدارۋ ءۇشىن 15,1 ملرد تەڭگە كولە­مىندە ترانسفەرتتەردىڭ ءتۇسۋى كوزدەلىپ وتىرعانىن, رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىس­تارى بۇرىن بەكىتىلگەن كولەم­گە قاراعاندا 12,6 ملرد تەڭ­گەگە ۇل­عايۋ­مەن, 9 655,6 ترلن تەڭ­گە كولەمىندە بولجاناتىنىن, بيۋدجەت تاپشىلىعى بۇرىن بەكى­تىل­گەن 883,3 ملرد تەڭگە مولشەرىندە ساق­تالاتىنىن باياندادى. سونداي-اق ول ۇلتتىق قورعا مۇناي سەكتورىنان تۇسە­تىن تۇسىمدەر 3 121,4 ترلن تەڭگەنى قۇراي­تىنىن مالىمدەدى.

زاڭ جوباسى بويىنشا كەزەكتى باياندامانى قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ جاسادى. ول ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسى شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىم­شىلىك مارتەبەلەرىن وزگەرتۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەنىن ايتتى.

وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسىندا وبلىستان رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتكە كەرى ترانسفەرت اۋدارۋ جانە ولاردى ترانسفەرتتەرمەن شىمكەنت قالاسىنا قايتا جىبەرۋ جولىمەن وبلىستىڭ سۋب­ۆەن­تسيالار كولەمىن ءبولۋ كوز­دەلەدى. وسى ورايدا مينيستر: «تيىسىنشە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرى اتالعان ءبولۋدى ەسكەرە وتىرىپ قانا وزگەرەدى. تۇسىمدەر 8 772,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, ول بۇرىن ناقتىلانعان جوسپاردان 12,6 ملرد تەڭگەگە جوعارى. شىعىستار دا 12,6 ملرد تەڭگەگە ۇلعايا وتىرىپ, 9 655,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى», دەدى.

باياندامادا ايتىلىپ وتكەن­دەي, بيۋد­جەتتىڭ شىعىس بولىگىنىڭ ىشكى وزگەرىس­تەرى ءۇش باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلعان. اتاپ ايتار بولساق, بىرىنشىدەن, شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىم­شىلىك مارتەبەلەرىن وزگەرتۋ تۋرالى ەلباسى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ, وعان قوسىمشا 29,7 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ ۇسىنىلادى.

ەكىنشىدەن, 83,9 ملرد تەڭگە سو­­ما­سىندا قوسىمشا قارجى­لان­دىرۋى بار مەملەكەت باسشى­سى­­نىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىن­دا بەرىلگەن تاپسىرمالار­دى ىسكە اسىرۋ كوزدەلەدى. اتال­عان قارا­جات شەڭبەرىندە اگروونەر­كاسىپ­تىك كەشەن الەۋەتىن ىسكە اسى­رۋ ماق­ساتىن­دا 18,8 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىن­­دە كەيىننەن اۋىل شارۋا­شى­­­لىعى تەحنيكالارى مەن جاب­دىق­­تارىن ساتىپ الۋدى كرەديت­تەۋ ءۇشىن «قازاگرو» ۇلت­تىق باس­قارۋ حولدينگى» اكتسيو­نەرلىك قوعا­مى­نىڭ جار­عى­لىق كاپيتالىن ۇل­عايتۋعا 15 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ, ساپالى جانە قولجەتىم­دى تۇرعىن ءۇي ۇسىنۋ شەڭبەرىندە سالىم­شىلارعا الدىن الا جانە ارالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن بەرۋ ءۇشىن «قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تى بيۋدجەتتىك كرە­ديتتەۋگە 15,0 ملرد تەڭگە جۇم­ساۋ ۇسىنىلادى.

ۇشىنشىدەن, ناقتىلانعان بيۋد­جەت جوباسىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاما­سى شەڭبەرىندە ينۆەستيتسيالىق جوبا­­لاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بەرى­­لەتىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­­تەر­­دىڭ كرەديتتەرى بويىنشا سىي­اقى مولشەرلەمەسى بولىگىندە سۋبسي­ديا­لاۋ تۇرىندە مەملەكەتتىك قول­داۋ كورسەتۋگە 5,6 ملرد تەڭگە كوز­دەلىپ وتىر.

اتالعان قۇجات جونىندەگى ءۇشىن­شى باياندامانى جاساعان ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ 2018-2020 جىل­دارعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تەگى وز­گە­رىستەردىڭ پارامەترلەرى ۇلت­تىق بانكتىڭ كەلىسىمى بويىنشا وسى جىلعى جەكە ماكروەكونوميكا­لىق كورسەت­كىشتەردى قايتا قاراۋ­عا نەگىزدەلگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بولاشاقتا ينفليا­تسيا­نىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك 15 قازان­دا بازالىق ستاۆكانى 9%-دان 9,25%-عا دەيىن كوتەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. بازالىق ستاۆ­كا­نىڭ جاڭا دەڭگەيى تەڭگە اك­تيۆ­تەرىنە سۇرانىستى ارتتىرادى جانە قولايلى اقشا-كرەديت جاع­داي­لارىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

باياندامادا ايتىلىپ وتكەن­دەي, جىلدىڭ باسىنان باستاپ 16 قازانعا دەيىن ۆاليۋتا نارىعىندا تەڭگە باعامى 10,4%-عا السىرەگەن. تەڭگەنىڭ السىرەۋى سىرتقى فاكتور­لارعا بايلانىستى بولعان. 

سونىمەن اتالعان زاڭ جوباسى دەپۋتاتتار تاراپىنان ءبىراۋىز­دان ماقۇلداندى.

وتىرىس بارىسىندا ءماجى­لىس توراعا­سى 2018 جىلعى رەس­پۋبلي­كالىق بيۋدجەتكە تۇزەتۋ­لەر بويىنشا زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا كەلىپ: «وسى تۇزە­تۋ­لەر – ەلباسىمىزدىڭ ءتور­تىنشى سەسسيا­نىڭ اشىلۋىن­دا جانە بيىلعى جولداۋدا بەر­گەن تاپسىرمالاردى قارجىلان­دىرۋعا العاشقى ناقتى قادام جا­ساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سون­دىقتان ەندى جىل سوڭىنا دەيىن, ۇكى­مەتتىڭ, جەرگىلىكتى ورگان­دار­دىڭ وسى قارجىلاردى ءتيىمدى پايدالانۋى وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى», دەدى. سونى­مەن قاتار ن.نىعماتۋلين تەك وسى جىلعا «بيزنەستىڭ جول كارتا­سى» باعدارلاماسى بويىنشا كاسىپ­كەر­لىكتى قولداۋ ءۇشىن 5,6 ملرد, اگروونەركاسىپتى دامىتۋعا 19 ملرد جانە حالىقتى قول­جەتىم­دى ءارى ساپالى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 15 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەنىنە توق­تالدى. سونداي-اق جالپى ەلباسى تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ جانە جولداۋدا ايتىلعان ماق­ساتتار ءۇشىن تەك وسى جىل بو­يىنشا 84 ملرد تەڭگە قار­جى قاراس­تىرىلعانىن جانە جاڭا تۇركىستان وبلىسى مەن مەملە­كەت­تىك ماڭىزدى شىمكەنت قالا­سىن نىعايتۋعا 30 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن ايتتى.

وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس تور­اعاسى 2018 جىلدىڭ 18-27 قازان ارالىعىندا دەپۋتات­­تار­دىڭ حالىقپەن كەزدەسۋ ءۇشىن ايماق­تارعا باراتىنىن ايتتى.

جولدىباي بازار,

«ەگەمەن قازاقستان»