زيالى قاۋىم وكىلدەرى جولداۋعا پىكىر ءبىلدىردى

كوكەيدە جۇرگەن جايت ەدى

ەلباسىنىڭ بيىلعى قازاق­­ستان حالقىنا جولداعان كەزەكتى جولداۋىن تىڭداپ وتىرىپ, اسى­­رەسە 2019 جىلدى «جاستار جى­لى» دەپ بەلگىلەگەن شەشىمىنە ءدان ريزا بولدىم. قالاي دەسەك تە, جاس­تار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. كە­لەشەكتە قۋاتتى مەملەكەت بولامىز دەسەك, قاي كەزدە دە وسكەلەڭ ۇرپاققا جاعداي جاساپ, قولداۋ ءبىلدىرۋىمىز كەرەك. جاستار – ءبىزدىڭ ەرتەڭىمىز. 2019 جىلدىڭ «جاستار جىلى» بولىپ بەكىتىلگەنىن ەستى­گەندە, مەنىڭ ونەر ادامى, پەداگوگ رەتىندەگى كوپتەن بەرى كو­كە­يىمدە جۇرگەن ارمانىمنىڭ شىن مانىندە اقيقاتقا اينالاتىنىنا سەندىم. ول ارمان – الماتى قالاسىنىڭ تورىنەن جاستار ­تەاترىن اشۋ ەدى. بيىل جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعان ءبىر توپ تالانتتى شاكىرتىمنىڭ باسىن قوسىپ, وزگەشە ءۇنى, ءوز جولى بار جاڭا تەاتر اشسام دەگەن جۇرەك تۇكپىرىندەگى وي-تىلەگىم 2019 جى­لى «جاستار جىلىنىڭ» اياسىندا جۇزەگە اسىپ, اقيقاتقا اينالىپ جاتسا, قازاق ونەرى تاعى ءبىر تاماشا ونەر وشاعىمەن تولىعار ەدى. قاراپ وتىرسام, ەلىمىزدىڭ ءبىراز وبلىسى مەن قالاسىندا جاستار تەاترى بار ەكەن. ال الماتىدا ءوز جولى مەن سۇرلەۋى, جاڭالىعى بار جاستار تەاترى ءالى اشىلماپتى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنى تولىپ, «جاستار جىلىندا» جاقسى ءبىر باستاما ءوز شەشىمىن تاۋىپ جاتسا, بۇل دا بولسىن كەلەشەگىن ونەرمەن بايلانىستىرعان ءبىر توپ تالانتتى ورەننىڭ قيالىنا قانات بايلاپ, ارمانىن اقيقاتقا اينالدىرعان عاجايىپ باستاما بولاتىنىنا سەنەمىن. 

ءاسانالى ءاشىموۆ, 

قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى

ءومىر ساپاسى – وزەكتى ماسەلە

جاڭا جولداۋدىڭ ۋاقىتى تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى ماڭىز­­دى كۇنمەن تۇستاس كەلدى. وسىدان 21 جىل بۇرىن, ياعني 1997 جىلعى 10 قازاندا ن.نازارباەۆ قازاق­­ستان حالقىنا ارناعان العاشقى جولداۋىن جاريالاعان بولاتىن. 

وندا «قازاقستان-2030» سترا­­تەگيالىق دامۋ باعدارلاما­سىن جاريالاعان-دى. سودان بەرى جولداۋ حالىقتىڭ نازارىن اۋداراتىن قۇجاتقا اينالدى. الەۋمەتتىك ساۋالنامالاردىڭ دە­رەكتەرىنە سۇيەنسەك, حالىق جول­داۋمەن جاقسى تانىس. تۇر­عىن­­دار وندا ايتىلعان باعىت­تارعا ۇلكەن ءۇمىت ارتادى, قۇجات­تا قويىلعان مىندەتتەر ورىندالادى دەپ كۇتەدى.

پرەزيدەنتتىڭ ءاربىر جولداۋى بارلىق دەڭگەيدەگى مەنەدجەرلەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى با­عالاناتىن ەلەۋلى پراكتيكالىق ۇستانىمدارعا نەگىزدەلگەن. حا­­لىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى, ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋى – ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز بەن مىندەتىمىز. بيىل پرەزيدەنت ءوزى­نىڭ جاڭا جولداۋىندا وزەكتى ماسەلەگە – ءومىر ساپاسىن جاقسار­تۋعا باسا نازار اۋداردى.

سوڭعى بەس جىلدا ءبىز مەملە­كەتتىك باعدارلامالار مەن جۇ­زە­گە اسقان كوپتەگەن يدەيا­لار جي­­­ناق­تادىق. بۇل ءوز كەزە­گىندە العا جىل­جۋىمىزعا, دامۋ­دىڭ جاڭا دەڭ­گەيىنە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 

قازىر قوعامنىڭ جەتەكشى كومپونەنتتەرىن تەرەڭدەتەتىن جانە اناعۇرلىم ماڭىزدى وزگە­رىستەر جاسايتىن ۋاقىت. ماڭىز­دى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – قوعامنىڭ الەۋمەتتىك قۇرىلىمىنىڭ وزگە­رۋى. ءبىز ۇرپاق الماسۋىنا كۋا بو­لىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە 1990 جىلداردىڭ سوڭىندا, 2000 جىلدىڭ باسىندا تۋعان جاستار ۇلكەن ومىرگە ارالاسا باستادى. ولار­دىڭ العان ءبىلىمى ەڭبەك نا­رى­عىندا باسەكەلەستىكتى ارتتىردى. 

1990 جىلدارى مامان­داردىڭ كەتۋ كەزەڭى بولعانى بەل­گىلى. مامانداردىڭ كاسىبي نەگىزى ساقتالعانىمەن, زاماناۋي جا­ڭا تالاپتار مەن تەحنولوگيالار ورتاعا شىعىپ, سوعان ساي كادرلىق الەۋەت السىرەدى. 

قازىرگى تاڭدا بىلىكتى ماماندار تاپشى. ءبىر جاعىنان ەلىمىزدە جاستاردىڭ سانى 2013 جىلدان 2017 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە 4,3 ميلليون ادامنان 3,9 ملن ادامعا دەيىن ازايعان. بىراق الداعى ۋا­قىتتا حالىقتىڭ سانى ءوسىپ, جاس­تاردىڭ ۇلەسى ارتا تۇسەدى. سون­دىقتان جاستاردى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالۋ قاجەت. ەگەر جاس­تاردى قاجەتتى دەڭگەيدە قول­داي الساق, وندا جاڭا بۋىن كۇت­كەن ناتيجە كورسەتىپ, باسەكەگە قابى­لەت ارتىپ, وتانسۇيگىشتىك سەزىمى ويانىپ, ارتىلعان ءۇمىتتى اقتايدى. 

سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا قازاقستاندا كەلەر جىلدى «جاس­تار جىلى» دەپ جاريالادى. بۇل وتە ۋاقتىلى جانە بولاشاققا باعىتتالعان شەشىم بولدى.

زارەما شاۋكەنوۆا, 

قازاقستان ستراتەگيالىق زەرت­تەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى

بۇل – اۋىلعا ايرىقشا بەتبۇرىس

جولداۋدا ەلباسىنىڭ ۇستاز­­دار جايىنداعى, اسكەري-پاتريوت­تىق تاربيە جونىندەگى, التىن بە­سى­گىمىز اۋىل تۋراسىنداعى وي­لارىن ءوز باسىم تەبىرەنىسپەن قابىلدادىم. پرەزيدەنت كەلەسى جىلى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇل كوپتەن بەرى ەل كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلە ەدى. راسىندا, بۇگىندە كەزىندە ماعجان اقىن ايتقانداي التى الاشتىڭ با­سى قوسىلسا توردە وتىرۋى ءتيىس مۇعالىمنىڭ تومەنشىكتەپ جۇر­گەنى, قولجاۋلىققا اينال­عانى بەلگىلى. سوندىقتان بۇل زاڭ قا­بىلدانسا, ۇستازدار قاۋىمىنىڭ قوعامداعى ءرولىن نىقتايتىنى انىق. زاڭعا قاتىستى ءبىلىم سالاسى ماماندارى ءوز ۇسىنىستارىن, وي-پىكىرلەرىن ايتا جاتار دەپ ويلايمىز.

ء«بىز اۋىلدىق جەرلەردىڭ الەۋمەتتىك ورتاسىن جاڭعىرتۋعا كىرىسۋىمىز قاجەت. بۇعان ارنايى «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى سەپتىگىن تيگىزەدى»,  دەدى مەملەكەت باسشىسى. قا­زاقتىڭ كۇرەتامىرى, جانى – اۋىل. ەلىمىزدە كۇننەن-كۇنگە كوركەيىپ جاتقان اۋىلدارمەن قاتار كەتەۋى كەتىپ تۇرعان ­اۋىلدار دا جوق ەمەس. اسىرەسە قالادان شالعاي شەكارالىق ايماقتارداعى اۋىلدارداعى مەكتەپتەردىڭ جابىلىپ, حالىق سانىنىڭ ازايىپ جاتقانى راس. وبلىسىمىزدىڭ مىڭ شاقى­رىم­عا جۋىق جەرى قىتايمەن شەكتەسەدى. باسقا-باسقا, وسى مەم­­­­­لەكەتپەن شەكارانى نىعاي­تۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. وسى رەتتە الداعى ۋاقىتتا قولعا الىناتىن «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنىڭ اياسىندا شەكارالىق ايماقتارداعى اۋىلدارعا نازار اۋدارىلسا, ارنايى باعدارلاما قابىلدانسا ءجون بولار ەدى دەپ ويلايمىز. ۇكىمەت وسى ماسەلەنى نازارعا السا دەيمىز. 

ەلباسى جول­­داۋدا كاسىپكەر­لەرگە كەدەرگى جاسالماۋ كەرەك­تى­گىن, بيزنەس ءوز جۇمىسىن جاڭا­دان باستاۋ ءۇشىن 2019 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنان ­باستاپ سالىق­تىڭ نەگىزگى سوماسى تولەن­گەن جاع­دايدا, ءوسىم مەن ايىپ­پۇل­­­دى الىپ تاستاي وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن «سالىق امنيستياسىن» جۇرگىزۋ­­گە كىرىسۋدى تاپسىردى. مۇن­داي جەڭىلدىكتەر شەكارا ايماعىن­داعى تۇرعىندارعا جاسالسا دا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. سوندا شەكاراعا حالىق بارار ەدى. اسىرەسە كاسىپكەرلەر بارادى. كاسىپكەرلەر وزدەرىمەن بىرگە ارىپتەستەرىن اپارادى. ءۇي­دى دە, مەكتەپتى دە سالعىزادى. اۋرۋ­­حانا دا بوي كوتەرەدى. ءسوي­تىپ شەكارا بويىنداعى اۋىلدار ەڭ­سەسىن تىكتەپ, جاندانا تۇسەر ەدى. 

پرەزيدەنت بويسكاۋت قوزعا­­لىسى سياقتى «سارباز» بالالار-جاسوسپىرىمدەر بىرلەستىگىن قۇ­رىپ, مەكتەپتەردە اسكەري-پات­­­ريوت­تىق تاربيەنىڭ ءرولىن كۇ­شەيتۋ قاجەتتىگىن دە ايتتى. بۇل – ۇلكەن, اۋقىمدى جۇمىس. جاس ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىككە تاربيە­لەۋدەن اسقان قانداي مىندەت, قانداي ماقسات بار؟ ولارعا قازاق­تىڭ كىم بولعانىن, بابا­لارىمىزدىڭ كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى قالاي قور­­­عاپ قال­عانىن, ءالىمحان ەر­مەكوۆ, سما­عۇل سادۋاقاسوۆ سىندى الاش قاي­رات­كەرلەرىنىڭ, كە­يىنگى جۇما­باي تاشەنوۆ سەكىلدى تۇل­عا­لارى­مىزدىڭ ەلدى, جەردى ساق­تاۋداعى ەرەن ەڭبەكتەرىن جاس بۋىن­نىڭ ساناسىنا سىڭىرسەك, بۇدان ۇت­پاساق, ۇتىلماي­تىن­ىمىز انىق. 

ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ, 

سالالىق مادەنيەت, سپورت جانە اقپارات قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى 

وسكەمەن

ەلباسى جولداۋى ۇكىمەتكە سىن بولماق

ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پايىزى عىلىم مەن بىلىمگە, مەديتسي­نا­عا بولىنەدى دەگەن ءسوز, بۇل – رەۆو­­ليۋ­­تسيالىق شەشىم. ءبىز بۇ­رىن 2-3 پايىزعا وسسە ەكەن دەپ ار­مان­­دايتىن ەدىك. ەلباسى­­نىڭ ءسو­زى ءبىز­دىڭ ارمانىمىزدان دا اسىپ كەتتى. ەندى سونى اتقارا­تىن ادام­دارعا جەتكىزۋ – ۇلكەن ماسە­لە. جولداۋدا تاعى بىرقاتار ماڭىز­دى ماسەلە ايتىلدى. تۇر­مىس­تى جاقسارتۋ ءۇشىن كۇندەلىكتى قا­را­پاي­ىم تاۋارلاردى شىعارۋ كەرەك.

پرەزيدەنت ورىندى كوتەرگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ساپالى مامان وقىتىپ شىعارۋى. راسىندا, – ەل ەرتەڭىنە قىزمەت ەتەتىن مامان دايارلاپ شىعارا المايتىن سانى بار, ساپاسى جوق وقۋ ورىن­دارىنىڭ قاجەتى قانشا؟! ەل­باسىنىڭ بولاشاعى زور, كەلە­شەك­تىڭ ماماندىعى سانالاتىن ما­ماندىقتارعا باسىمدىق بەرۋ تۋرالى پىكىرى وتە ۇتىمدى كوتەرىلدى. بۇگىندە قوعامنىڭ لوكوموتيۆى بولىپ تابىلاتىن ءبىلىمدى جاس­تاردى يننوۆاتسيالىق ماماندىق­تار دايىنداۋ ارقىلى عانا الا الاتىنىمىز جونىندەگى ەلباسى پىكىرىمەن تولىقتاي كەلىسەمىن. وسى ورايدا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەك­­­­تەپتەرى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسي­تەت ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جۇيە­سىندەگى ستاندارتى, ۇلگىسى بولۋى ءتيىس. 

ەلباسىمىزدىڭ كەز كەلگەن جولداۋى حالىقتىڭ كوكەيىنەن شىعاتىن وي-پىكىرى مەن ۇسىنىسى, شەشۋ جولدارى, ەلدىڭ دامۋ باعىتىمەن تۇزدىقتالادى. بۇل جولى دا سولاي بولدى. ەكونوميكا سالاسى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-قوعامدىق تىنىس-تىرشىلىگى, جاس­تار, ءبىلىم – بارلىعى قامتىلدى. ءارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىس­تى. شاشاۋ شىققان دۇنيە جوق. تەك رەتىمەن جۇزەگە اسىرۋ ءوز ۋاقىتىن كۇتىپ وتىر.

عاريفوللا ەسىم,

فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

سالاعا تىڭ سەرپىن بەرەدى

ەلباسىنىڭ جولداۋىندا حالىققا وتە قاجەتتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنا قا­تىس­­تى ايتىلعان ماقسات-مىندەت­­­تەردى ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.

جالپى, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋى حالىق كوڭىل كۇيىنىڭ جاقسى بولۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. بۇل ارادا بىرىنشىدەن, اۋىلدىق جەرلەردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ قولجەتىمدى بولۋى اسا ماڭىزدى. سوندىقتان ەلباسى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن قىزمەتكەرلەر ءۇشىن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ اۋرۋلاردى ەمدەۋ ءىسىن باسقارۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزگەن ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 20 پروتسەنتكە ارتتىرۋدى تاپسىردى. سوندىقتان وسى باعىتقا الداعى جىلى 5 ميلليارد تەڭگە بولىنبەك.

بۇدان بولەك, جولداۋدا كەلەر جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بار­­لىق ەمحانالار مەن اۋرۋحانا­لار مەديتسينالىق قۇجاتتا­رىن تسيفرلى نۇسقادا جۇرگىزۋى ءتيىس ەكەن­دىگى ايتىلدى. بۇل دا ءوز كەزە­گىندە حالىققا وزىندىك تيىم­دى­لى­گىن كورسەتەتىن بولادى. ناقتى­لاي ايتقاندا, 2020 جىلعا قاراي بۇ­كىل تۇرعىنداردىڭ ەلەكتروندى دەن­ساۋلىق تولقۇجاتىن جاساۋعا, ءتۇر­لى كەلەڭسىزدىكتەردى, كەدەرگى­لەر­دى, بيۋ­روكراتيانى جويۋعا, قىزمەت كور­سە­تۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جول اشادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەلى­مىزدە كارديوحيرۋرگيا سالا­سى­نىڭ جەتىستىكتەرى وتە كوپ. سون­دىقتان ەلباسى ەلىمىزدەگى كارديولوگيالىق جانە نەيروحي­رۋرگيالىق كلاستەرلەردىڭ تاجىري­بەسى نەگىزىندە كەلەر جىلى ەلوردادا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى باستالاتىنىن ايتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە ونكولوگيا سالاسىن كوتەرۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. قازىرگى كەزدە قا­زاق­ستاندا ءجيى كەزدەسەتىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان كەيىنگى ساتىدا ونكولوگيالىق اۋرۋلار تۇر. سول ءۇشىن دە بۇل ورتا­لىق وتە ماڭىزدى. الداعى ۋاقىت­تا زاماناۋي ونكولوگيالىق ورتا­لىق سالىنىپ جاتسا, ونىڭ حالىققا تيگىزەر پايداسى زور بولماق.

زاۋرەش امانجولوۆا,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى

قايتا وڭدەۋ كەنجەلەپ تۇر

ەلباسى جولداۋىندا اۋىل شا­رۋاشىلىعىنا بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەر ءسوز بولدى. ءبىز­­­دىڭ ۇلان-عايىر جەرىمىز اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنىڭ بارلىق تۇرى­مەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ادامنىڭ اس-اۋقاتى ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى ەت پەن ءسۇت, كوكو­نىس­تەر, باۋ-باقشا وزىمىزدە وندىرى­لە­دى. سويتە تۇرا سونىڭ ءبارىن سىرت­تان تاسىمالداپ, باسقا ەلگە ينۆەس­تي­تسيا قۇيۋمەن كەلەمىز.  

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ تۇرالاپ تۇرعاندىعىن ۇكىمەت مۇ­شەلەرىنە تاعى دا ەسكەرتتى. عالىمدار بۇل باعىتتا جۇمىس جاساماي جاتقان جوق. بىراق كوپ يدەيا, جاڭا باستامالارعا قولداۋ جوقتىڭ قاسى. مەملەكەتتىك قول­­­داۋلار كەي­دە قازاقستاندا ازىرگە جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتى از جوبالارعا ءبو­لىنىپ كەلەتىندىگى ءباسپاسوز بەت­تە­رىندە از جازىلىپ جۇرگەن جوق. سونداي-اق ءوز عالىمدارىمىزدىڭ قولىنان كەلەتىن جوبالار باسقا ەلدەردىڭ پايداسىنا قىزمەت ەتىپ جاتقان جاعدايلارى بار. ماسەلەن, تۇركىستان وبلىسىندا قىتاي كاسىپكەرى تۇيە ءسۇتىن تەرەڭ وڭدەپ قۇرعاق ۇنتاق, تابلەتكا كۇيىندە شىعارۋ ءۇشىن ۇلكەن ءوندىرىس ورنىن اشتى. قىتاي قاشان تۇيە باققان ەل ەدى؟! سول ايماقتا بۇكىل عىلىمي جۇمىسىن تۇيە ءسۇتىن زەرتتەۋگە ارناپ, قۇرعاق ۇنتاقتى ەڭ العاش شىعارعان عالىم بولا تۇرا, ونىڭ باستاماسىن قولداي المادىق. تۇيە ءسۇتىن وڭدەۋدى ءوز مەم­لەكەتىمىز قولعا العاندا ادام اعزاسىنا ەڭ كەرەك دارۋمەن شۇ­باتىمىز قىتاي اسىپ كەتپەس ەدى. ءبىز عالىمدارىمىزدىڭ ەڭبەگىن وسىلايشا باعالاي الماي كەلەمىز.  

سەرىكباي ومىرزاقوۆ,

ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش ءوسىرۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى

قىزىلوردا وبلىسى