جەدەل جاردەمدەگى جەتىستىكتەر

قازىرگى ۋاقىتتا قازاق­ستان­نىڭ مەديتسينالىق الەۋەتى اجەپ­تاۋىر دامىپ, جۇيەلى جۇمىس­تار جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندە جەدەل جاردەم قىزمەتى جەدەلدەي تۇسكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ جۋىردا ۇكىمەت وتىرىسىندا جەدەل جاردەم قىزمەتىن رەفورمالاۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. 

«ەڭ الدىمەن ەمحانالارعا شۇعىل ەمەس قوڭىراۋلاردى بەرۋ جۇرگىزىلدى, كەزەڭ-كەزەڭىمەن قىزمەتكەرلەردى حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا وقىتۋ ىسكە اسىرىلۋدا. ەلىمىزدىڭ 9 وڭىرىندە بىرىڭعاي ديسپەتچەرلىك قىزمەت قۇرىلدى. بيىلعى جىلدىڭ 6 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەدەل جاردەم كولىگىنىڭ جول ءجۇرۋىنىڭ ورتاشا ۋاقىتى 7 مينۋتقا قىسقاردى, ءساتتى رەانيماتسيا كورسەتكىشى 14%-كە ءوستى», دەدى ە.ءبىرتانوۆ.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­تر­لىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتى 2018 جىلعى 4 اي ىشىندە 2,5 ملن-نان استام شاقىرتۋعا قىزمەت كورسەتكەن. بۇل 2017 جىلعى شاقىرتۋ سانىنىڭ سالىستىرمالى كەزەڭىنەن 5 پروتسەنتكە ارتىق. حالىقتىڭ جەدەل مەديتسينالىق كومەككە جاساعان وتىنىمدەرىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى تىنىس الۋ ورگاندارىنىڭ اۋرۋلارى – 24%, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى – 21%, نەۆرولوگيالىق اۋرۋلار – 7%, ۋلانۋ مەن جاراقاتتار, ونىڭ ىشىندە جكو-دا – 6%, ينفەكتسيالىق اۋرۋلار – 5%, اكۋشەرلىك جانە گينەكولوگيالىق اۋرۋلار – 5%, اسقازان-ىشەك جولدارىنىڭ اۋرۋلارى – 4%, قۇرساق قۋىسىنىڭ ءجىتى حيرۋرگيالىق اۋرۋلارى – 4%, ءزار شىعارۋ جولدارىنىڭ اۋرۋلارى – 3% جانە 19%-ءى باسقا دا اۋرۋلار بولدى. 

ال 2018 جىلعى ءبىرىنشى توق­سانداعى ستاتيستيكالىق مالى­مەتتەرگە سۇيەنسەك, رەسپۋبليكادا وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا كەشىگىپ قىزمەت كورسەتىلگەن شاقىرۋلار سانى 0,7 پروتسەنتكە ازايعان. جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ كەشىگۋىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلاردى ايتا كەتەيىك. بۇل سانيتاريالىق اۆتو­كولىكتەردىڭ توزۋىنىڭ ۇل­­كەن پرو­تسەنتى, جولدارداعى ماسە­لەلەر, پا­تسيەنتتەردىڭ مەكەن جايىن قاتە بەرۋ سياقتى كولدەنەڭ كەدەرگىلەر. وسىنداي ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرىپ, جەدەل جار­دەم جۇمىسىن ودان ءارى جەتىل­دىرۋ ماق­ساتىندا 5, 7 قىر­كۇيەك ارالىعىندا ەلوردادا قازاق­ستاننىڭ بارلىق ءوڭىرىنىڭ جانە ليتۆا كوماندالارىنىڭ قاتى­سۋى­مەن جەدەل مەديتسينالىق جار­دەم بري­گادالارىنىڭ III رەسپۋب­ليكالىق جارىسى ۇيىم­­داس­­تى­رىلعان بولاتىن. جا­رىس­تىڭ جەڭىم­­پازدارىن قۇت­تىق­تاعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمي­نيس­ترى ەلجان ءبىرتانوۆ, جەدەل مە­ديتسينالىق جاردەم بريگا­دالارىنىڭ جارىسىن وتكى­زۋ توتەنشە جاعدايلار تۋىندا­عان كەزدە العاشقى كومەك كورسەتۋ­دىڭ داعدىلارىن وقىتۋعا, قازاقستان­دا سيمۋلياتسيالىق ءبىلىم بەرۋ سا­لاسىندا, مەديتسيناداعى شۇعىل جاع­دايلار كەزىندە ەڭ ۇزدىك تاجى­ريبەنى ەنگىزۋگە, جەدەل مەدي­تسي­نالىق جاردەم قىزمەتىن ۇيىم­داستىرۋعا, كوماندادا ءتيىمدى جۇ­مىس ىستەۋدى ۇيرەنۋگە مۇمكىن­دىك بەرەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. 

«دارىگەر, سو­نىڭ ىشىندە جەدەل جاردەم دا­رىگەرى قوعامداعى ەڭ قاجەتتى ماماندىق. بۇل وتە كۇردەلى, جانقيارلىقتى كەيدە ادام ءومىرىن قۇتقارۋدا شۇعىل شەشىم قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاجىريبەسى, ولارعا ءتان ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا دەگەن جوعارى جاۋاپكەرشىلىگى رەفورمالاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ جانە قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ كەپىلى», دەدى مينيستر. ال قوعام­دىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلت­تىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءۋا­ليحان احمەتوۆ العاشقى جەدەل مەديتسينالىق جاردەم بريگا­دا­لارىنىڭ جارىسى 2016 جىل­دىڭ ماۋسىم ايىندا الماتى قالا­سىندا ۇيىمداستىرىلعانىن, مۇنداي جارىستار مەديتسينالىق مامانداردى كاسىبي دايارلاۋداعى كەمشىلىكتەردى انىقتاۋ جولى ارقىلى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋ­گە, ۇجىمدىق رۋح جانە قاتىسۋ­شىلارعا ۇمىتىلماس تاجىريبە بەرەتىندىگىن, سونداي-اق تاجىريبە الماسۋعا قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. سايىس قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇزدىك جەدەل مەديتسينالىق جاردەم بريگاداسى اقمولا وبلىسىنىڭ كومانداسى بولدى. ەكىنشى ورىندى جامبىل وبلىسىنىڭ كومانداسى يەلەنسە, استانا قالاسىنىڭ كومانداسى ءۇشىنشى ورىنعا جايعاستى.

جەدەل جاردەم قىزمەتىندەگى جاڭاشىل باستامالار, الەم­دىك دارەجەدەگى ءارتۇرلى تاجى­ريبەلەردى قولدانۋ تىڭ سەر­پى­لىستەرگە جەتكى­زۋدە. مامىر ايىنىڭ باسىنان باستاپ كولىك­تەردىڭ ءتۇسى مەن جولدا ءجۇرۋ تارتىبىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنى ەسىمىزدە. استانا قا­لاسى اكىم­دى­گىنىڭ «قالالىق جە­دەل مەدي­تسينالىق جاردەم ستان­ساسىنىڭ» باس دارىگەرى تيمۋر مۇرات ۇلى قازىرگى ۋاقىتتا قالا­لىق ستان­ساداعى 86 كولىكتىڭ 21-ءى سارى تۇسكە بويالعانىن, قال­عاندارى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جاڭا ستان­دارتتارعا سايكەس­تەن­­دىرىلە­تىنىن اتاپ ءوتتى.

«تۇرعىندار كولىكتىڭ ءتۇسى نەگە سارى دەپ تۇسىنىسپەۋشىلىك تانىتۋلارى مۇمكىن. ءبىزدىڭ ماقسات – ناۋقاستانعان ادامنىڭ مەكەن جايىنا جەدەل جەتۋ جانە وعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ. ال وسى سارى ءتۇس كولىكتىڭ انىق كورىنۋىنە, تەز تانىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ونىڭ مەديتسينالىق كولىك ەكەنىن بايقاعان كولىك جۇر­گىزۋشىلەرى كەپتەلەككە تۇرعىز­باي, بىردەن جول بەرەدى. جەدەل-جاردەم كولىكتەرىن وسىنداي ستان­دارتتارعا ەنگىزۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى كوپ ۋاقىت بويى دامىعان شەتەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەگەن بولاتىن. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, ەندى جەدەل جاردەم كولىكتەرىنە دابىل بەلگىسىن قوسىپ ءجۇرۋ مىندەتتەلدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە وسى جاع­داي ءبىراز تالقىلانىپ, تۇرعىندار ىشىنەن دابىلدىڭ داۋىسىن ۇنات­پاعاندارى دا كەزدەستى. جەدەل جاردەم كولىگىنىڭ داۋىسىن قوسىپ ءجۇرۋ شاقىرعان جەرگە جەدەل ءارى جىلدام جەتۋىمىزگە كوپ كومەگىن تيگىزگەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ «قالالىق جەدەل مە­ديتسينالىق جاردەم ستانساسىنا» كۇنىنە 2 جارىم مىڭداي قوڭىراۋ كەلىپ تۇسەدى. وسىنداي جاڭا ستاندارتتاردى ەنگىزۋ مەديتسينا سالاسىنىڭ قىزمەتىن جاقسارتىپ, تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعىن ازاي­تىپ, دەرتكە شالدىققان ناۋ­قاستارعا دەر كەزىندە قولۇشىن بەرۋگە كومەكتەسەدى», دەدى ول.

باس دارىگەردىڭ بايانداۋىنشا, اق ءتۇستى جەدەل جاردەم كولىكتەرى قولدانىستان الىنبايدى. 

«سەبەبى جەدەل جاردەم جۇ­مىسى ەكى شاقىرتۋ نەگىزىندە قىز­مەت اتقارادى. بۇل – شۇعىل نەمەسە شۇعىل ەمەس. وسى شۇعىل ەمەس شا­قىرتۋلارعا ءبىزدىڭ اق ءتۇستى كولىكتەرىمىز اتتاناتىن بولادى», دەيدى تيمۋر مۇرات ۇلى.

اتالعان مەكەمەنىڭ كولىك جۇرگىزۋشىسى, 11 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار ءسالىمجان مۇقانوۆ تا سارى تۇسكە بويالعان جەدەل جاردەم كولىكتەرى دىتتەگەن جەرىنە جەدەل جەتۋىنە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزىپ وتىرعانىن ايتادى.

«ەل حالقىنىڭ سانى كوپ, سا­پاسى مىقتى بولۋى ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءمان بەرگەن ابزال. وسى رەتتە اتقارىلىپ جاتقان شارۋالارعا كوز جۇما قاراۋعا بولماس. سونىڭ ءبىرى جەدەل جاردەم كولىكتەرىنىڭ اق تۇستەن سارى تۇسكە اۋىستىرىلىپ جاتقانى. بۇل ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى ەداۋىر جەڭىلدەتتى دەۋگە بولادى. سەبەبى كولىگىمىزدى الىستان قاراعاندا بىردەن جەدەل جاردەم ماشيناسى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. سونى بايقاعان تۇرعىندار, كولىك تىزگىندەگەن جۇرگىزۋشىلەر بىردەن جول بەرىپ, شۇعىل شاقىرتۋلارعا جەدەل جەتىپ, ءبىر ادامنىڭ بولسا دا ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ول.

ال «Kazmediaconsult» ديرەكتورى كەۆين فريك كوپتەگەن ادامنىڭ ءاۆتوموبيلدى اق تۇستەن سارى تۇسكە اينالدىرۋ ماقساتسىز اقشا جۇمساۋ دەپ ويلايتىنىن ايتادى.

«بىراق قازىر حالىق ءتۇرلى قيىندىقتارعا كەزىككەندە, بۇل ماشينانى وڭاي تانىپ, وعان جول بەرەدى. بۇل جاڭاشىلدىقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى امەريكا مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ جاسادى», دەيدى ول. 

ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جەدەل جاردەم بريگادالارىنىڭ جۇمىسىنا اقش 1960 جىلدارى, كانادا 1980 جىلدارى, اۋستراليا 1990 جىلدارى جانە ەۋروپالىق وداق ەلدەرى 2000 جىلدارى رەفورما جاساعان. 

ء«بىز دە بۇل تاجىريبەنى پايدا­لانعىمىز كەلەدى. رەفورماداعى تەك بىرنەشە قۇرامداس بولىكتى بايقاپ كورۋگە بولادى. ەڭ ما­ڭىز­دىسى – اقپاراتتىق قوعام. شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كور­سەتۋ ءۇشىن ەكى ءىرى مودەل – اعىل­شىن-امەريكالىق جانە ەۋرو­پالىق ۇلگىلەر قولدانى­لا­دى. بۇگىنگى تاڭدا كوبىنەسە, اعىل­شىن-امەريكالىق مودەلدىڭ ءۇردىسى پايدالانىلۋدا. بۇل ناۋ­قاستى اۋرۋحاناعا «التىن ساعاتتا» جەتكىزۋ دەگەن ءسوز. قا­زاق­ستان­نىڭ «العاشقى كومەك» قىز­مەتى دەن­ساۋلىق ساقتاۋدىڭ بار­لىق ج­ۇيەسىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىز­دىسى, ءارى ەڭ كۇردەلىسى بولىپ وتىر», دەيدى ك.فريك.

راۋان قايدار,

«ەگەمەن قازاقستان»