تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىلدىق دامۋ جولدارى – ەلىمىزدىڭ بارلىق سالالارىنداعى سياقتى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا ايتارلىقتاي وڭدى ناتيجەلەر كەزەڭى بولعانى ءمالىم. ويتكەنى, مەملەكەتتىڭ باستى قۇندىلىعى – ادام, وسى تۇرعىدا حالىق دەنساۋلىعىنىڭ جاقسارا تۇسۋىنە, ءوسىپ-وركەندەۋىنە باعىتتالعان باعدارلامالار جۇمىس ىستەپ, بۇل سالادا قىرۋار شارالار اتقارىلدى.
بۇگىنگى كۇنى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا 107 ەسەگە, ال ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ تەگىن كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىنە جۇمسالعان قارجى, 2001 جىلمەن سالىستىرعاندا, 10,5 ەسەگە ءوستى.
حالىقتىڭ ءوسۋ سانى, 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ميلليوننان استى. بالا تۋ كورسەتكىشى تۇراقتالىپ (مىڭ ادامعا شاققاندا, 1991 ج.- 21,5; 2010 ج.- 22,5,), ال 2001 جىلمەن سالىستىرعاندا 14,9-دان 22,54-كە دەيىن كوتەرىلدى. جالپى ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى تۇراقتالىپ, ونىڭ ىشىندە انالار مەن نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى اناعۇرلىم ازايا ءتۇستى.
جۇرەك اۋرۋلارىنان قايتىس بولۋ 2007 جىلدان باستاپ تومەندەۋدە, قۇرت جانە ىسىك اۋرۋلارىمەن اۋىرۋ جانە ولاردان قايتىس بولۋ دا ازايۋدا. جۇقپالى جانە پارازيتارلىق اۋرۋلار 2 ەسەگە جۋىق تومەندەدى. باسقا دا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلار ازايا تۇسۋدە.
اتالعان اۋرۋلاردىڭ نىسانالى ينديكاتورلارىنىڭ جوسپارلانعان دارەجەدە تومەندەۋى حالىق دەنساۋلىعىنىڭ جاقسارا باستاعانىنىڭ دالەلى بولسا كەرەك.
ەلىمىزدىڭ دارىگەر ماماندارىن, ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارىن (مەنەدجەرلەرىن) ارنايى دايىندىقتاردان وتكىزىپ, بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋ, ءوزىمىزدىڭ رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردا جانە دامىعان ەلدەردە وقىتۋ دۇرىس جولعا قويىلا باستادى. سونىڭ ارقاسىندا, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق جۇيەسىنىڭ شەڭبەرىندە ەل وڭىرلەرىندە جوعارى مامانداندىرىلعان كومەكتىڭ تۇرلەرى مەن كولەمى دامۋ ۇستىندە. ەگەر بۇرىن كارديوحيرۋرگيالىق, نەيروحيرۋرگيالىق جانە باسقا دا كۇردەلى وپەراتسيالار تەك رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردا, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا جاسالسا, قازىرگى كەزدە ولار وبلىس ورتالىقتارىندا دا كەڭىنەن كورسەتىلە باستادى. بۇل شارالار ازاماتتاردىڭ ساپالى مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرىپ وتىر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جانە ونىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن دامىتۋ, ينستيتۋتتار مەن عىلىمي ورتالىقتار بازاسىندا يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ەنگىزۋ, جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ارقىلى, قازاقستان ورتالىق ازيادا ساپالى ءارى قولجەتىمدى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن بىردەن ءبىر ەلگە اينالدى.
ءاربىر قازاقستاندىق مەديتسينالىق كومەكتىڭ تەگىن كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىنە قۇقىلى بولىپ, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى اياسىندا ساپالى ءارى جوعارى دەڭگەيدەگى مەديتسينالىق كومەك الۋدا. مىسالى, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 10 ايلىق ەسەپتىك كەزەڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەديتسينالىق كومەك العان ادامدار سانى 2 ميلليونداي بولدى. ونىڭ ىشىندە تۇرعىلىقتى جەرىندە 90% ەمدەلسە, 3% وزگە وڭىرلەردى تاڭداعان, ال 7% رەسپۋبليكالىق كلينيكالاردا جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك الدى. ەركىن تاڭداۋ قۇقىعىن پايدالانۋ جولىمەن ستاتسيونارلاردا جوسپارلى ەمدەلگەن ادام سانى 800 مىڭ, ولاردىڭ ىشىندە 42% اۋىل تۇرعىندارى بولعان.
قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى قۇرامىنداعى ەمدەلۋگە جاتقىزۋ بيۋروسىنىڭ پورتالى ارقىلى پاتسيەنتتەر مەديتسينالىق ۇيىمدى ەركىن تاڭداۋعا جانە جوسپارلى ەمدەۋگە جاتقىزۋ كەزىندە كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى جايلى ناقتى اقپاراتتى تەگىن الا الادى. بۇل ورايدا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەن ادامداردىڭ 95%-ى جيىرما كۇنگە دەيىنگى مەرزىمدە, ال 5%-ى جيىرما كۇننەن اسا ستاتسيوناردا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەككە كەزەكتە تۇرعان. قازىرگى ءىس-ارەكەتىمىز - اتالعان كورسەتكىشتەردى ودان ءارى جاقسارتۋ, اۋرۋلاردىڭ ستاتسيونارلىق ەمدەلۋگە جاتۋىن اناعۇرلىم تەزدەتۋ. بۇل شارالار شەتەلدىك تاجىريبەدەگى اۋرۋحاناعا جەتۋ ءۇشىن 6 ايدان استام كۇتۋىمەن سالىستىرعاندا ۇلكەن جەتىستىك.
الىس وڭىرلەردە تۇراتىن تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كولىك, اۋە, تەمىرجول مەديتسيناسى, سونىڭ ىشىندە, بارلىق قاجەتتى مەديتسينالىق قۇرىلعىلارمەن جانە دارىگەرلەر توبىمەن جابدىقتالعان ساناۆياتسيا, «دەنساۋلىق» جانە «جاردەم» كونسۋلتاتيۆتىك-دياگنوستيكالىق پويىزدارى قىزمەت كورسەتۋدە. 2010 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە «سالاماتتى قازاقستان» اتتى ءۇشىنشى مەديتسينالىق پويىز ءوز جۇمىسىن ناتيجەلى جۇرگىزۋدە.
قازاقستان بويىنشا 17 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن (جمك) بار. جالپى اعىمداعى مەرزىمدە جمك ارقىلى 100 مىڭعا جۋىق ادام مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە سونىمەن قاتار الەمدىك ستاندارتتار بويىنشا سكرينينگ, ياعني پروفيلاكتيكالىق مەديتسينالىق بايقاۋ جۇرگىزىلىپ, 2011 جىلدىڭ 9 ايى ىشىندە بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا 2 ميلليونعا جۋىق ادام تەكسەرىلدى.
مەديتسينالىق كومەكتىڭ دەڭگەيى مەن ساپاسى ازاماتتارىمىزدى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ىسىمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بۇگىنگى كۇنى 6 مىڭنان استام قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن ءدارى-دارمەكتىك جانە مەديتسينالىق قۇرالدار تىركەلگەن. دارىلەردىڭ تيىمدىلىگى مەن جاعىمدى اسەرى تۋرالى اقپارات بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءجيى جاريالانادى. دەگەنمەن, ۇلكەن اقپارات اعىمىندا دايەكتى ءارى قاجەتتى ماعلۇمات تابۋ قيىنعا تۇسەدى.
وسىعان وراي, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دارىلىك زاتتارعا قاتىستى جاريالاناتىن اقپاراتتىڭ ساپاسى مەن ناقتىلىعىنا ايىرىقشا كوڭىل بولەدى. 2011–2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكتورىندا تەحنولوگيالاردى بەرۋ جانە ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى جۇرگىزۋ» باعىتىنداعى ءدۇنيەجۇزىلىك بانك جوباسىنىڭ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا, قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ باستى رەفورمالارىن قولداۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىندا جانە ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا دارىلىك اقپاراتتىق ورتالىقتار (داو) اشىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتتى.
وبلىستارداعى دارىلىك اقپاراتتىق ورتالىقتار قر دسم «دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى» رمك بازاسىندا قۇرىلعان اتتاس ورتالىقتىڭ باسشىلىعىمەن, ۇيىمداستىرۋ-ادىستەمەلىك جانە الەمدىك تاجىريبەمەن ۇيلەستىرىلگەن جۇمىسى ارقىلى ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەر مەن ونىڭ دارىگەرلەرىنىڭ, بۇكىل مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ حالىققا ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا.
دارىلىك اقپاراتتىق ورتالىقتاردىڭ ءبۇگىنگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە ورىندايتىن بىرنەشە باستى ماقساتى بار. ءبىرىنشىسى – حالىققا دارىلىك زاتتاردى ورىندى, قاۋىپسىز جانە ءتيىمدى قولدانۋى جايلى اقپارات ۇسىنۋ. ال, ەكىنشىسى – فورمۋليارلىق جۇيەنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, ونىڭ قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىندا دۇرىس جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
الەمدىك ستاندارتتار بويىنشا دۇنيە ءجۇزىندە ەمدەۋ ۇدەرىستەرى دالەلدى مەديتسينا نەگىزىندە قۇراستىرىلادى, قازاقستان دا وسى تۇرعىدا شەتتە قالعان جوق. فورمۋليارلىق جۇيەنى ەنگىزۋ ارقىلى, رەسپۋبليكادا تىركەلگەن ءدارى-دارمەك ءتىزىمىنىڭ باسىم بولىگى ءدالەلدەنگەن بازاسى بار پرەپاراتتار بولىپ وتىر.
داو ماماندارى مەديتسينالىق مەكەمەلەردە, ءدارىحانالار مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءدالەلدى مەديتسينا نەگىزدەرى مەن ءدارى-دارمەكتەردى ورىندى قولدانۋى جايلى دارىستەر وقىپ, دارىگەرلەرمەن, فارماتسەۆت جانە فارماكولوگتارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس اتقارۋدا. داو ءدارى-دارمەكتەرگە بايلانىستى كەز كەلگەن اقپاراتتى الەمدىك قاۋىمداستىقتار ماقۇلداعان اقپاراتتار بازاسىنا سۇيەنىپ بەرەدى. ماسەلەن, بريتاندىق ۇلتتىق فورمۋليار, كوحرەين كىتاپحاناسى, اۆستراليالىق جانە امەريكالىق فورمۋليارلار جانە ت.ب.
2011 جىلدان باستاپ الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان تۇرعىندار ءۇشىن قوسىمشا قىمبات تۇراتىن مەديتسينالىق زەرتتەۋلەر ءجۇرگىزىلىپ, ءار ازامات مەديتسينالىق كومەكتىڭ تەگىن كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى اياسىندا بەرىلەتىن امبۋلاتوريالىق دارىلىك قامسىزداندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا تەگىن ءارى 50% جەڭىلدىكپەن ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى بولدى. بۇدان بىلاي, 2012 جىلدان باستاپ, پاتسيەنت امبۋلاتوريالىق دارىلىك قامسىزداندىرۋ اياسىندا دارىلىك زاتتاردى تەگىن الاتىن بولادى. تەگىن پرەپاراتتاردى ىزدەۋ ۋاقىتىن قىسقارتىپ, قولجەتىمدىلىگىن اناعۇرلىم ارتتىرۋ ماقساتىندا ەمحانالار بازاسىندا ءدارىحانالار اشىلماق.
ەلباسى بەكىتكەن, 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وسى جىلى ءوز جۇمىسىن باستاپ, قىسقا ۋاقىت ىشىندە حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ودان ءارى جاقسارتۋ باعىتىنداعى يگىلىكتى قادامدارى وڭ ناتيجەسىن بەرۋدە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بيىلعى حالىققا ارناعان جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەندەي, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ءناتيجەسىندە 2015 جىلى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 70 جاسقا دەيىن, ال 2020 جىلعا 72 جانە ودان دا كوبىرەك جاسقا دەيىن ۇزارتۋ ماقساتى تۇر.
تاۋەلسىزدىك مەيرامىنا وراي, وتانداستارىما دەنساۋلىقتارىڭىز مىقتى بولسىن, ءوسىرىپ وتىرعان ۇرپاعىمىز باقىتتى بولسىن, ەلىمىز گۇلدەنە ءتۇسسىن دەگەن, شىن جۇرەكتەن شىققان تىلەگىمدى بىلدىرەمىن.
سەرىك ىبراەۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.