مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فينليانديا رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى فينليانديا پرەزيدەنتىنىڭ سارايىندا رەسمي قارسى الۋ راسىمىنەن باستالدى. فينليانديا پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستيو قازاقستان پرەزيدەنتىن رەسمي قوناقتارعا ساي ءسان-سالتاناتىمەن كۇتىپ الدى.
پرەزيدەنت سارايى الدىنداعى الاڭدا ەكى مەملەكەتتىڭ ءانۇراندارىنان سوڭ رەسمي دەلەگاتسيالاردى تانىستىرۋ راسىمىنەن كەيىن كەزدەسۋ مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەرىنە ۇلاستى. پرەزيدەنتتەر ساۋدا-ەكونوميكالىق, تەحنولوگيالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سالالارداعى ءوزارا ىقپالداستىقتى نىعايتۋ جولدارىن قاراستىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە ءداستۇرلى قوناقجايلىلىعى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, ەكى ەلدىڭ وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماسەلەلەردى قاراستىرۋداعى ۇستانىمدارى مەن تاسىلدەرى بىردەي ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– فينليانديا مەن قازاقستان – سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىلعان مەملەكەتتەر. ءسىزدىڭ ەلدە جاقىندا عانا وتكەن اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ پەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ءپۋتيننىڭ ماڭىزدى كەزدەسۋى – سونىڭ جارقىن مىسالى. قازاقستاندا دا وسىنداي ءىس-شارالار, سونىڭ ىشىندە سيريا شيەلەنىسىن رەتتەۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر وتكىزىلىپ كەلەدى. بىزدە ءارتۇرلى ماسەلەلەر تالقىلانادى. مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ بارلىق ەلدەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ۇستانىپ وتىرعانىنىڭ ارقاسىندا بولىپ وتىر. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز كورشى مەملەكەتتەرمەن شيەلەنىسكە ۇرىنعان ەمەس, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى سۋومي ەلىنىڭ قازاقستاننىڭ سولتۇستىك ەۋروپاداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ماڭىزدى سەرىكتەسى سانالاتىنىن اتاپ ءوتىپ, فينليانديانىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمىنىڭ 90 پايىزى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە تيەسىلى ەكەنىن ايتتى.
– ەلدەرىمىزدىڭ ىقپالداستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن الەۋەتى زور. سوندىقتان ۇكىمەتارالىق كوميسسيا وتىرىسى اياسىندا ەنەرگەتيكا, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءبىلىم سالالارى بويىنشا قۇرىلعان جۇمىس توپتارىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرىپ, ناقتى جوبالاردى تالقىلاۋعا كىرىسۋ قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ فينليانديانىڭ بيزنەس وكىلدەرىمەن وتكەن كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىلارىنا ارنايى توقتالىپ, بيزنەس-فورۋم بارىسىندا قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز ىنتىماقتاستىعىمىزدى تەرەڭدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن مۇلدە جاڭا جوبالاردى قولعا الۋعا ۋاعدالاستىق. قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىنە باقىلاۋ جۇرگىزۋدى ۇكىمەتتەرىمىزگە تاپسىرۋدى ۇسىنامىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەملەكەت باسشىسىنا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, سوڭعى ەكىجاقتى كەزدەسۋ استانادا تابىستى وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى كەزىندە بولعانىن اتاپ كورسەتتى.
– سودان بەرى ءبىزدىڭ ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستارىمىز ەداۋىر ىلگەرىلەدى. ءسىزدىڭ بۇگىنگى ساپارىڭىز ونىڭ ودان ءارى تەرەڭدەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن. ءسىزدىڭ الەمدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا قاتىستى پىكىرىڭىز مەن ءۇشىن ارقاشان دا قىزىقتى. بۇگىندە سالماقتى پىكىرلەر مەن تەرەڭ پايىم-پاراسات وتە قاجەت, – دەدى ساۋلي نينيستيو.
كەزدەسۋ سوڭىندا تاراپتار اۋىل شارۋاشىلىعى, «جاسىل» قارجى, ەنەرگەتيكا, عىلىم جانە ءبىلىم, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار سالالارىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن دە تالقىلادى.
اتالعان كەزدەسۋدەن كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ فينليانديانىڭ قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا قولتاڭبا قالدىردى.
مۇنان سوڭ پرەزيدەنت سارايىنىڭ اينالى زالىندا ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويۋ ءراسىمى ءوتتى. ولاردىڭ ىشىندە ۆەدومستۆوارالىق ەكى قۇجات تۋرالى بۇعان دەيىن جازعان ەدىك. ولار – قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن فينليانديانىڭ كولىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى اگەنتتىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم جانە قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن فينليانديانىڭ ەكونوميكالىق دامۋ جانە قامتۋ مينيسترلىگى جانە قورشاعان ورتا مينيسترلىگى اراسىندا ەنەرگەتيكا جانە «جاسىل» ەكونوميكا سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم. اتالعان قۇجاتتارعا قازاقستان تاراپىنان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ پەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ قول قويدى.
مۇنان سوڭ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستيو كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا بىرلەسكەن بريفينگ وتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى جۋرناليستەر الدىندا سويلەگەن سوزىندە قوناقجايلىلىق كورسەتكەنى ءۇشىن فينليانديا پرەزيدەنتىنە ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ 26 جىلى ىشىندە مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار سەرىكتەستىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە جەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىن ءبىز ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتاعى ىنتىماقتاستىقتىڭ احۋالى مەن كەلەشەگىن ەگجەي-تەگجەيلى ءارى ءوزارا سەنىم جاعدايىندا تالقىلادىق. قازاقستان مەن فينليانديا وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ساياساتتىڭ مەيلىنشە وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاتىستى ورتاق قاعيداتتار مەن ادىستەردى ۇستانادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى فينليانديانىڭ الداعى ۋاقىتتا ەۋروپا وداعىنا توراعالىق ەتەتىنىنە بايلانىستى, فين تاراپىنىڭ قازاقستان مەن ەۋروپا وداعى اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم اياسىنداعى ديالوگتى تەرەڭدەتۋگە بەلسەندى ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان – فينليانديا ىنتىماقتاستىعىنىڭ تابىستىلىعى مەن زور الەۋەتىن اتاپ ءوتىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعانىن ايتتى.
– ەلدەرىمىز اراسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي ديالوگ تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. قولايلى ىسكەرلىك احۋال قالىپتاسۋدا. ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ شارتتىق-قۇقىقتىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق بازاسى نىعايۋدا. سونداي-اق تىكەلەي اۋە قاتىناسى ورناعان. وسى مۇمكىندىكتەردىڭ ءبارىن تولىق پايدالانۋ كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلەرىنە ارنايى توقتالىپ, فينليانديالىق سەرىكتەستەرىمىز ەكىجاقتى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋعا مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز قازاقستان مەن فينليانديا اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ەنەرگەتيكا, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا قۇرىلعان جۇمىس توپتارىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋعا ۋاعدالاستىق. سونىمەن قاتار ءبىز فين كاپيتالى مەن تەحنولوگياسىن قازاقستان ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جوبالارعا تارتۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن تالقىلادىق, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان وڭىرلەرىنە فينليانديانىڭ «جاسىل» ەكونوميكاداعى ۇزدىك تاجىريبەلەرىن ەنگىزۋ جونىندەگى جوسپارلارىنا توقتالىپ, تاراپتار قايتا وڭدەۋ سالاسىن, يننوۆاتسيالىق جانە عىلىمدى قامتيتىن كاسىپورىنداردى, سونداي-اق ەكسپورتقا ارنالعان ءوندىرىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتى رەتىندە بەلگىلەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق جاعدايىنىڭ ارتىقشىلىقتارى جونىندە ايتىپ, ءسۋوميدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كۇشەيتۋ جانە فين ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرۋ جولىنداعى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە نازار اۋداردى.
– قازاقستان مەن فينليانديانىڭ لوگيستيكالىق كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەكى تەمىر جول باعىتىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ەلدەرىمىز اراسىندا كولىك-ترانزيت اليانسىن قۇرۋعا جول اشادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قازاقستان پرەزيدەنتى بريفينگكە قاتىسىپ وتىرعان جۋرناليستەرگە فينليانديانىڭ بيزنەس وكىلدەرىمەن وتكەن كەزدەسۋ جونىندە ايتىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا سەرپىن بەرەتىن جاڭا بيزنەس جوبالارعا توقتالدى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلىسسوزدەر قورىتىندىسىنا جوعارى باعا بەرىپ, بۇل ساپار حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن سەرىكتەستىگىمىزدى ودان ءارى نىعايتىپ, كەڭەيتە تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى «حيەتانيەمي» مەموريالدىق كەشەنىندەگى باتىرلار كرەستى مەن مارشال ماننەرگەيمنىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل دەستەلەرىن قويۋ راسىمىنە قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى «Nokiا» كومپانياسى شتاب-پاتەرىنىڭ تانىستىرىلىم الاڭىنا دا باردى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى رادجيۆ سۋري قازاقستان پرەزيدەنتىنە جوسپارلارىن ايتىپ, 5G تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدىڭ قىر-سىرىمەن ءبولىستى.
جالپى, Nokia Corporation – فينليانديانىڭ ۇيالى تەلەفون ءوندىرىسى, ۇيالى تەلەفوندار مەن قالتاعا سالىپ جۇرەتىن دەربەس كومپيۋتەرلەردىڭ باعدارلاماسى, IP-جەلىسى جانە كەڭ جولاقتى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جابدىقتار شىعارۋعا بەيىمدەلگەن ترانسۇلتتىق كومپانياسى. كومپانيا تاريحى 1865 جىلدان باستاۋ الادى.
ال 1980 جىلدان باستاپ «Nokiا» كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالار سالاسىن يگەرىپ, ەلەكترونيكا جاساۋ جانە وندىرۋدە بەلسەندىلىك تانىتا باستادى. ءتىپتى 1987 جىلى كورپوراتسيا تەلەديدار ءوندىرىسى بويىنشا ەۋروپادا ءۇشىنشى ورىنعا شىقسا, 1992 جىلى GSM (Nokia 1011) فورماتىندا ەڭ العاشقى تسيفرلىق قالتا تەلەفونىن شىعاردى. 1998 جىلى «Nokiا» ۇيالى تەلەفون شىعارۋدا الەمدىك كوشباسشى اتاندى.
ارينە, «Nokiا» بيزنەستىڭ كەز كەلگەن سالاسى ءتارىزدى شارىقتاۋ مەن قۇلدىراۋلاردى باستان وتكەردى. ماركەتينگتەگى قاتەلىكتەر, نارىقتاعى باسەكەلەستەردىڭ بەلسەندىلىگى, ۇسىنىستىڭ سۇرانىسقا سايكەس كەلمەۋى ءتارىزدى تۇيتكىلدەر فين كومپانياسىنىڭ قارجىلىق احۋالى مەن بەدەلىنە سالقىنىن تيگىزبەي قويعان جوق. الايدا «Nokiا» – ءوزىن مويىنداتا بىلگەن كومپانيا. 2011-2012 جىلدارى جاھاندىق نارىقتاعى ۇيالى تەلەفونداردىڭ 30 پايىزى «Nokiا» كومپانياسىنىڭ ونىمدەرى بولاتىن.
ۇيالى تەلەفونداردىڭ باعدارلامالىق جابدىقتار جاساۋدا ۇزاق جىلداردان بەرى «Microsoft» كورپوراتسياسىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, 2013 جىلى وعان ۇيالى تەلەفوندار وندىرىسىنە بەيىمدەلگەن بيزنەس-قۇرىلىمىن ساتىپ جىبەردى.
«Nokiا» سالماقتى عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە دە ماڭىز بەرىپ كەلەدى. بۇگىندە كومپانيانىڭ 16 مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا شامامەن 37 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. بۇل – جالپى قىزمەتكەرلەردىڭ 27 پايىزى.
قازىرگى ۋاقىتتا كومپانيانىڭ شتاتىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 100 مىڭ ادامنان اسىپ جىعىلادى. ال كومپانيا اكتيۆى 45 ملرد ەۋروعا شامالاس.
تانىستىرىلىم الاڭىندا مەملەكەت باسشىسىنا 5G تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ جوسپارى مەن اتالعان جۇيەنىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ايتىلدى. ونىڭ ىشىندە جوعارى جىلدامدىقتىڭ ارقاسىندا الىستان باسقارۋ تاسىلدەرى, حابار الماسۋدىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرى تانىستىرىلدى.
اتالعان جۇيەنى ەلىمىزدىڭ اۋماعىنا ەنگىزۋ جوسپارى تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنا «قازاقتەلەكوم» اق باسقارما توراعاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆ ايتىپ بەردى.
– ءبىز «Nokiا» كومپانياسىمەن جارتى جىل بۇرىن كەلىسىمگە كەلىپ, قازاقستاندا 5G تەحنولوگياسىن سىناقتان وتكىزۋگە كەلىستىك. ءىس جۇزىندە ءبىز تمد اۋماعىندا اتالعان جۇيەنى العاشقى بولىپ قولعا الىپ جاتىرمىز. قازىر استانا مەن اقمولا وبلىسى جانە الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىستارىنداعى نۇكتەلەر ارقىلى 5G جۇيەسى سىناقتان وتكىزىلۋدە. قازىر بۇكىل الەم مالىمەت الماسۋ سالاسىندا توڭكەرىستەردىڭ تابالدىرىعىندا تۇر. 5G – بۇل جاڭا تەحنولوگيا. ول كاسىپورىنداردى, مەديتسينا نىساندارىن الىستان باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر وسىدان ءۇش جىل بۇرىن 4G جۇيەسىن ەنگىزۋدى تالقىلاپ جۇرگەن بولساق, قازىر 5G جۇيەسىنە كوشۋگە قامدانىپ جاتىرمىز. ەگەر, سىناق ءساتتى وتسە, كوپ ۇزاماي تۇتاستاي ەل اۋماعىنا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك الامىز, – دەدى ق.ەسەكەەۆ.
ايتا كەتەرلىگى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساپارى اياسىندا 2017 جىلى قىتاي, قازاقستان, رەسەي جانە فينليانديا اراسىندا ىسكە قوسىلعان «شىعىس كولىك دالىزىمەن» تەمىر جول ارقىلى كونتەينەرمەن جۇك جونەلتۋ ءراسىمى ءوتتى. ءبىر ەسكەرەرلىگى, بيىلعى 8 ايدىڭ ىشىندە اتالعان باعىت بويىنشا تاسىمالدانعان جۇك كولەمى تۇتاس 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 48 پايىزعا ارتقان. كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ كوۋۆولا (فينليانديا) – بۋسلوۆسكايا (رەسەي) – التىنكول (قازاقستان) – سيان (قىتاي) باعىتى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
جالپى, مەملەكەت باسشىسى ساپارىنىڭ وڭ ناتيجەسى مەن ساياسي-ەكونوميكالىق اسەرى دە كوپ كۇتتىرمەسى انىق. ءبىر عانا مىسال: قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي ساپارى اياسىندا 600 ملن اقش دوللارىنان اسا سوماعا باعالانعان ونداعان كەلىسىمگە قول قويىلدى.
* * *
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ازيا-ەۋروپا» (اسەم) فورۋمىنىڭ XII سامميتىنە قاتىسۋ ءۇشىن بريۋسسەل قالاسىنا كەلدى.
ساپار بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى جوعارى دەڭگەيدەگى بىرقاتار ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر وتكىزىپ, ەۋروپانىڭ ىسكەر توپتار وكىلدەرىمەن كەزدەسەدى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان» – حەلسينكي (فينليانديا)