ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى كەزەكتى جولداۋىندا نەگىزىنەن الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, ءبىلىم سالاسىن بىرىزدەندىرۋ جايىنا ەرەكشە توقتالدى.
بىرىڭعاي ستاندارت كەرەك
اعارتۋشىلىق سالاعا جاسالعان جاڭاشا بەتبۇرىستى ەلىمىزدەگى كىشكەنتاي بالاباقشالاردان باستاپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەيىنگى تۇتاس تەتىكتى دۇرىس جۇمىس ىستەتۋ دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. ءبىلىم سالاسىن ءجيى رەفورمالاۋدى توقتاتۋعا قاتىستى ماسەلە كوتەرگەن مەملەكەت باسشىسى ەڭ الدىمەن ورتا مەكتەپتەرگە جاسالىپ جاتقان شەگى جوق وزگەرىستەردىڭ كەسىرىنەن وقۋشىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى تەجەلىپ قالۋى مۇمكىندىگىن ەسكەرتتى. راسىمەن دە ءبىلىم سالاسىن ءجيى رەفورمالاۋ جۇگەنسىزدىك پەن جۇيەسىزدىككە الىپ كەلۋى عاجاپ ەمەس. ول رەتتە پرەزيدەنت قازاقستانداعى بارلىق مەملەكەتتىك ورتا ءبىلىم وردالارىنا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءادىسىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ وقىتۋ جۇيەسى مەن ادىستەمەسى مەملەكەتتىك مەكتەپتەر ءۇشىن بىرىڭعاي ستاندارت بولۋى ءتيىس. بۇل مەكتەپ ءبىلىمىن رەفورمالاۋدىڭ قورىتىندى كەزەڭى بولادى. ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋ جۇيەسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس. ورتا مەكتەپتەردىڭ وزىندە بالالاردى مەيلىنشە سۇرانىسقا يە ماماندىقتارعا بەيىمدەپ, كاسىبي دياگنوستيكا جۇرگىزۋ ماڭىزدى», دەدى ەلباسى. اتالعان تاپسىرما شىنىمەن دە وقىتۋدىڭ جەكە باعدارىن جاساۋعا جانە وقۋشى مەن مۇعالىمنىڭ وقۋ جۇكتەمەسىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق بۇل قادام جاساندى ينتەللەكت قالىپتاستىرۋعا, وقۋشىلاردىڭ جاڭا تەxنولوگيانى مەڭگەرۋىنە, يننوۆاتسيالىق جوبالار جاساۋىنا ۇلكەن جول اشپاق. بۇل رەتتە جولداۋدا ايتىلعان جاڭا باستامالارعا ءبىلىم سالاسىنىڭ بارشا قىزمەتكەرى وڭ ىقىلاس تانىتىپ جاتقاندىعىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. «جولداۋ بارىسىندا ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىمەن تەڭەستىرۋ ايتىلدى. بۇل دا وتە قۇپتارلىق جاعداي, قازىردىڭ وزىندە ول مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىنە ەنگىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ ادىستەمەسىن, باعدارلامالارىن, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم مازمۇنىن ەنگىزۋدە ءبىراز جۇمىستار اتقارىلدى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى», دەيدى استانا قالاسى №59 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ قازاق ءتىلى جانە ادەبيەت ءپانىنىڭ مۇعالىمى زامزاگۇل كەنجەاحمەتوۆا.
ءبىلىم وشاقتارىنا بەينەباقىلاۋ ورناتىلادى
كەلەسى كەزەكتە مەملەكەت باسشىسى قازاقستانداعى ورتا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردى تولىقتاي بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن جابدىقتاۋدى تاپسىردى. ەلباسىنىڭ اتالعان ماسەلەگە ەرەكشە توقتالۋىن سوڭعى كەزدە قوعامدا ءجيى ورىن الىپ كەتكەن بالاباقشالارداعى شەتىن جاعدايلارمەن بايلانىستىرۋعا بولادى. ايتالىق, قاراعاندى وبلىسىنىڭ تەمىرتاۋ قالاسىندا بولعان ورەسكەل وقيعادا تاربيەشى جىلاعان بالانى كورپەمەن تۇنشىقتىرعان جاعداي بەينەباقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان ورىن الدى. وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى حابارلاعانداي, ۆيدەونى ەكىنشى تاربيەشى ۇيالى تەلەفونىنا ءتۇسىرىپ, جەلىگە جۇكتەگەن. ەلۋ جاستاعى تاربيەشى كىشكەنتاي بالانىڭ ءتىل الماي قويىپ, توسەكتە سەكىرگەنىن ايتىپ اقتالعان بولاتىن. ەلباسى وسىنداي ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جوعارىداعى تاپسىرمانى جۇكتەپ وتىر. نەگىزىنەن ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ بۇل ماسەلەگە قاتىستى بالاباقشالاردا قاۋىپسىزدىك شارالارى قامتاماسىز ەتىلىپ جاتقانىن ايتقان بولاتىن. ەلباسى تاپسىرماسىنان كەيىن اتالعان ساقتىق شارالارى تولىقتاي جۇزەگە اسۋى كەرەك. «شىنىمەن دە پروبلەما بار. ءبىز بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەتىن شارالاردى ۇسىنىپ وتىرمىز. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ نورماتيۆتەرىنە قاتىستى بۇيرىققا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەسىن كوتەردىك. بارلىق بالاباقشانى, سونىڭ ىشىندە وقۋ باعدارلاماسى وتەتىن بولمەلەردى مىندەتتى تۇردە بەينەباقىلاۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەگەن بولاتىن ا.ايماعامبەتوۆ.
كەيبىر بالاباقشالاردا بۇل جۇيە بۇرىننان بار ەكەنى بەلگىلى. ونداي مەكەمەلەردە اتا-انالار اۋديتوريادا بولىپ جاتقان وقيعانى قاشىقتان باقىلاي الادى. ەلباسى وسى ۇلگىنى بارلىق ورتا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالارعا قولدانۋ كەرەگىن ايتىپ وتىر.
جاۋاپكەرشىلىك كەزەڭى كەلدى
سونداي-اق ەلباسى جاڭا جولداۋدا جوعارى ءبىلىم بەرۋ ىسىندە وقۋ ورىندارىنىڭ مامان دايىنداۋ ساپاسىنا قاتىستى تالاپتار كۇشەيتىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز گرانتتاردىڭ سانىن كوبەيتتىك, ەندى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كەزەڭى كەلدى. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تابىستىلىعىن باعالاۋدىڭ باستى كريتەريى – وقۋ بىتىرگەن ستۋدەنتتەردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى, جالاقىسى جوعارى جۇمىسقا ورنالاسۋى. جوعارى وقۋ ورىندارىن ىرىلەندىرۋ ساياساتىن جۇرگىزۋ قاجەت. نارىقتا جوعارى ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىندەرى عانا قالۋعا ءتيىس. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ, ۇزدىك شەتەلدىك توپ-مەنەدجەرلەردى جۇمىسقا تارتۋ ارقىلى الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ارىپتەستىك ورناتۋ ماڭىزدى. قازىرگى ءبىلىم ينفراقۇرىلىمىنىڭ بازاسىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇلگىسىمەن وڭىرلىك جاڭا جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋ قاجەت دەپ سانايمىن», دەدى پرەزيدەنت.
شىنىمەن دە ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى تىم كوپ. ەلباسى ءوز سوزىندە ايتىپ وتكەندەي, ءبىرشاما ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ سانىن قىسقارتقاننىڭ وزىندە قازىردە ەلىمىزدە 131 جوعارى ورنى بار. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك 131 جوو-نىڭ 10-ى ۇلتتىق, 31-ءى مەملەكەتتىك, 14-ءى ازاماتتىق ەمەس, 1-ءى حالىقارالىق, 56-سى جەكەمەنشىك جوعارى وقۋ ورىندارى. ماسەلە وقۋ وردالارىنىڭ سانىندا ەمەس, ماسەلە سالا بويىنشا مامان ساپاسىزدىعى جايىندا سياقتى. بۇل رەتتە ەڭ الدىمەن, بىلتىرعى مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ سانىن 10 مىڭعا كوبەيتىپ, بيىل تاعى 20 مىڭ گرانت ءبولىنۋىنىڭ وزىندىك ماڭىزى بار ەكەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. دەمەك, ونىمەن بىرگە جوعارى وقۋ ورىندارىنا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. بۇدان بىلاي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەيتىنگىسى جاس مامانداردىڭ جۇمىسقا تۇرۋ دەڭگەيى بويىنشا باعالانادى. ەگەر اتالعان كورسەتكىش تومەن بولسا, وندا سول ماماندىق بويىنشا ليتسەنزيا كەرى قايتارىلادى. بۇعان دەيىن دە مينيستر ەرلان ساعاديەۆ ايتقانداي, بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا 17 ماماندىقتىڭ ليتسەنزياسى كەرى قايتارىلعان. بۇدان بىلاي جوعارى وقۋ ورىندارى ناقتى ءبىر سالاعا ماماندانا باستايدى. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت, اكادەميا جانە ينستيتۋت دارەجەسىن بەرۋ جۇمىسى قاتاڭ باقىلانادى. قازىردىڭ وزىندە كاسىبي-تەحنيكالىق ءبىلىم سالاسىندا ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن, سونداي-اق ەشبىر سۇرانىسقا يە ەمەس 109 ماماندىق قىسقارتىلعان. ناتيجەسىندە, 66 كوللەدجدىڭ سالالىق باعىتى وزگەرىپ, 20 وقۋ ورنى ءبىر-بىرىنە قوسىلدى.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»