قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسى بولدى, دەپ حابارلايدى سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
پالاتا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىققا مۇشە ءبىر مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىققا مۇشە ەكىنشى مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ۇشىراعان وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
بۇل قۇجاتتا ەۋرازەق-قا مۇشە ءبىر مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى ەۋرازەق-قا مۇشە ەكىنشى مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ۋاقىتشا ەڭبەك ەتۋ كەزىندە ۇشىراعان وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردى جۇمىسقا ورنالاستىرعان مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا سايكەس تەرگەپ-تەكسەرۋ ءتارتىبى بەلگىلەنگەن.
كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ جازاتايىم وقيعالاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ كەزىندە وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعا تۋرالى بىرىڭعاي سيپاتتاعى اكتىنى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, وندا جۇمىسكەر, جۇمىس بەرۋشى جانە جازاتايىم وقيعا تۋرالى بارلىق قاجەتتى اقپارات قامتىلادى.
جازاتايىم وقيعانىڭ تەرگەپ-تەكسەرىلۋىنە بايلانىستى بەرىلگەن, ەۋرازەق-قا مۇشە ەلدىڭ ءبىرىنىڭ اۋماعىندا رەسىمدەلگەن قۇجاتتاردى نەمەسە ولاردىڭ راستالعان كوشىرمەلەرىن ەۋرازەق-قا مۇشە باسقا ەلدەر زاڭداستىرماي قابىلدايدى.
وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعادان زارداپ شەككەن جۇمىسكەردىڭ دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ ەڭبەككە ورنالاستىرعان مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى.
سەناتورلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن يوردان حاشيميت كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ازاماتتىق قورعانىس, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى دە راتيفيكاتسيالادى.
قۇجاتتا توتەنشە جاعدايلاردى جويۋ كەزىندەگى ءوزارا كومەك كورسەتۋ, ىنتىماقتاستىقتىڭ سيپاتتارى, كومەكتىڭ تۇرلەرى, مەملەكەتتىك شەكارادان ءوتۋ شارتتارى مەن بارعان مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا بولۋ ءتارتىبى, قۇرالدار مەن قۇتقارۋ جابدىقتارىن اكەلۋ مەن الىپ شىعۋ, سونداي-اق شىعىندى وتەۋ ءتارتىبى ايقىندالعان.
ىنتىماقتاستىق, اتاپ ايتقاندا, قورشاعان ورتانى بولجاۋ, ەسكەرتۋ جانە باعالاۋ تۋرالى اقپارات الماسۋ, العاشقى دارىگەرلىك كومەك كورسەتۋ جونىندە تاجىريبە الماسۋ, بىرلەسكەن كونفەرەنتسيالار, سەمينارلار مەن جۇمىس بابىنداعى كەڭەستەر وتكىزۋ, سونداي-اق ازاماتتىق قورعانىس سالاسىندا ماماندار دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەگجەي-تەگجەيلى قارادى.
زاڭ جوباسىمەن ەلىمىزدىڭ بىرقاتار زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە بەت-الپەتتى تانۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن كيىم-كەشەكتى قوعامدىق ورىنداردا كيىپ جۇرگەنى; ءدىني بىرلەستىك باسشىسىنىڭ, مۇشەلەرىنىڭ نەمەسە ءدىني بىرلەستىكتىڭ وسى ءدىني بىرلەستىكتىڭ جارعىسىندا ايقىندالعان ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ شەگىنەن شىعىپ كەتەتىن ارەكەتتەر جاساعانى; ازاماتتاردىڭ شەت مەملەكەتتەردە رۋحاني ء(دىني) ءبىلىم الۋى بويىنشا ەلىمىز زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن بۇزعانى; ءدىني راديكاليزم كورىنىستەرىن تانىتقانى; دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدارعا جاتاتىندىعىن كورسەتەتىن سىرتقى اتريبۋتتاردى, كيىم-كەشەكتى قوعامدىق ورىنداردا پايدالانعانى, كيىپ جۇرگەنى جانە تاراتقانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىق كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.
وسى زاڭ جوباسىمەن ەنگىزىلەتىن جەكەلەگەن تۇزەتۋلەر ءدىني قىزمەت تۋرالى زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن تاعايىندالاتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلدار مولشەرىن ازايتۋعا باعىتتالعان.
قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىنە تۇزەتۋلەر قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى كوميتەتىنە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىنىڭ مەكەمەلەرىندەگى سوتتالعاندارمەن تەولوگيالىق وڭالتۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى قاعيدالاردى بەكىتۋ جونىندە قۇزىرەت بەرۋدى كوزدەيدى.
ء«دىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭعا «دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىم», ء«دىني راديكاليزم», ء«دىني بىرلەستىكتىڭ قاتىسۋشىسى (مۇشەسى)» دەگەن جاڭا ۇعىمدار ەنگىزىلەدى.
زاڭ جوباسىندا سونىمەن قاتار مەملەكەت پەن ءدىن اراسىنداعى ءوزارا قاتىناستاردى رەتتەيتىن, وڭىرلىك ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىنە مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى قۇزىرەتىن ايقىندايتىن تۇزەتۋلەر كوزدەلىپ وتىر.
تالقىلاۋ بارىسىندا ماجىلىستە ماقۇلدانعان زاڭ جوباسىنا بىرقاتار نەگىزگى باعىتتار بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىگى تۋىندادى.
زاڭ جوباسىمەن «جارناما تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر, وعان سايكەس جارناما دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردى, ونىڭ ىشىندە دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدارعا جاتاتىنىن كورسەتەتىن سىرتقى اتريبۋتتاردى, كيىم-كەشەكتى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن پايدالانىلماۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وسى تىيىم سالۋدى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپتىلىق كوزدەلمەگەنىن ەسكەرە وتىرىپ, قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە ىسكە اسىرۋ قيىندىعىنا بايلانىستى ونى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ازاماتتاردىڭ شەت ەلدەردە جوعارى رۋحاني ءبىلىم الۋ قۇقىعىن شەكتەۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا جانە ەلىمىز كونستيتۋتسياسىنىڭ 21-بابىنداعى اركىمنىڭ رەسپۋبليكادان تىس جەرلەرگە كەتۋىنە قۇقىعى بار ەكەنىن, ال رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ ەلىمىزگە كەدەرگىسىز ورالۋىنا قۇقىعى بار ەكەنىن كوزدەيتىن 2-تارماعىنا سايكەس, زاڭ جوباسىنىڭ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ شەت مەملەكەتتەردە رۋحاني ء(دىني) جوعارى ءبىلىم الۋىنا قازاقستاندا جوعارى رۋحاني ء(دىني) ءبىلىم العاننان كەيىن عانا جول بەرىلەتىنىن كوزدەيتىن ەرەجەسىن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى.
زاڭ جوباسى سەناتورلار ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرىمەن ماجىلىسكە جىبەرىلدى.
وتىرىستا «ستاندارتتاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى ءونىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى, ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جانە يمپورتتى الماستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق ستاندارتتاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ اياسىندا ستاندارتتاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى.
قۇجات تەحنيكالىق رەگلامەنتتەردى ورىنداۋدىڭ مىندەتتى سالاسى رەتىندە تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسى مەن ۇلتتىق ستاندارتتاۋ جۇيەسىنىڭ ستاندارتتاردى تاڭداۋ سالالارى رەتىندە اراجىگىن اجىراتۋعا باعىتتالعان.
زاڭ جوباسىمەن مەملەكەت, تۇتىنۋشى جانە بيزنەس مۇددەلەرىنىڭ كونسەنسۋسى نەگىزىندە جاريا تالقىلاۋ ارقىلى ۇلتتىق ستاندارتتاردى قابىلداۋ, سونداي-اق پايدالانۋشىلار مەن مۇددەلى ادامدار ءۇشىن ستاندارتتاۋ جونىندەگى قۇجاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلەدى.
ۇكىمەتتىڭ, ستاندارتتاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, تەحنيكالىق كوميتەتتەر مەن تەحنيكالىق ساراپشىلاردىڭ قۇزىرەتى بەكىتىلەدى. ستاندارتتاۋ جونىندەگى تەحنيكالىق كوميتەتتەردىڭ ءرولىن ولارعا ۇلتتىق ستاندارتتاردى تالقىلاۋ فۋنكتسيالارىن بەرۋ ارقىلى كۇشەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
سونداي-اق ۇلتتىق ورگاندى قامتيتىن ۇلتتىق ستاندارتتاۋ جۇيەسى رەتتەلەدى, ونىڭ فۋنكتسيالارىمەن ستاندارتتاۋ پروتسەستەرىن ۇيلەستىرۋ, سالالار بويىنشا ستاندارتتاۋ قۇجاتتارىن تالداۋ جانە جۇيەلەندىرۋ جۇزەگە اساتىن بولادى.
ودان باسقا, زاڭ جوباسىمەن ستاندارتتاۋ جونىندەگى قۇجاتتاردى ازىرلەۋ, بەكىتۋ جانە قولدانۋ ءتارتىبى, سونداي-اق سالالاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ايقىنداۋ جانە قايتالاناتىن نەمەسە ەسكىرگەن ستاندارتتاردى الىپ تاستاۋ ءۇشىن ستاندارتتارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ تەتىگى بەلگىلەنەدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ولشەم بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ستاندارتتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالدى.
زاڭ جوباسىمەن بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى. جوبامەن ولشەم بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسى قالىپتاستىرىلادى, وعان ۇكىمەتى, ۋاكىلەتتى ورگان, مەملەكەتتىك ورگاندار جانە مەملەكەتتىك عىلىمي مەترولوگيالىق ورتالىق, سونداي-اق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار كىرەدى.
سونداي-اق ولشەم بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ۇكىمەتتىڭ, ولشەمدەرگە قويىلاتىن مەترولوگيالىق تالاپتاردى بەكىتۋ بولىگىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ, ولشەمدەر تىزبەسىن بەكىتۋ بولىگىندەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, سونداي-اق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ مەترولوگيالىق ساراپتاماسىن وتكىزۋ بولىگىندەگى مەملەكەتتىك عىلىمي مەترولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇزىرەتى بەلگىلەنەدى.
ودان باسقا, زاڭ جوباسىمەن مەملەكەتتىك مەترولوگيالىق باقىلاۋ جانە تىركەۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ ەتالوندارى مەن ولشەم قۇرالدارىنا باقىلاۋ رەتتەلگەن جانە زاڭنامالىق تۇرعىدان ولشەم بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى بەكىتىلگەن. سالالاردىڭ ماڭىزدى ستاندارتتاردى ازىرلەۋدەگى قاجەتتىلىكتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار, تەحنيكالىق كوميتەتتەر جانە ستاندارتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورگان جۇرگىزەتىن ۇلتتىق ستاندارتتاردى قولدانۋدىڭ مونيتورينگىن ەنگىزۋ دە ۇسىنىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, تەحنيكالىق رەتتەۋ سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ, تىركەۋ جانە ولشەم بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلەدى.
زاڭ جوباسىمەن جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا تەحنيكالىق رەتتەۋ سالاسىنداعى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى قاراۋ, سونداي-اق كاپيتالدى شەتەلدىك نارىقتارعا شىعارۋدى جۇزەگە اسىراتىن ەميتەنتتەرگە باعالى قاعازداردى ورنالاستىرۋ ءۇشىن الاڭدى تاڭداۋ قۇقىعىن بەرۋ بولىگىندە زاڭ جوباسىنا وزگەرىس پەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى.
زاڭ جوبالارى سەناتورلار ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرىمەن ماجىلىسكە جىبەرىلدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتى دەپۋتاتتارىنىڭ جولدا ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى بويىنشا 6 قىركۇيەكتە جاريا ەتىلگەن دەپۋتاتتىق ساۋالىنا جاۋاپ تىڭدالدى. دەپۋتاتتار ول كەزدە وقىس وقيعالار تۋرالى دەرەكتەرگە نازار اۋدارعان بولاتىن. 2017 جىلى جولداعى كولىك وقيعالارىنىڭ سالدارىنان 24 مىڭ ادام زارداپ شەگىپ, ولاردىڭ 2 مىڭعا جۋىعى قازا تاپقانى, 100 مىڭ ادامعا شاققاندا جولداعى 11,5 وقيعادا ادام قازا بولعانى ايتىلدى.
بۇل ماسەلە سەناتورلاردىڭ ەرەكشە نازارىنا الىندى. تەك سوڭعى 3 جىلدا سەنات كوميتەتى 3 ءىرى شارا وتكىزىپ, 6 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداندى. «دەپۋتاتتار ءار كەزدە دە ناقتى شەشىم قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن وتكىر ماسەلەنى كوتەرىپ كەلەدى. دەگەنمەن, ساۋالداردىڭ باسىم كوپشىلىگى ۋاكىلەتتى ورگاندار تاراپىنىڭ نازارىنان تىس قالىپ كەلەدى دەپ ايتۋعا بولادى. قالاي بولعاندا دا, ءبىز ءالى ناتيجەسىن كورەىپ وتىرعان جوقپىز», - دەدى دۋلات قۇسداۋلەتوۆ.
جولداعى وقيعالاردان ادامداردىڭ اۋىر جاراقات الاتىنى, ءتىپتى قازا بولاتىنى بۇگىنگى كۇنگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. تاياۋدا جۇزەگە اسقان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ەرەجەلەرى مەن جوعارى وكىلدى ورگاننىڭ مارتەبەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, سەناتتىڭ بۇگىنگى وتىرىسىنا وسىناۋ وزەكتى ماسەلەگە بايلانىستى باس پروكۋراتۋرانىڭ, ىشكى ىستەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى مەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى شاقىرىلدى. ولاردىڭ اتقارعان جۇمىستارى مەن قابىلدانعان شارالار تۋرالى ەسەبى تىڭدالدى.
وتىرىستا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان تۇرعىمباەۆ بايانداما جاسادى. ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ وكىلدەرى جولدا ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جولدا ءجۇرۋ ەرەجەسىن ساقتاۋعا, زارداپ شەككەندەرگە جەدەل دارىگەرلىك كومەك كورسەتۋگە, ەلىمىزدەگى جولداردىڭ جاعدايىنا, تەحنيكالىق بايقاۋدان وتۋگە, قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىققا جاتپايتىن ارەكەتتەرىنە, قاساقانا ءتارتىپ بۇزۋشىلارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ جانە ايىپ سالۋعا قاتىستى سەناتورلاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
«بۇل ماسەلە سەناتتىڭ نازارىندا بولا بەرەدى», - دەدى سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋلدارىن جاريا ەتتى. سەناتور مۇحتار جۇماعازيەۆ اقتوبەدەگى كوپىردىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ تۋرالى; رىسقالي ابدىكەروۆ قاراعاندى وبلىسىنداعى قاراجال قالاسى مەن جايرەم كەنتىندەگى كارىز جۇيەسىن جاڭعىرتۋ تۋرالى; ءالي بەكتاەۆ تۇركىستان وبلىسىنداعى اۆتوموبيل جولدارىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جانە جاڭارتۋ تۋرالى; عۇمار دۇيسەمباەۆ اتىراۋ وبلىسىنداعى اۆتوموبيل جولدارىن جاڭعىرتۋ تۋرالى; داۋرەن ادىلبەكوۆ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن باعالاۋ جۇيەسى ماسەلەلەرى تۋرالى; نۇرلان قىلىشباەۆ ورمان شارۋاشىلىعىنداعى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى ءبىر زاڭدى تۇلعا رەتىندە بىرىكتىرۋ ارقىلى قايتا قۇرۋ تۋرالى; ناريمان تورەعاليەۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كازتالوۆ اۋدانىنداعى «فومين», بوكەي وردا اۋدانىنداعى «مولودوست» شەكارادان باقىلاۋ-وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ قىزمەتى تۋرالى; سەرگەي پلوتنيكوۆ سەمەي قالاسىنداعى ەرتىس وزەنىنىڭ تۇبىمەن وتەتىن كارىز قۇبىرىن جاڭعىرتۋ تۋرالى ساۋالدارىن جاريا ەتتى.