ار الدىندا اينىماعان اقىن ساكەن يماناسوۆ

ءوزى عانا ەمەس, ونى كوزى تىرىسىندە-اق جۇرت باعالاعان. ارينە ەشكىم اقىنداردى نومىر­لەپ جاتپايدى. ارقايسىسىنىڭ ءوز ورنى, ءوز بيىگى بار. سويتسە دە زامانداس­تارى مويىنداعان بيىكتى جوققا شىعارۋعا بولماس. سول زامانداس ىنىلەرىنىڭ ءبىرى, بەلگىلى اقىن ءجۇرسىن ەرمان اۋىزشا دا, جازىپ تا ساكەن تۋرالى «قادىر مىرزا-ءالى, تۇمانباي مولداعاليەۆ ۇشەۋى قازاق جىرىنىڭ ءۇش ارىسى» دەپ سيپاتتاعانىنا «مەن ودان بيىك ەدىم» دەپ باسقالاردىڭ تالاسا قوي­ماسى انىق. سوناۋ 80-ءشى جىلداردا سول تۇماعاڭ دا: «ساكەندى قايتا وقىعاندا ونىڭ جۇيرىگى ەلگە ەسىمدەرى ابدەن تانىلعان, حالىقتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە اينالعان مۇقاعاليدىڭ, قادىردىڭ, ساعيدىڭ, فاريزانىڭ جۇيرىكتەرىمەن اۋىزدىق تىستەسىپ, شاۋىپ كەلە جاتقانداي جاقسى اسەرگە بولەندىم» دەگەن. ال وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارىنىڭ اياعىندا-اق فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ ءوزى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە «ادالدىق اتتى تالانت بار» دەگەن كولەمدى ماقالا جاريا­لاپ, «اقىن ساكەن يماناسوۆتىڭ پوە­زياسىن وقىعاندا, مەنىڭ كوز الدىما قاشان كورسەڭ دە ارناسى ورتايمايتىن مولدىرلىگىمەن, ءوز اۋەن-اسەم تىنىسىمەن اينالاسىنداعى تىرلىك اتاۋلىنى جاي­باراقات, جايساڭ كۇيگە بولەيتىن تۇما بۇلاقتى ەلەستەتەمىن» دەپ جازعانى بار. ال ساكەن پوەزياسى ودان كەيىن دە استە تومەندەگەن جوق, تەك بيىكتەي تۇس­كەن. وعان ونىڭ بۇدان كەيىن جارىق كور­گەن, جۇرتشىلىق مويىنداعان «بەل-بەلەس», «ادىرنا», «جەبە», «وتكىردىڭ ءجۇزى» دەپ اتالاتىن جالپى قازاق جىرىندا ولجا سالعان جىر كىتاپتارى دالەل. بەلگىلى جازۋشى, ساكەننىڭ قۇرداسى ورازبەك سارسەنبايدىڭ ونى دارالاپ, «ونداي مىنەزدى اقىن قايدا ەندى...» دەپ كۇيزەل­گەنى دە كوڭىلدەن كەتپەيدى. 

وسى جاقىندا «الاتاۋ» باسپا-پو­لي­گرا­فيالىق كورپوراتسياسى, ونىڭ پرەزيدەنتى بەلگىلى قا­لام­گەر ىرىم كەنەن­بايدىڭ بەل­سەن­دى باستاماسىمەن, ساكەن يمانا­سوۆ­تىڭ بەس تومدىق شىعارمالار جيناعىن باسىپ شىعاردى. تىندىرىلعان ۇل­كەن ءىس بولدى بۇل. ساكەننىڭ بۇرىن دا جەكە كىتاپ­تارى, تاڭدامالىلارى, كوپتوم­دىق­تارى شىعىپ جاتقانى بەلگىلى. ول تاڭسىق تا ەمەس. سويتسە دە بۇل باسىلىمدى, وزىنەن كەيىن دە ارقالى اقىندى باعالاۋ, قۇرمەتتەۋ, مويىنداۋ دەپ قابىلداعىڭ كەلەدى. جانە بۇرىن وقىپ جۇرسەڭ دە, بۇل جاڭا باسىلىمدى پاراق­تاپ, وسىناۋ اقيىق اقىن, اتپال ازاماتپەن قايتا قاۋىشىپ, ونىڭ ادەبيەتتەگى, ومىردەگى قايتالانباس ورنىن قازىرگى ۋا­قىت­پەن سالىستىرا وتىرىپ, جاڭاشا پايىم­داعانداي بولاسىڭ. اسقاق پوەزياسى ءوز الدىنا, باسىنان ءسوز اسىرمايتىن, ادىل­دىك, شىندىق جولىندا قاسقايىپ تۇرىپ, ءتىل قاتاتىن مىنەزدى ازامات سەنىڭ دە ەڭ­سەڭدى كوتەرەدى. ارينە اڭگىمە اقىن جايىندا بولعان سوڭ, الدىمەن ونىڭ پوەزياسىنا كوبىرەك توقتاعان ءجون شىعار. جوعارىدا بۇل رەتتە ءبىراز زامانداستارىنىڭ پىكىرىن دە كەلتىر­دىك. ال تاعى ءبىر زامانداسى تەمىر­حان مەدەتبەكتىڭ «...ساكەن يماناسوۆ­تىڭ ءبىر ولەڭىنە ءبىر ماقالا جازۋعا بولادى. مەن بۇل ءسوزدى ءتىپتى دە كوتەرىپ اي­تىپ وتىرعان جوقپىن. شىنى سولاي», دەگەنىنە جۇگىنسەك, اڭگىمەمىز تىم ۇزاق­قا سوزىلىپ كەتەر ەدى. ەندى سونداي اس­قاق جىر تۋدىرعان ادۋىندى اقىننىڭ ازاماتتىق كەلبەتىنە قاراي ويىسساق ءجون شىعار.

كەيدە ءبىز جۇرتتى, اقىن-جازۋشىلار­دى دا اتاعىنا قاراي باعالايتىنىمىز بار. اقىن ساكەنگە مەملەكەتتىك سىيلىق بۇيىرمادى. وعان شىعارماسىنىڭ دەڭگەيى ەمەس, تىك مىنەزى سەبەپشى بول­عا­نىن كوپشىلىك جۇرت بىلەدى. ونى جىلى ءازىل ارالاستىرا وتىرىپ, ءوزى دە جاز­عان. «وسى ۋاقىتقا دەيىن ەكى رەت مەم­لەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلعان بولاتىنمىن. ونىڭ العاشقىسىندا قوياردا-قويماي, جازۋشىلار وداعىنىڭ سول كەزدەگى حاتشىلارىنىڭ ءبىرى تۇمانباي مولداعاليەۆ پەن سونداعى پوەزيا سەك­تسياسىنىڭ توراعاسى قادىر مىرزاليەۆ­تەر ۇسىندى» دەيدى ول. سول جولى دا, كەلەسى جولى دا المادى. ويتكەنى ول سول سىيلىققا داۋىس بەرەتىندەردىڭ ەش­قايسىسىنىڭ الدىنان وتپەگەن. تۇمان­باي اعاسى: «ساكەن, سەن ءسوزدى قوي دا, ارقايسىسىنا جاعدايىڭدى ايتىپ, كىرىپ شىق» دەپ اقىل ايتادى. «ەشكىمنىڭ الدىنا كىشىرەيىپ بارىپ كورمەگەن كىرپياز» ساكەن وعان كونە قويماپتى. ء«بىر عانا داۋىس جەتپەي قالدى» دەپ تۇماعاڭ وكىنىپتى سوندا.

سىيلىق الۋىنا كەدەرگى بولعانىمەن, ونىڭ ادۋىندى ءور مىنەزى اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنا دارىپ, ازاماتتىق بەينەسىن بيىككە كوتەرىپ, ساكەن يمانا­سوۆ­تى تۇلعالار قاتارىنا قوستى.

ءبىز ساكەنمەن جاقىن بولدىق. ءبىر كەزدە ماسكەۋدە جوعارعى پارتيا مەكتەبىندە بىرگە وقىدىق. الماتىدا دا جاقىن ءجۇرىپ, وتباسىمىزبەن ارالاستىق. سودان دا ونىڭ شىعارماشىلىعىن ءجيى قاداعالاپ, قىزمەتتەگى ءتۇرلى جاعدايلاردى اڭعارىپ جۇر­دىك. دوس تۋرالى ويلاعاندا, مەنىڭ كوڭى­لىمە الدىمەن ونىڭ سول ازاماتتىق كەلبەتى ورالا بەرەدى. 

ءوزىنىڭ مىنەزى جايىندا ساكەننىڭ ءوزى دە جازىپ كەتتى. ونداعى ايتىلعان جاي­لار­دىڭ شىندىعىنا ەشقانداي كۇدىك تە جوق. ويتكەنى بۇل جازباداعى كەيىپ­كەر­لەردىڭ بارلىعى دا سول تۇستا كوزى ءتىرى, قاستارىندا ءجۇردى. ساكەن ايت­قان شىندىق تالايىنىڭ شىمبايىنا بات­قان شىعار. بىراق ەشقايسىسى بۇلاي ەمەس ەدى عوي دەي العان جوق. «جازۋ­شى» باسپاسىنداعى جيىرما جىل», «كۇن­دەلىكتىڭ كەيبىر بەتتەرى نەمەسە وبلىس اكىم­دىگىندە وتكەن ون سەگىز اي» دەپ اتالاتىن جازبالارى جۋرنالداردا جاريالاندى, كىتاپ بولىپ تا شىقتى. وقىرمان قاۋىم­نىڭ ايرىقشا ىقىلاسىن اۋداردى.

اسىرەسە, «كۇندەلىكتىڭ كەيبىر بەت­تەرى...» ۇلكەن شۋ تۋدىردى. بىرەۋلەر قۇپ­تادى. بىرەۋلەر داتتادى. ونى اۋىزشا دا ەستىدىك, جازباشا دا وقىدىق. ءتىپتى سا­كەندى اقىن رەتىندە ەرەكشە قۇرمەت تۇتا­تىن, ايتارلىقتاي لاۋازىمعا يە ءبىر ءىنىسىنىڭ دە ونىڭ بۇل جازبالارىن قۇپ­تاماي, ونى قالىپتاسقان ادەپكە سىيمايتىنداي قادام ساناعانى بار. بۇل ادەپ بويىنشا بىرەۋدىڭ بەدەلىن سىيلاۋىڭ, ونىڭ مەنمەندىگىن كەشىرۋىڭ كەرەك, جاسى ۇلكەن دەپ بىرەۋدىڭ ارتىق سوزىنە دە, وعاش قىلىعىنا دا كونۋىڭ كەرەك. ساكەن كەشىرە دە, كونە دە الماعان. بۇل – مىنەز. ساكەنگە ءتان مىنەز. باسقالاردا تاپشى مىنەز.

سول «كۇندەلىك...» ونى جازعان ساكەن­نىڭ ءور مىنەزىن عانا ەمەس, سول ۋاقىتتىڭ تىنىسىن دا ءدال كورسەتكەن. ءبىراز شىن­دىقتىڭ بەتىن اشقان. ءبىراز دۇنيەنى اش­كە­رەلەگەن دەرەكتى شىعارما ەدى. كەشەگى كەڭەستىك داۋىردەگى شەنەۋنىكتىك بيۋرو­كراتيانىڭ شىن كەلبەتىن كورسەتكەن دەرەك­تى دە, كوركەم دە شىعارما سيرەك. وعان كەزىندە سول جۇيە مۇمكىندىك بەرمەدى. ال قازىرگى شەنەۋنىكتىك بيۋروكراتيانى سىناپ, ايقايلاۋشىلار بولعانىمەن, ولاردىڭ كوبى ونىڭ ىشكى دۇنيەسىن بىلە بەرمەيدى. ساكەن سول دۇنيەگە ەنىپ, ءبىلىپ جازدى. وعان ءوزىنىڭ مىنەزىن قوسىپ جاز­دى. ەرتەڭ قازىرگى دۇنيەنىڭ ىشكى قاتپار­لارىن بىلگىسى كەلگەندەر ساكەننىڭ سول «كۇندەلىكتىڭ كەيبىر بەتتەرىنەن...» تابادى.

ونىڭ كەز كەلگەن جەرىن اشىپ قالساڭ, شەنەۋنىكتى, بيۋروكراتيانىڭ تىنىس-تىر­شىلىگىنە, توڭمويىن تۇلعالارىنا تاپ بولاسىڭ. ءبىر مىسال. «23 مىمىر, 2001 جىل. كۇن سارسەنبى ەدى. «مەرە­ديان» تەلەفونى دىز ەتە ءتۇستى دە, مەن تۇتقانى كوتەرىپ, ۇلگەرەر-ۇلگەرمەستەن: «كۋل­ماحانوۆ گوۆوريت, زاي­ديتە سروچنو كو منە!» – دەگەن ىزعارلى داۋىس ەستىلدى. اماندىق جوق, ساۋلىق جوق, لاۋازىمىنا ماستانىپ, كەۋدەسىنە نان ءپىسىپ تۇرعان, وزىنەن باسقا ءبىر ادام بار-اۋ دەگەندى ازىرگە ەستىگىسى دە, كوزگە ىلگىسى دە كەلمەيتىن داڭعوي داعدىنىڭ بەل­گىسى». ءيا, بۇل بارلىق دۇنيەنى ۋىسىندا ۇستاپ وتىرعان, دوكەيدىڭ كەلبەتى. ادام­گەرشىلىك ادەپ, پاراساتتىلىق دەگەن ۇعىمداردان ادا. ەشكىم وعان قارسى كەلمەيدى, ونىڭ ايتقانى ەكى ەتىلمەيدى, قالىپتاسقان قاساڭ ادەپ. وندايعا ساكەن كەلىسپەيدى. تاعى دا «كۇندەلىككە...» جۇگىنەيىك. «...باستىقتىڭ كابينەتىندە دولجەنكوۆ, جىبەك, تاعى بىرەۋلەر بار ەكەن. مەن وتىرىپ ۇلگەرمەستەن, اكىم: «يماندوسوۆ, ءسىزدىڭ ورىسشاڭىز قالاي ەدى؟» دەپ سۇرادى. «قاعازىڭىزعا قاراپ الىڭىزشى الدىمەن, يماندوسوۆ ەمەس بولۋ كەرەك» – دەدىم مەن. ول: ء«ا, ءيا, ي - ما - ناسوۆ» – دەپ فاميليامنىڭ ءوزىن بىرشەنە بۋىنعا ءبولىپ, ازەر وقىپ شىققان سياقتاندى...

– مەن ءسىزدى تانىمايمىن عوي...

– تانيسىز,- دەدىم مەن. – 1993 جىلى ەڭ العاش تاراپ كەتەتىن پارلامەنتتىڭ دەپۋتاتى رەتىندە سوڭعى سەسسيالار كەزىندە بىرەر اي قاتار وتىرعانبىز.  ول ۇندەمەدى».

نە بەتىمەن ۇندەسىن, كەشە پارلامەنت­تە بىرگە وتىرعان ادامدى تانىماعان ادامنان نە ءۇمىت, نە قايىر!

« – ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىز ماعان ۇناماي­دى, – دەدى اكىم.

– ەكى-ءۇش كۇندە نە بىلە قويدىم دەپ ەدىڭىز. الدەكىمدەردىڭ ءسوزىن ايتىپ, قايتالاپ وتىرعان بولارسىز, – دەپ ەكى ورىنباسار باستىققا قارادىم مەن ءمىز باقپاي...».

اق دەگەنى العىس, قارا دەگەنى قارعىس­تاي باستىقپەن باسقالار وسىلاي اڭگىمە­لەسەر ما ەدى؟ ءاي, قايدام. ال باستىق بولسا, اڭگىمەلەسىپ وتىرعان جوق, قورلاپ وتىر. ىزەتتى, پاراساتتى ادام بولسا, كە­شەگى ارىپتەسىن (پارلامەنت مۇشەسىن!) كور­گەندە, قۇشاقتاسپاعاننىڭ كۇننىڭ وزىندە ورنىنان تۇرىپ, جىلى شىرايمەن امانداسپاس پا ەدى؟ ال ول تانىمايمىن دەپ شىكىرەيەدى. جولىقپاي جاتىپ, جۇمىسىڭ ۇنامايدى دەيدى. نامىسقا تيە مە؟ تيەدى. سوندا باسقالار ۇندەمەي قالار ەدى, ال ساكەن ۇندەمەي قالا المايدى. جاي تانيسىڭ دەپ وتىرعان جوق, ادام بولساڭ, تانۋىڭ كەرەك ەدى عوي دەپ وتىر. ول سونىسىمەن دە ساكەن!

ءتۇرلى-ءتۇرلى اڭگىمەلەرگە قاراپ, كەيدە وسى ساكەن باسىنان ءسوز اسىرمايتىن, وزىنىكى بولماسا, ەشنارسەگە كونبەيتىن, قىڭىر تارتۋعا قۇمار ادام-اۋ دەگەن پىكىر ونىڭ باسىنا اينالشاقتايتىنى بار. استە دە ولاي ەمەس دەر ەدىم. قىرىق جىلدان اسقان ارالاسقانىمىزدا وعان كوزىمىز جەتكەن. ول ءوزى ايتقانداي, بىرەۋدىڭ كەردەڭدىگىن, بىرەۋدىڭ مەنمەندىگىن ۇنات­­پايتىن. ءوزىم دەگەن ادامعا وزەگىن ج ۇلىپ بەرگەندەي, «سىيعا – سىي, سىراعا – بال» دەگەندى ۇستاناتىن. ازىن-اۋلاق كىرپيازدىعى ارالاسقان ادامعا جولداس­تىق نازداي كورىنەر ەدى. 

قازاق جۋرناليستيكاسىندا ۇزاق باعاەۆ دەگەن عاجاپ باسشى ازامات بولدى. كوپ ءومىر سۇرمەدى, 40-تان جاڭا اس­قاندا دۇنيەدەن وزدى. سونىڭ وزىندە قى­زىل­وردا, تالدىقورعان وبلىستارىندا وبلىستىق گازەتتەردە, سوڭىندا «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتىندە رەداكتور بولدى. ساكەن ءار كەز سول باستىعىن جىر قىلىپ ايتاتىن. «ۇزەكەڭ» دەگەن جىپ-جىلى ەستەلىك-ەسسە دە جازدى.

تالدىقورعان وبلىستىق «وكتيابر تۋى» گازەتىندە رەداكتور كەزىندە ۇزە­كەڭ ءبىر جولى ەسكەرتۋ جاساعاندا, ساكەن, ءوزى ايتقانداي, «بەتپاقتانىپ, ءتىپتى, تاجىكەلەسە كەتۋگە دايىن ەكەنىن اڭعار­تادى». ونىڭ اياعى نەگە سوققانىن ساكەن بىلاي جازادى: «ۇزەكەڭ اقىلدى ادام ەدى, اڭگىمەنى ءارى قاراي ۋشىقتىرماي ساپ تيدى. تەك جۇرت تاراي بەرە, مەنى وڭاشا الىپ قالىپ, قاراما-قارسى وتىرعىزىپ قويدى دا, اجەپتاۋىر تەرلەتىپ الدى. 

– سەنىڭ جەكە باسىڭنان, جۇمىسىڭنان, ويىڭنان, بويىڭنان ازىرگە ءمىن تاپقان ەمەسپىن, ءبارى دۇرىس, – دەپ الدى. – تەك جالعىز ەسكەرتپەم بار. باستىق دەپ ەمەس, 7-8 جاس ۇلكەن اعاڭ رەتىندە سونى ايتا­يىن, تىقىرشىماي, تىڭداساڭ قايتەدى؟

– قۇلاعىم سىزدە, ۇزەكە, – دەيمىن.

– سەن وزىڭنەن بىرەۋلەردىڭ جاسى ۇلكەن-اۋ, بىرەۋلەردىڭ جاسى كىشى ەكەن-اۋ دەمەيدى ەكەنسىڭ. اتاق, دارەجەسىنە قا­راپ تا اياق جيمايتىن ادەتىڭ بار سياق­تى. ساكەن, جاقسى كورگەننەن ايتامىن, ۇلكەنمەن ۇلكەنشە, كىشىمەن كىشىشە سوي­لەۋ­گە داعدىلانشى. وزىڭە دە, وزگەگە دە تەرىس بولماس ەدى ول».

ساكەن سول ۇزەكەڭدى ءومىر باقي سىيلاپ, ارۋاعىن قۇرمەتتەپ كەتتى. ۇزەكەڭ ونى سول پارتيا مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەندە, «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە شاقىر­عان. بىراق سول اياۋلى ازامات كەنەت­تەن قايتىس بولدى دا, ساكەن گازەتكە كەلە المادى.

ساكەن يماناسوۆ دەيتىن ازاماتتىڭ دوس­تارى كوپ ەدى. جاي ادامنىڭ توڭىرەگىنە دوستار جينالا بەرمەيدى. ءبىر شارۋاسىن تىندىرىپ تاستايتىنداي لاۋازىمدى قىزمەتتىڭ تىزگىنەن دە ۇستاعان جوق. جۇرت ونىڭ توڭىرەگىنە ازاماتتىق مارتتىگى ءۇشىن ۇيىرىلەتىن. زامانداستىعىمىز دا بولار, ونىڭ بىرقاتار جاقىن دوستارىمەن ءبىز دە جاقىن ارالاستىق. ول بەلگىلى سىنشى زەينوللا سەرىكقالي ۇلى تۋرالى جازىپ تا, اۋىزشا دا كوپ اڭگىمە ايتاتىن. ەرەكشە باعالاپ, قۇرمەتتەپ ايتاتىن. ءوز كەزەگىندە زەينوللا دا ساكەن تۋرالى تەبىرەنىپ سويلەر ەدى. ازىلىنە قوسىپ: «ون وريگينالنىي پارەن!» دەيتىن. ەكەۋىنىڭ مىنەزى كەرەعار. بىراق ازاماتتىق دەيتىن قازىققا بارىپ توعىساتىن سياقتى.

نۇرماحان ورازبەك بىزدەن بار-جوعى جارتى جاس قانا ۇلكەن ەدى. ساكەن ونىڭ سول ۇلكەندىگىن سىيلاپ ءوتتى. باسقالارعا ايتار قاتقىلداۋ سوزدەرىن نۇرەكەڭە كەلگەندە ىركىپ قالار ەدى. ونىڭ ەسەسىنە, سول اعاسىنا ارناعان تۇيدەك-تۇيدەك ولەڭ­دەرى دۇنيەگە كەلدى. دوستىڭ جانىن جادىراتار جارقىن جولدار. ساكەن قايتقاندا نۇرەكەڭ قاتتى ەزىلگەن.

بۇل جەردە ءبىز ساكەننىڭ بارلىق دوس­تارىن ءتىزىپ ايتايىن دەپ وتىرعانىمىز جوق. ول تىم ۇزاققا سوزىلار ەدى. ءوزىم تىكەلەي كۋا بولعان جايلار ارقىلى ونىڭ دوسقا دەگەن قالتقىسىز كوڭىلىن اڭعارتقىم كەل­دى. ۇيىندە ءجيى كەزدەستىرەتىن سەرىك, مەلس, شىلبى سياقتى جاقىن جەرلەس دوس­تارىن بىلاي قويعاندا, جىل سايىن دەرلىك قانشاما دوستارىن ءوزىنىڭ الا­كولىنە اپارىپ دەمالدىراتىن. ونىڭ بەك توعىسباەۆ, جولمۇقان تۇرىكپەن ۇلى سياق­تى اعا دوستارىمەن, بەكسۇلتان نۇر­جەكە, قۋانىشباي قۇرمانعالي سياقتى ءىنى دوستارىمەن سول الاكولدە بىرگە دەمال­عانبىز. الاكولدە وتكەن ۇلكەننىڭ ءىلتي­پاتىنا, كىشىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن سول كۇندەردىڭ عاجايىپتارى كوڭىلدەن كەت­پەيدى.

جىل سايىن دەرلىك سول الاكولدە دەمالۋدى داستۇرگە اينالدىرعان تۇمان­باي اعاسىمەن دوستىعى بولەك ەدى عوي. ساعاتتار بويى اقىن اعاسى تۋرالى ءدارىس وقۋعا جالىقپاس ەدى. كوپ ولەڭىن جات­قا بىلەتىن. اعاسىنىڭ جىر قۇدىرەتى, ازا­ماتتىق كەلبەتى تۋرالى تالاي جازدى. ادامي قارىم-قاتىناستارى قانداي جاراسىمدى ەدى. ساكەن قاشان دا اعاسىن ءىلىپ قالىپ, شىمشىپ وتىراتىن. ءسىرا, تۇمەكەڭ دە سونىسىن ۇناتاتىن بولۋى كەرەك. سويتسە دە كەيدە: «وسى ساكەن-اق ماعان تيىسەدى دە وتىرادى!» – دەپ تورساڭداعانداي بولار ەدى. وعان ساكەننىڭ جاۋابى دايىن: «جۇرتتىڭ ءبارى ءسىزدى ماقتايدى, پەرىشتە ەكەنمىن دەپ ويلاپ قالماسىن دەيمىن دە», دەر ەدى. «قويشى-ەي, مەن ءوزىمنىڭ كىم ەكەنىمدى بىلەمىن عوي» دەيتىن اعاسى جايراڭداپ.

ساكەن تۇمەكەڭدى قانشالىقتى جاقسى كورسە, ءوز كەزەگىندە اعاسى دا ءوزىنىڭ جاسى جاعىنان دا, اقىندىق قارىمى جاعى­نان دا تەتەلەسىنە ەت جۇرەگى ەلجىرەپ تۇرا­تىن. ءتىپتى سول ساكەن دە وزىنەن كەيىنگى اقىن ىنىلەرىنە ىقىلاس, كوڭىلىن ءبىلدىرىپ, قولداپ وتىرۋدى سول تۇمانباي اعاسىنان جۇقتىرعانداي كورىنەر ەدى. ءجۇرسىن ەرمان, سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, عالىم جايلىباي, ادىلعازى قايىربەكوۆ, باۋىر­جان جاقىپ, نەسىپبەك ايتوۆ, رافاەل نيازبەكوۆتىڭ وزدەرى, شىعار­ماشىلىعى تۋرالى ءىش تارتىپ, كوپ اڭگىمە ايتار ەدى.

سوڭعى كەزدە ساكەن ءبىراز اۋىرىڭقى­رادى, جۇدەڭكىرەدى. ءتىپتى جازۋشىلار وداعىنداعى, باسقا جەرلەردەگى شارالارعا بارۋعا قۇلقى سوقپادى. «بارايىق تا» دەسەڭ, «جۇرت: مىنا ساكەن ارىقتاپ ولەتىن بولىپتى-اۋ دەپ ءسوز قىلار» دەپ تارتىنشاقتايتىن. سوندا قازتۋعان جىراۋ­دىڭ: «ازامات ەردىڭ بالاسى جا­بىق­قانىن بىلدىرمەس, جاماندار, مازاق قىلار دەپ» دەگەن سوزدەرى كوڭىلگە ورالادى.

ەلى اقىنىن ۇمىتقان ەمەس, مەكتەپتە مۋزەيى دە بار, ەسكەرتكىش تە قويىلعان, كىتاپتارى قايتا باسىلىپ شىعىپ جاتىر. وعان ارنالعان اقىندار ءمۇشايراسى دا ءوتىپ تۇرادى. ساكەن اقىن, ار الدىندا داردان دا تايسالمايتىن ازامات سوعان لايىق تا.

ول ارتىندا ولمەيتۇعىن اقىندىق مۇرا قالدىردى. ازاماتتىعى دا ونەگە.

ماماديار جاقىپ, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى