باتىس قازاقستاندا بيزنەس جۇرگىزۋ جەڭىل مە؟

ساۋالناما ناتيجەسى باتىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىز بويىنشا شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندارعا (شوك) ۋاقىتىندا, زاڭ بۇزباي مەملەكەتتىك قىزمەتتىك كورسەتۋ ۇلەسى بويىنشا – 1-ورىندا; مەم­لەكەتتىك قولداۋ العان جوبا­لار­­دىڭ سانى (گرانتتار, كەپىل­دەمە­لەر, نەسيەلەر, سۋبسيديالار, ينف­را­­قۇرىلىم شىعىندارى) 1000 شوك-كە شاققاندا – 2-ورىن­دا; شوك-تا جۇمىسپەن قام­تىلۋ­دىڭ ءوسۋ قارقىنى بويىنشا – 2 ورىن; بيزنەستى دامىتۋعا ارنالعان مامانداندىرىلعان الاڭدار (تەحنوپاركتەر, بيزنەس-ينكۋباتورلار, ينۆەستورلار مەن كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى) بويىنشا – 2 ورىن; كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قول سۇعۋدان قورعاۋ ماسەلەلەرىندە 2-ورىندا تۇرعاندىعىن كورسەتكەن.

ءوڭىردى ورگە سۇيرەگەن قوس «وگىز»

باتىس قازاقستان وبلىسى ونەر­كاسىبى نەگىزگى ەكى سالادان: شيكى­زات ءوندىرۋ جانە وڭد­ەۋ سالاسىنان تۇرادى. راس, كەن ونەر­كاسى­بىنىڭ ۇلەسى 88,8%-دى قۇراپ وتىر.

2017 جىلى وبلىستاعى ونەر­­كاسىپ ۇيىم­­دارى 1,9 ترلن تەڭ­گەنىڭ ءونىمىن ون­دىر­گەن ەكەن. بۇل 2016 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 5,5 پايىزعا جوعارى. ال وڭ­دەۋ­شى كاسىپورىنداردىڭ ەكس­پورت كولەمى 2017 جىلدىڭ قورى­تىن­­دىسىندا 182,2 ملن اقش دول­­لارىنا جەتكەن. ياعني 2016 جىل­­مەن سالىستىرعاندا وڭدەۋ سا­لاسىندا دا 20,8% جوعا­رى­لاۋ بار. مەملەكەتتىك قولداۋ­دىڭ ناتيجەسىندە وڭدەۋشى كاسىپ­ورىن­­داردا جۇمىس ىستەيتىن ادام سانى 2017 جىلدىڭ 9 ايىن­دا 18,5 مىڭ بولعان, بۇل 2016 جىل­دىڭ ءتيىستى كەزە­ڭى­مەن سالىس­تىرعاندا 22,7%-عا كوپ.

ساراپتاپ قاراساق, وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ نەگىزىن تاعام ءوندىرىسى (28,8%), ماشينا جاساۋ سالاسى (21,0%) جانە مۇناي وڭدەۋ (18,4%) قۇراپتى. تەك ماشينا جاساۋ سالاسى كاسىپورىندارى بىلتىر 33,3 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارعان.

– ال مۇناي وڭدەۋ سالاسىنداعى ءوسىم نەگىزىنەن «كوندەنسات» اق بازاسىندا بەنزين شىعارۋ ەسە­بىنەن قامتاماسىز ەتىلدى, – دەي­دى وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ين­­­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق

دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ار­مان جالماعامبەتوۆ. مۇندا 2017 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا اشىق مۇناي ونىم­دەرىن بارىنشا مول الۋعا مۇمكىندىك بەرە­ت­ىن ۆاكۋمدى مۇناي ايداۋ سەكتسياسى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. بۇعان قوسا مۇ­ناي وڭدەۋ زاۋىتى­نىڭ قۋاتىن جىلىنا 600-دەن 850 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا جول اشاتىن جوبا جۇمىستارى اياقتالدى. بۇگىن­دە مۇندا ديزەل وتىنىن گيدروتازالاۋ سەكتسيا­سى قۇرىلىسى جۇرۋدە. تۇتاس العان­­د­ا, كاسىپورىن جوعارىداعى جوبالار­دى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 51 ملرد تەڭگە (155 ملن دوللار) كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالماق.

مەتاللۋرگيا سالاسىندا 14,7 ملرد تەڭ­گەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى, ول 2016 جىل­عا قاراعاندا 12,3%-عا كوپ. ءوسىم «كازترۋبپروم» جشس بازاسىندا سورعى-كوم­پ­رەسسورلىق قۇبىرلار ءوندىرىسىن ۇلعايت­ۋ جانە «ورال قۇيۋ-مەحانيكالىق زاۋى­تى» وك بازاسىندا شويىن قۇيۋ كولە­مىن ارتتىرۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلگەن.

وبلىستا وڭدەۋشى كاسىپ­ورىن­دار ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارانى قولعا الۋدا. مىسالى, «Alageum Electric» كومپانيالار توبى قۇرامىنا كىرەتىن «ورال ترانسفورماتور زاۋىتى» 2016 جىلى تۇرىك ينۆەستورلارىمەن بىرلەسىپ, «URAL ELECTRIC» جشس-ءىن قۇرعان ەدى. مۇندا شۆەيتساريالىق «اۆۆ» كومپانياسىنىڭ تەحنولوگياسى بويىنشا ەلەكتر-تەح­نيكالىق جاب­دىقتار ورنا­تىل­دى. 2017 جىل­دىڭ العاشقى توق­­سانىن­دا زاۋىت جالپى قۇنى 500 ملن تەڭگە بو­لا­تىن ەلەكتر قالقاندارىن ءوندىردى.

«زەنيتتەحسەرۆيس» جشس كەلەشەكتە ىس­تىق­تاي مىرىشتاۋ تسەحىن اشىپ, وندا ۇزىن­دىعى 10 مەتر­دەن اساتىن بۇ­يىم­دار­دى مى­رىش­تاۋ جۇمىسىن ۇيىمداس­تىرماق.

«ني «گيدروپريبور» اق سۋاستى ولشەۋلەرىن جۇرگىزەتىن عىلىمي-زەرتتەۋ كەمەلەرىن قۇراس­تىرۋ, سۋاستى تەلەۆيزيالىق كە­شەن­دەرىن (سۋ استىنداعى قۇ­بىر­لاردى تەكسەرۋ ءۇشىن) جوبالاۋ مۇم­كىندىگىن قاراستىرۋدا.

2018 جىلى – 10 جوبا

يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا II بەسجىلدىقتا باتىس قازاقستان وبلىسىندا جالپى قۇنى 84,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 29 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزە­گە اسىرىلۋدا. بۇل نىسانداردا 1340 تۇراق­تى جۇمىس ورنى قۇرىلعان. 2015-2016 جىلدارى جالپى قۇنى 73,1 ملرد تەڭ­گەگە 12 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسى­لىپ, 1800 جۇمىس ورنى اشىلعان ەدى. 2017 جىلى سوماسى 8 ملرد تەڭگەگە 10 جوبا ىسكە قوسىلدى, 782 ادام جۇمىس تاپتى.

– 2018 جىلى 10 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوس­پار­لانعان. قازىرگى تاڭدا جالپى قۇ­نى 3,3 ملرد تەڭگە بولاتىن 6 جوبا ين­دۋس­­ت­ريا­لاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىل­گەن. شاما­مەن جاڭادان 200 جۇمىس ورنى اشى­لا­دى, – دەيدى وبلىستىق كاسىپكەر­لىك جانە ين­دۋس­تريالىق-يننو­ۆاتسيا­لىق دامۋ باس­قارما­سىنىڭ باسشىسى ا.جال­ماعامبەتوۆ.

تاراتىپ ايتار بولساق, «كۋبلەي» جشس مال شارۋاشى­لىعى قالدىقتارىن وڭدەۋ تسەحى قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە. «اگران» جشس-ءنىڭ سەندۆيچ-پانەلدەر شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى دا بۇيىر­سا بيىل اشىلادى. «توپان» جشس جۇر­گىزىپ جاتقان حيميا­لىق ءوندىرىس بازا­سى­نىڭ قۇرى­لىسى, «134» جشس-ءنىڭ كىر­پىش زاۋىتى قۇرىلىسى, «Global Procurement» جشس-ءنىڭ بەتون ارا­لا­ستىرۋ تسەحى, «حاسانوۆ» جك-ءنىڭ كونديتەرلىك ونىم­دەر شىعا­راتىن جاڭارتىلعان تسەحى الدا­عى كۇن­دەرى ىسكە قوسىلىپ, ءوڭىر ەكو­نو­­ميكا­سىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسادى.

اۋىل كاسىپكەرلەرى بەلسەندى

وتكەن جىلدىڭ قورىتىن­دىسىندا وبلىستا 48 مىڭنان اسا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى تىركەلگەن ەكەن. «ولار­دىڭ 37 مىڭى قازىرگى تاڭدا جۇمىس ىستەپ تۇر. شاعىن كاسىپكەرلىك سالا­­سىن­دا شامامەن 111 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدى. 2017 جىلى شكس كاسىپ­ورىندارى 52,3 ملرد تەڭگە سا­لىق تولەدى» دەيدى ا.جال­ماعامبەتوۆ.

مەملەكەت باسشىسى «شاعىن كاسىپكەر­لىك سالاسىنداعى كاسىپ­ورىن­دارى­نىڭ ءىجو اينالى­مىنداعى ۇلەسى 2050 جىل­عا دەيىن 50%-عا جەتۋى ءتيىس» دەگەن تاپ­سىر­ما قويعان ەدى. 2016 جىلدىڭ قورىتىن­دى­سىندا بۇل كورسەتكىش وبلىستا 41,9%-عا جەتىپتى. ياعني باتىس قازاقستان وبلىسى رەسپۋبليكا بويىنشا كوش باسىندا تۇر.

ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دا­مى­تۋعا, قولداۋعا ارنالعان مەم­لەكەتتىك باعدار­لاما جەتەدى. «بيز­نەستىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دار­لاماسى قولعا الىنعالى بەرى وڭىردە جالپى قۇنى 99,1 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 831 جوبا مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولعان. جالپى قۇنى 2,7 ملرد تەڭگە بولاتىن 57 جوبا جەتىسپەي تۇرعان ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل ءوز كەزەگىندە 28,2 مىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاۋعا جانە جاڭادان 5 مىڭنان اسا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.

– سوڭعى ەكى جىلدا اۋىل كاسىپكەرلەرىنىڭ باعدارلاماعا قىزى­عۋشىلىعى ايرىقشا ارت­تى. اۋىلدىق جەرلەردەن جالپى قۇنى 36 ملرد تەڭگەنى قۇراي­تىن 328 جوبا ماقۇلداندى. كاسىپ­كەر­لەرگە مەملەكەت قولداۋى دا جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. 2016 جىلى باع­دار­لاماعا قاتىسۋشىلار وز­دەرى­نە بەرىلگەن سۋبسيديانىڭ 1 تەڭ­گە­سىنەن 6 تەڭگە سالىق تولە­گەن بولسا, 2017 جىلى ول كورسەت­كىش 3,6 تەڭگە بولدى – دەيدى ا.جالماعامبەتوۆ.

«بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدار­لاماسى شەڭ­بەرىندە «ۋرالسكايا تورگوۆو-پرو­مىش­لەن­نايا كومپانيا» جشس قور­عانىش قاباتى بار پلاستيك قۇبىر ون­دىرۋگە قاجەتتى قوسىمشا قۇ­رال-جابدىقتار ساتىپ الدى. «ورال كابەل» جشس ەلەكتر كابە­لىن ون­دىرۋگە قاجەتتى قۇرال-جاب­­د­ىق­تارعا قول جەتكىزدى. ال «ستەكلو-سەرۆيس»جشس شىنى­نى ونەر­­كاسىپتىك وڭدەۋ بويىنشا ون­دى­رىستىك كەشەندى ۇلعايتۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋدىڭ ەكىنشى كەزە­ڭىن باستادى. وسىنىڭ ءبارى مەملەكەت قولداۋىمەن جاسالىپ جاتىر.

2015-2017 جىلدارى وڭىردە 45 كاسىپكەر جالپى سوماسى 76 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن يننوۆاتسيالىق گرانتتارعا يە بولعان. 2017 جىلى 19 كاسىپكەر 47 ملن تەڭگە گرانت الدى. وسىنىڭ ىشىندە 13 جوبا اۋىلدا جۇزەگە اسادى.

2017-2021 جىلدارعا ارنالعان ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا بيىل اقجايىق وڭىرىنە 300,3 ملن تەڭگە بولىنبەك. نەسيەلەر ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن 6 پايىزبەن بەرىلەدى.

– ءبىزدىڭ باسقارما – 2015-2019 جىل­دار­عا ارنالعان يندۋست­ريا­لىق-ين­نوۆاتسيالىق دامۋ مەم­­لە­كەت­­تىك باع­دارلاماسىن, «بيز­­نەس­تىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دارل­ا­­ما­­سىن جانە 2015-2019 جىل­دارعا ار­نالع­ان ناتيجەلى جۇمىس­پەن قام­تۋدى جانە جاپپاي كاسىپ­كەر­لىك­تى دامىتۋ باع­دار­لاماسىن جۇ­زەگە اسى­راتىن ۋاكى­لەتتى ورگان. سون­دىق­تان قولىنان ءىس كەلەتىن جان­دار­عا مەملەكەت كومەگىن كور­سە­تۋگە ءازىرمىز, – دەيدى ارمان جالماعامبەتوۆ.

قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»

باتىس قازاقستان وبلىسى