جول تۇزەلدى, مەردىگەر, سەن دە تۇزەل

اتالعان ماسەلە بويىنشا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمي­نيسترى جەڭىس قاسىمبەك بايان­داما جاساپ, دەپۋتاتتارعا ەلىمىز­دە قازىرگى زامانعى كو­لىك ينفرا­قۇرىلىمىن قالىپ­تاستىرۋ جانە ونى حالىقارالىق كولىك جۇيەسىنە ينتەگراتسيالاۋ, سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ايا­سىندا قازاقستان ارقىلى وتەت­ىن ترانزيت اعىمىن ۇلعايتۋ جۇ­مىس­تارى جايىندا ايتىپ بەردى. 

اقىلى جولدار ءالى از

ۆ.بوجكو ءوزىنىڭ كىرىسپە سو­زىن­دە مەملەكەت باسشىسى تران­زيت­تىك ءتۇسىمدى 2020 جىلعا قاراي 5 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋدى تاپ­سىر­عانىن جانە پرەزيدەنت تاپسىر­مالارىنىڭ ورىندالۋى ءما­جىلىستىڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وعان قوسا, 2017 جى­لى ەلىمىز ارقىلى وتكەن جۇك ءتران­زيتى 17 پروتسەنتكە ءوسىپ, 17 ملن تونناعا جەتكەنىنە توقتالدى. 

– ساراپشىلاردىڭ دەرەك­تەرىنە قاراعاندا, جەرگىلىكتى جولدار, جول ينفراقۇرىلىمى ناشار بولسا, حالىققا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر باعاسى ەكى-ءۇش ەسە قىم­بات بولادى. 2018 جىلى جەرگى­لىكتى جولدار جەلىسىن جون­دەۋگە رەسپۋبليكالىق جانە وب­لىس­تىق بيۋدجەتتەردەن 145,9 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل سالا­نى قارجىلاندىرۋ 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 58,9 ملرد تەڭگەگە ارتتى. دەمەك, مەملە­كەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حال­قىنا جولداۋىندا كورسەتىل­گەن جەرگىلىكتى جولداردى قار­جى­لاندىرۋ كولەمىن 150 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ تاپسىرماسى ورىن­دالدى. جول بويى ينفراقۇ­رى­لىمدارىن جەتىلدىرۋ امالدارى دا جۇرگىزىلۋدە, – دەدى ول.

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, سونداي-اق سالاداعى جۇ­يەلى كەمشىلىكتەرگە نازار اۋ­داردى. اتاپ ايتقاندا, جول بو­يىندا نىساندار مەن ينفراقۇ­رىلىمدار سالۋ مەن پايدالانۋعا بەرۋ, سونداي-اق رەس­پۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتو­كولىك جولدا­رى­نا اقىلى جۇيە ەنگىزۋ ۋاقى­تىنىڭ كەشىك­تى­رىلۋىنە بايلانىستى الاڭداۋ­شى­لىعىن ءبىلدىردى. 

– جوسپار بويىنشا 2015 جىلى – 211 شاقىرىم, 2016 جىلى – 469, 2017 جىلى – 5296, ال 2018 جىلى تاعى دا 480 شا­قىرىم جولعا اقىلى جۇيە ەنگى­زىلۋى ءتيىس ەدى. بۇل سالادا قا­لىپ­تاسقان وڭ تاجىريبە بار. قازىرگى كەزدە «استانا–ششۋچينسك» جولى­نىڭ 250 شاقىرىمى اقىلى, بۇل ۋچاس­كەدەن عانا جىل سايىن 1,5 ملرد تەڭگە جينالۋدا, – دەدى ۆ.بوج­كو. وعان قوسا, ءماجىلىس تور­اعا­سىنىڭ ورىنباسارى بيىل «قاز­­اۆتوجول» كومپانياسى ال­ما­تى-قاپشاعاي, الماتى-قور­عاس, استانا-تەمىرتاۋ باعىتىن­دا­­­عى جولدارعا اقىلى جۇيەنى ەن­­گى­­زۋدى ۋادە ەتكەندىگىن ەسكە سالدى. 

3 جىلدا 1,8 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولى

ۇكىمەت ساعاتىنىڭ بەلگى­لەن­گەن تاقىرىبى بويىنشا ءسوز العان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىم­بەك مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىن­دا 2015-2017 جىلدارى حا­لىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ قۇرىلىسى مەن رەكونسترۋكتسيا­سىنا 932 ميلليارد 4 ميل­ليون تەڭگە, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قور­دان – 472,8 ملرد تەڭگە بولىن­گەنىن ايتتى. 

– بولىنگەن قارجى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا 5,6 مىڭ شاقىرىمنان استام جولعا قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. 3 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1,8 مىڭ شاقىرىم جولدا قوزعالىس اشىلدى. بارلىق جوباعا 80 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلدى. وتاندىق وندىرۋشىلەر ماتەريالدارىنىڭ ۇلەسى 95 پروتسەنتتەن اسادى. 2016 جىلى اياقتالعان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزى مەملەكەت ەكونوميكاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى, – دەدى ج.قاسىمبەك.

ونىڭ ايتۋىنشا, جۇك تاسىمالداۋ كولەمىنىڭ (33 ملن توننا) جانە ءترانزيتتىڭ (900 مىڭ توننا) 2,5 ەسەگە ارتۋى ەسەبىنەن جيناقتالعان جىلدىق ورتاشا ەكونوميكالىق پايدا 190 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. جولدا ءجۇرۋ ۋاقىتى 2 ەسەگە, جول-كولىك وقيعالارى 27 پروتسەنتكە, ءولىم-ءجىتىم 35 پروتسەنتكە قىسقارعان. 

ءمينيستردىڭ بايانداۋىنشا, ەلىمىز بويىنشا وتە اۋقىمدى ورتالىق-باتىس جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل باعىت ارقىلى استانا-ارقالىق-تورعاي-ىر­عىز-قاندىاعاش, اقتوبە-اتى­راۋ-استراحان, اتىراۋ-بەي­نەۋ-اقتاۋ اراسىنداعى كولىك تورا­بى جاقسارا تۇسپەك. وعان قوسا استانادان شىعىپ, ارقا­لىق پەن تورعاي ارقىلى وتەتىن جول اقتوبە, اتىراۋ جانە ماڭ­عىستاۋ وبلىستارىنىڭ قولدا­نىس­تاعى جولدار جەلىسىن جاڭار­تۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. قازىر­دىڭ وزىندە اتىراۋ-بەينەۋ-اقتاۋ باعىتىنداعى جول تو­لىق جاڭعىرتىلعان. ال قاندى­اعاش-ماقات جولىنداعى جۇمىستار جالعاسۋدا. ويتكەنى مينيس­ترلىك بۇل باعىتتاعى جولدى جاڭ­عىر­تۋدا يسلام دامۋ بانكىنىڭ قارا­جاتىنان باس تارتىپ, قارجى­لاندىرۋ كوزىن وزگەرتكەن. سول سەبەپتى اقتوبە-قاندىاعاش (60 كم) جانە اتىراۋ-استراحان (60 كم) باعىتىنداعى جولدى جوندەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت قاراجاتى جۇمسالۋدا. جال­پى بۇل باعىتتاعى جۇمىستار 2021 جىلعا قاراي اياقتالماق. ال كە­لەسى جىلى استانا-ارقالىق-تور­عاي-ىرعىز-قاندىاعاش با­­­عى­تى بويىنا جوبالاۋ جۇ­مىس­تارى اياقتالىپ, 2020 جىلى جول سالۋ جۇمىستارى باستالادى. 

– بيىل العاشقى ءىرى كون­تسەسسيالىق جوبا «ۇلكەن ال­ماتى اينالما اۆتوموبيل جولىن» سالۋ جۇمىسى باستالدى. ول ترانزيتتىك اعىننىڭ ال­ما­­تى قالاسىنىڭ سىرتىمەن اي­نالىپ وتۋىنە جانە قالا­نىڭ ەكو­لوگيالىق احۋالىنا وڭ اسەرىن تيگىزەتىن بولادى. رەس­­پۋب­­ليكالىق ماڭىزداعى اۆتو­جول­داردى جوندەۋ مەن كۇتىپ ۇستاۋعا بيىل 76,9 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. 2018 جىلدىڭ سوڭىندا دەنيسوۆكا-قارابۇتاق (40 كم), كەگەن-جالاڭاش-ءساتتى (35 كم) جانە اقسۋ-كۋرچاتوۆ (24 كم) اۆتوجولىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان بولەك, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياسىندا 33 اپاتتى كوپىر مەن وتپەجولدار, 17 جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتەتىن جول جاسالادى. سونداي-اق 5 شەكا­رالىق بەكەت وتكەلىنە كۇر­دەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, – دەپ تولىقتىردى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى. 

جەڭىس قاسىمبەكتىڭ بايان­داماسىندا «نۇرلى جول» ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە اۆتومو­بيل جولدارىن دامىتۋ» ماسەلەلەرىنە بايلانىستى سالاداعى ەڭ وزەكتى جۇمىستار دا ەسكەرۋسىز قالماي, جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى قيىندىقتار اشىق ايتىلدى.

سالىنعان جولدىڭ ساپاسىنا كىم جاۋاپتى؟

ءماجىلىستىڭ جاڭا سەسسيا­سىن­داعى العاشقى ۇكىمەت ساعاتىنا كەلگەن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترىنە دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارى كوپ بولدى. الدىمەن قوسىمشا بايانداماشى دەپۋتات نۇرتاي سابيليانوۆ جولدىڭ سا­پا­سىنا تەرىس اسەر ەتەتىن فاك­­تور­لاردى ءتىزىپ, بىرقاتار ۇسى­نىس­تارىن جەتكىزدى. جولدىڭ ساپاسى دەپۋتاتتار ساۋالىنىڭ وزەگى بول­عان­دىعىن دا ايتا كەتكەن ءجون. وسى ورايدا, جەڭىس قاسىمبەك بۇگىن­دە رەسپۋبليكالىق جولدار جەلى­سىنىڭ ساپاسىن قاداعالاۋ تەتىگى كوپ ساتىلى دەڭگەيدە جۇرگى­زىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, اۆتورلىق جانە تەحنيكالىق باقىلاۋ جولعا قويىلعان. ال حا­لىقارالىق قارجى ۇيىمدارى ۇلەس قوسقان جوبالاردى حا­لىق­ارالىق تاجىريبەسى بار بەدەلدى ۇيىمداردىڭ تاۋەلسىز ساراپشىلارى باقىلايدى. 

سونىمەن قاتار جۇزەگە اسى­رىلعان جوبالاردىڭ 3-4 جىل­دىق كەپىلدىك مەرزىمى قاتاڭ ساق­تالاتىندىعىنا جانە وسى ۋاقىت ارالىعىندا انىقتالعان اقاۋلاردى قالپىنا كەلتىرۋگە كومپانيالارعا كەپىلدىك قارا­جات ارقىلى ىقپال ەتۋگە بولا­تىن­دىعىنا توقتالدى. 

وسى ورايدا مينيستر «ەگەر اتالعان كەپىلدىكتى مەرزىمدە جولدا اقاۋلار انىقتالسا, وندا كومپانيا ءوزىنىڭ جەكە قارجىسىنا تولىقتاي جوندەۋ جۇمىستارىن اتقارۋى قاجەت. بۇل تۇرعىدا تاپ­سىرىس بەرۋشىگە نىساندى جاڭا­دان تاپسىرادى. سونىمەن بىرگە قوسىمشا كەپىلدىكتى مەرزىمدەر ۇزارتىلادى», دەپ اتاپ ءوتتى. 

دەپۋتاتتار تاقىرىپ بويىنشا تالقىلاۋلارعا دا بەلسەنە قاتىسىپ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترىنە ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»