قازاعى قالىڭ وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ وزبەگى, ورىسى دا, باسقاسى دا مەملەكەتتىك ءتىلدى تۇسىنەدى, بىلەدى دەسەك, قاتەلەسپەسپىز. سوڭعى جىلدارى وبلىستىق دەڭگەيدەگى رەسمي جيىنداردىڭ بارلىعى دەرلىك قازاق تىلىندە وتەتىنى سوندىقتان دا بولار. ءوڭىر تۇرعىندارى ءتىل بىلگەننىڭ پايداسى مول ەكەنىنە, «قازاق ءتىلى ەلدەردى بىرىكتىرەتىنىنە» كوز جەتكىزۋدە.
وبلىستا 20 ەتنومادەني بىرلەستىك جانىنان قۇرىلعان 11 جەكسەنبىلىك مەكتەپتە 1377 ەتنوس وكىلى ءوز انا تىلدەرىن وقىپ-ۇيرەنۋدە. ياعني ءوڭىر تۇرعىندارى «قازاقستاندا ەشكىمدى دە قازاق ءتىلىن بىلۋگە ءتيىسسىڭ دەپ ماجبۇرلەمەيتىندىگىن, ءار ۇلت ءوزىنىڭ ءتىلىن, مادەنيەت, سالت-ءداستۇرىن دامىتۋعا بارلىق مۇمكىندىگى بار ەكەندىگىن» ايتقان ەلباسىنىڭ «مەملەكەتتىك ءتىل قازاق ءتىلىن ادامداردىڭ باسىم بولىگى تۇسىنگەن جاعدايدا ول بىرىگۋدىڭ, جاقىنداسۋدىڭ بەلگىسى بولار ەدى» دەگەن ءسوزىن دە جادىنان شىعارعان ەمەس.
مەملەكەتتىك ءتىل مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس بابىندا تۇراقتى قولدانىلاتىن تىلگە, باسشىنىڭ سويلەۋ تىلىنە اينالۋى كەرەك. جۋىردا كوپشىلىكتىڭ وسىنداي قالاۋى مەن تالابى ۇدەسىنەن شىعۋ ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولعان «مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك قىزمەتتە» تاقىرىبىندا وبلىستىق ءتىل بايقاۋى ءوتتى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر اراسىندا. شىمكەنتتەگى «وتىرار» كىتاپحاناسىندا تىلدەر مەرەكەسىنە ورايلاستىرىلعان بايقاۋدى قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ شىمكەنت فيليالى مەن قالالىق تىلدەردى وقىتۋ ادىستەمەلىك ورتالىعى ۇيىمداستىردى. باستى ماقساتى – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى مەن ماڭىزىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, قىزمەتكەرلەردىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋدەگى ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلاتىن بايقاۋدا اۋدانداردان كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر باق سىنادى. ولار قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ءبىلۋ دەڭگەيى, ءتىل بايلىعى, جازۋ گرامماتيكاسى, تاپقىرلىعى جانە ءتۇرلى ۇلتتىق ناقىشتاعى ساحنالىق قويىلىمدار بويىنشا 4 كەزەڭنەن تۇراتىن سايىسقا ءتۇستى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بايقاۋدىڭ بيىلعى ەرەكشەلىگى – ارنايى دايارلىق كۋرسىنان وتكەن جاس ماماندار, جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قاتىسۋى. ەكى اپتالىق كۋرسقا كەلگەن ولاردىڭ تەرميندى, رەسمي ءىس-قاعازدار ستيلىندە دۇرىس جازۋ دەڭگەيىن جەتىلدىرۋ دە كوزدەلگەن. وبلىستىق بايقاۋدا تورەلىك ەتكەن بىلىكتى ءتىل ماماندارىنىڭ شەشىمى بويىنشا جەڭىمپاز دەپ تانىلعاندارعا ارنايى سىي-سياپاتتار تابىس ەتىلدى.
ەرەسەكتەر عانا ەمەس, 5 جاسقا دەيىنگى, ءالى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ ۇلگەرمەگەن بالالار دا بايقاۋعا قاتىسىپ, ۇيرەنگەنى, ساناعا سىڭىرگەن ءتالىم-تاربيەسى بويىنشا باق سىنادى. ءيا, ءبىز وبلىستىق ءازىل-سىقاق تەاترىندا وتكەن «بالا شاقتان بولاشاققا – انا تىلىمەن» اتتى بالالار اراسىنداعى بايقاۋ تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. بايقاۋ شارتى بويىنشا بالالار ءبىرىنشى اينالىمدا ءماندى دە ماعىنالى ماقال-ماتەلدەردى جاتقا ايتىپ, ەكىنشى اينالىمدا بويىنداعى ونەرلەرىن كورسەتتى. «ماقال-ماتەلدەر دانالىققا باستايدى» جانە «ونەرلىگە ءورىس كەڭ» اتتى ەكى اتالىم بويىنشا سايىسقا تۇسكەن قاتىسۋشىلاردىڭ بىلىمدىلىگى مەن تاپقىرلىعى جانە بەلسەندىلىگى, كيىم ۇلگىسىنە, شىعارمانىڭ كۇردەلىلىگى مەن كوركەمدىلىگىنە باستى نازار اۋدارىلدى.
ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءيا, ءبىز جوعارىدا مىسال رەتىندە ايتىپ وتكەن بايقاۋلار وڭىردە ءتىلدى دامىتۋ, مادەنيەتتى وركەندەتۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان ىستەردىڭ ءبىرى عانا. باعدارلامالىق ماقالا اياسىندا وبلىستىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنا قاراستى 35 وبلىستىق مادەنيەت جانە ونەر ۇيىمدارى ارنايى جوبا بەكىتىپ, ءتيىستى جۇمىس اتقارۋدا. سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىمەن اتالعان باعدارلامانىڭ ورىندالۋىنا باعىتتالعان ءىس-شارالار جوسپارلارى بەكىتىلىپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلۋدا.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
تۇركىستان وبلىسى