جاقىندا س.جيەنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىندا وقىرماندارمەن بىرگە «جيرەن جامان ادەتتەن!» اتتى پايدالى كەڭەس ساعاتى ءوتتى. اتالعان شارا جاسوسپىرىمدەرگە cالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا داعدىلاندىرۋ, ىشىمدىك پەن تەمەكىنىڭ اعزاعا زيان ەكەنىن ناسيحاتتاۋ, دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتپەن شۇعىلدانۋعا, جاسوسپىرىمدەردى زياندى ادەتتەردەن بويلارىن اۋلاق ۇستاۋعا شاقىرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلدى.
بىردە اقىلى جۇرتتان اسقان پلاتون كوشەدە ءجۇرىپ بۇزاقىلىق جاساپ تۇرعان ءبىر بالانى ۇستاپ الىپ ۇرسىپتى. «مەنى بولار-بولماس نارسە ءۇشىن سونشا جازعىرعانىڭىز قالاي؟» دەپ تومسىرايعان بالانىڭ يىعىنا قولىن قويىپ تۇرىپ دانىشپان: «جامان داعدىعا ەشقاشان ەلەۋسىز قاراۋعا بولمايدى», دەپ ەسكەرتكەن ەكەن. جاي ۋاقىتتا كوپشىلىك ءمان بەرە بەرمەيتىن داعدىنىڭ ادام ومىرىندە الار ورنى ەرەكشە. «سىنىقتان باسقانىڭ ءبارى جۇعادى» دەمەكشى, ادام ءوز ورتاسىنا تەز بەيىمدەلگىش, كورگەن جاعىمدى-جاعىمسىز قاسيەتتەردى بويىنا تەز جۇقتىرىپ الاتىن بولمىس يەسى. ايتالىق تەمەكى, اراق, ەسىرتكىگە قۇمارتۋشىلىق, وتىرىك ايتۋ, جامانداۋ, ءوز ءىسىنىڭ ەمەس, وزگەلەردىڭ قاتەلىگىن قازبالاۋ, اۋىزدى بالاعات سوزگە ۇيرەتۋ, ەكى كىسىنى شاعىستىرۋ, قىزعانىش, قولىن سۇعاناقتىقتان تىيماۋ, سۇرانشاقتىق, ەڭ اياعى تۇكىرە بەرۋ دە جامان ادەتتەر.
ناشار ادەت كۇندەلىكتى ارالاسقان ادامداردان, دوس-جارانداردان, قورشاعان ورتادان, كورگەن بەيادەپ بەينەفيلمدەردەن جۇعادى. ء«ار ءسابي ومىرگە كۇنادان تازا بولمىسپەن كەلەدى» دەپ حاديستە ايتىلعانداي, ادامنىڭ ءسابي شاقتاعى پاك بولمىسى ەسەيە باستاعان شاعىندا جاقسى-جامان ورتالارعا تاپ بولۋىنا بايلانىستى وزگەرەدى. اسىرەسە جاسوسپىرىمدىك ءارى جاستىق شاقتا ەلىكتەۋشىلىك قاسيەتى باسىم تۇرادى. بۇل ۋاقىتتا ء«بىر رەت سىناپ كورگەندە تۇرعان نە بار؟», «مەن ودان قالاعان ۋاقىتىمدا باس تارتا الامىن» دەگەن وي كوپ ادامنىڭ الدانۋىنا اكەلىپ سوعادى. شىن مانىندە ء«بىر ەتكەنىڭدى ەكى ەتەرسىڭ. ەكى ەتكەنىڭدى ءۇش ەتەرسىڭ. ءۇش ەتكەنىڭدى ادەت ەتپەي نە ەتەرسىڭ؟!» دەمەكشى, ەكى-ءۇش رەت قايتالانعان ءىستىڭ ادەتكە اينالعانىن ادام سەزبەي قالادى. باستاپقىدا ەسكەرمەگەندىكتەن, ودان قۇتىلۋ بارعان سايىن قيىنداي تۇسەدى.
شارا بارىسىندا «سىرعالىم» كلۋبىنىڭ جەتەكشىسى بيبىگۇل شامەدەنوۆا ادەپتىلىك, ادەمىلىك جايىندا ايتىپ, تاقىرىپقا ساي بەينە روليكتەر مەن سلايدتار كورسەتتى. «جامان ادەتتەن اۋلاق بول!» اتتى كىتاپ كورمەسىنە ا.ءالىمجانوۆ, س.باينيەتوۆا «ناشاقورلىق − قاسىرەت», ب.توتەناي «دەنە تاربيەسى», ر.ي.ۆوروبيۋەۆ «پيتانيە ي زدوروۆە», «اپاتقا اپارار ءۇش ىندەت» ت.ب كىتاپتار جانە ءار جىلدارى ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريالانعان ماقالالار قويىلدى. كورمەگە ءلاززات بۋلتەكوۆا بيبليوگرافيالىق شولۋ جاسادى. جاس وقىرماندار مەن كىتاپحاناشىلار اراسىندا «عاسىر تاعدىرى ءۇشىن كۇرەسەيىك!», «ۋلانباسىن ءومىرىڭ» اتتى ويىندار وينالدى.
ءسوزىمىزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى – «جاقسىدان ۇيرەنىپ, جاماننان جيرەنۋ». ويتكەنى داعدى ادام بالاسىنا جاقسى قاسيەتتەردى ۇلگى ەتىپ, بويىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن قاسيەت. ناشار قىلىقتارعا ۇيىرسەك بولعاندار ءومىر بويى ورنى تولماس وكىنىشتەرگە ۇرىنىپ جاتسا, ال جاقسى قاسيەتتەردى ۇلگى ەتكەندەر ەكى دۇنيەدە دە سىي-قۇرمەتكە بولەنبەك.
ازاتگۇل قايناقاەۆا,
س.جيەنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ قىزمەتكەرى
اقتوبە