مەنينگيتكە سالعىرتتىق تانىتپايىق!

بۇل تاراپتا باق وكىلدەرىنىڭ قوعامدى مەنينگيت قاۋپىنەن ساقتاندىرۋ قىزمەتى بەلسەندى ەكەنى بايقالدى. «ەگەمەن قازاقستان» رەداكتسياسى دا اتالعان ماسەلەگە قۇزىرلى ورگانداردىڭ نازارىن اۋدارتۋ جانە جۇرتشىلىقتى ساقتىق شارالارىمەن قامتۋ ماقساتىندا گازەت پەن گازەت سايتىندا بىرنەشە ماتەريالدار لەگىن جاريالادى (قاراڭىز: «مەنينگيتتەن قالاي قورعانۋ كەرەك؟», «مەنينگيت قانشالىقتى قاۋىپتى؟», «مەنينگيت مەڭدەپ تۇر ما؟» جانە تاعى باسقا ماتەريال­دار). باس باسىلىم بۇل ماسەلەنى نازارىندا ۇستايدى. ال قۇزىرلى ورگانداردىڭ رەسمي سايتىنا ۇڭىلسەڭىز, بۇل قاۋىپتى جۇقپا قازاقستاندا مۇلدەم تارالماعانداي بەيتاراپتىق بار.

دەسە دە, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ اۋرۋ ورشىگەننەن بەرى العاش رەت ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جۋرناليستەرگە ءمان-جايدى باياندادى.

كارانتين جاريالانبايدى

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى قازاقستاندا مەنينگيت ينفەكتسياسىن جۇقتىرعان 58 ناۋقاس تىركەلدى. ولاردىڭ 18-ءى – 14 جاسقا دەيىنگى بالالار. بيىلدان باستاپ اتالعان دەرتتەن 12 ادام كوز جۇمدى, سونىڭ ىشىندە بەسەۋى – 14 جاسقا دەيىنگى جە­تكىنشەكتەر. ۆەدومستۆو باس­شى­سىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, مە­نين­گيتكە شالدىعۋدىڭ ەڭ جو­عارى كورسەتكىشى 2015 جىلى تىركەلدى. سول جىلى 424 وقيعا انىقتالعان. ال 2016 جىلى 120 ناۋقاس, 2017 جىلى 62 ناۋقاس اتالعان اۋرۋعا كەز بول­عان. «جىل سايىن اۋرۋعا شال­دىق­قان­داردىڭ سانى وزگەرىپ تۇرادى. 2013 جىلى 18 ناۋقاس كوز جۇمدى, 2014 جىلى – 15, 2015 جىلى – 21, 2016 جىلى – 7, 2017 جىلى – 11, سونداي-اق بيىل مەنينگيتتەن 12 ادامنىڭ ءومىرى قيىلدى. جالپى, وسى جاع­داي باستالعاندا, ەڭ ءبىرىنشى ناۋقاس 30 ساۋىردە تىركەلدى. ءبىز قاجەت­تى ەپيدەميولوگيالىق جانە مەدي­تسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن بارلىق ءوڭىر بويىنشا قامتىدىق. وتكەن اپتادا مەنىڭ بۇيرىعىممەن ارنايى رەسپۋبليكالىق شتاب قۇ­رىل­دى. سونىمەن قاتار ءار وب­لى­س­تىڭ نەگىزىندە وڭىرلىك شتاب­تار دا جاساقتالدى. بار­لىق الدىن الۋ شارالارى جانە ەمدەۋ-ۇيىمداستىرۋ جۇمىس­تارى سول شتابتىڭ نەگىزىندە ازىرلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى ە.ءبىرتانوۆ.

ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعان­دا, ەلىمىزدەگى نورماتيۆ­تىك قۇقىقتىق بازاعا سايكەس, ۆاك­تسي­نا­لاۋ تۋرالى شەشىمدى ين­فەك­تسيالار بويىنشا ۇلتتىق ۇي­لەستىرۋ-كونسۋلتاتيۆتىك كو­ميتەتى قابىلدايدى. «وتكەن اپتادا وسى كوميتەتتىڭ وتىرىسى ءوتتى. ونىڭ قۇرامىنا بارلىق ينفەكتسيونيستەر مەن ەپيدەميولوگتار كىرەدى. ولار ۆاكتسينالاۋ تۋرالى شارالار قازىر ەرتە دەگەن شەشىم قابىلدادى. سايكەسىنشە, ەكپەلەردىڭ ۇلتتىق كۇنتىزبەسىنە مەنينگيت بويىنشا ۆاكتسينالاۋدى ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىگى جوق. بۇل ءوز كەزەگىندە ءتيىمسىز بولادى», دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى. سونداي-اق مەنينگوكوكك ۆاكتسيناسىنىڭ باعاسىن رەتتەۋگە توقتالعان سالا باسشىسى ونىڭ باعاسى كوتەرىلىپ كەتپەۋ ءۇشىن بارلىق شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن, ونىڭ باعامى شەتەلدەن ساتىپ الىنعان باعامەن تىركەلەتىنىن جانە باسقا ەلدەردەگى باعامەن سالىستىرىلاتىنىن, وسى ارقىلى بەلگىلى شەكتى باعا قويىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان بۇل تاراپتا فارماتسيا كوميتەتى جۇمىس جۇرگىزۋدە. سونىمەن قاتار ول مەنينگيتتەن قايتىس بولعان ادامدار تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىدە تاراپ جاتقان جازبالاردىڭ تەكسەرىلمەگەن اقپارات ەكەنىن العا تارتتى.

«بىرىنشىدەن, اقپارات بەرۋ تۋرالى. بۇگىنگە دەيىن ءبىزدىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق باقى­لاۋ كوميتەتى 4 مارتە ارنايى بريفينگ وتكىزدى. بارلىق قوعام­دىق دەنساۋلىق باقىلاۋ كومي­تەت­تەرىنىڭ جەرگىلىكتى دەپارتا­مەنتتەرى قاجەتتى اقپاراتتاردى ينتەرنەت رەسۋرستارى ارقىلى جەتكىزىپ جاتىر. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەلگەن ماقساتىمىز دا وسى. ەكىنشىدەن, كارانتين تۋرالى. بۇگىنگى تاڭدا كارانتين جاريا­لاي المايمىز. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتى بويىنشا 100 مىڭ ادامنىڭ ىشىندە 10 ادامدا وسى مەنينگيت ينفەكتسياسى انىقتالسا نەمەسە ءبىر اپتانىڭ ىشىندە 2 مىڭ ادام اتالعان دەرتكە شالدىقسا كارانتين جاريالاناتىن بولادى. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, تالعارداعى جاعداي تۋرالى تارالعان اقپاراتتار تەك­سەرىل­مەگەن. بىزگە ول جايىندا ءتۇرلى مالى­مەتتەر ءتۇسىپ جاتىر. ءبىز وسى­عان وراي مىندەتتى تۇردە ارنا­يى تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇر­گىز­ەمىز جانە مەديتسينالىق كومەك ستاندارتتارىن بۇزۋ جاع­دايى ورىن الاتىن بولسا, ونى قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنا تاپ­سى­را­مىز. قازىرگى ۋاقىتتا پرو­كۋرا­­تۋرا تاراپىنان تەكسەرىس باستال­دى.

دارىگەرلەر, جەدەل جاردەم قىزمەتى جاقتان وسىنداي زاڭ بۇزۋشىلىق بولسا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. وسى دەرتكە شالدىققان ادامدار ەڭ ءبىرىنشى دارىگەردىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ, ادامدار كوپ شوعىرلانعان جەرلەرگە بارماعانى ابزال», دەدى مينيستر.

ياعني, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ازىرگە كارانتين جاريالامايتىنى بەلگىلى بولدى. ال جۇقپالى دەرتتىڭ قاندى شەڭگەلى كەڭەيىپ كەلەدى. كەشە عانا الماتى قالاسىندا مەنينگيت ينفەكتسياسىنان تاعى ءبىر ادامنىڭ كوز جۇمعانى تۋرالى اقپارات تارادى. 27 جاستاعى ءورت ءسوندىرۋشى بولىپ ەڭبەك ەتكەن ولجاس سۇلەيمانوۆتىڭ تۋىستارىنىڭ ايتۋىنشا, ناۋقاس اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى بايقالعاننان كەيىن 12 ساعاتتان سوڭ قايتىس بولعان. «ول اۋرۋحانادا 12 ساعات بويى قينالدى. ءبىز جەرلەۋدى بۇگىنگە جوسپارلاعانبىز, بىراق ءمايىتىن الا الماي وتىرمىز. ءولىم سەبەبىنە ساراپتاما جاسالۋى قاجەت», دەيدى مارقۇمنىڭ اعاسى ەربولات سۇلەيمانوۆ. الماتى قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتى بۇل ءولىمدى راستاعانىمەن, ەگجەي-تەگجەيلى اقپارات تاراتپادى. بۇعان دەيىن الماتى قالاسىنىڭ وزىندە 32 مەنينگيتكە شالدىعۋ جاعدايى تىركەلگەن بولاتىن. وتكەن اپتادا الماتى قالاسىندا 5 جاسار بالا مەن 19 جاستاعى بويجەتكەننىڭ اتالعان اۋرۋدان كوز جۇمعانى تۋرالى اقپارات تاراعانى بەلگىلى.

الماتى وڭىرىندە جازعى لاگەرلەر باقىلاۋعا الىندى

جالپى, الماتى قالاسى مەن وبلىسىنىڭ اۋماعىندا مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋ قاۋپى دابىل قاعاتىن دەڭگەيگە جەتتى. بۇگىنگە دەيىن الماتى وبلىسىنىڭ مەگاپوليسپەن شەكتەسەتىن ىلە, قاراساي, ەڭبەكشىقازاق, تالعار اۋداندارى مەن تالدىقورعان قالاسىندا جۇقپالى دەرتكە شالدىققاندار انىقتالىپ, تىركەلگەن 6 وقيعانىڭ ۇشەۋى ادام ولىمىنە سەبەپ بولعانى انىقتالدى. قازىر وبلىستا جۇقپالى اۋرۋمەن كۇرەسۋ مەن الدىن الۋ جونىندەگى شتاب قۇرىلىپ, جۇمىسقا كىرىستى. ءبىز وسىنىڭ الدىندا تالدىقورعان قالاسىنداعى وبلىستىق جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىنا اۋىر جاعدايدا جەتكىزىلگەن 2 جاسار ءسابيدىڭ مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنان شەتىنەگەنىن جازعانبىز. وكىنىشكە قاراي, وبلىس دارىگەرلەرى تالعار اۋدانىنىڭ تۇرعىنى, 19 جاسار بويجەتكەننىڭ دە ومىرىنە اراشا تۇسە المادى. ال قاراساي اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى «التىن وردا» امبەباپ بازارى جۇمىسشىسىنىڭ ينفەكتسيا جۇقتىرىپ, قايتىس بولعاندىعى تۋرالى دەرەكتى ماماندار رەسمي تۇردە راستاۋدان باس تارتىپ وتىر.

الماتى وبلىستىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ەرعالي سىدىمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىلە اۋدانىندا انىقتالعان 1 ناۋقاس ەمدەلىپ, تولىقتاي ساۋىعىپ شىقسا, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى ينفەكتسيا جۇقتىرعان 2 ادام دارىگەرلەردىڭ قاداعالاۋىندا ەكەن. قازىر تالدىقورعان قالاسىنداعى كوپسالالى اۋرۋحانادا مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىن جۇقتىرۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكپەن 2 ناۋقاس تاعى تەكسەرىلىپ جاتىر.

– وبلىستا 6 جاعداي تىركەلدى. ىلە اۋدانىنداعى سىرقات تولىق ەمدەلدى. ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا ەكى ادام كەسەلگە شالدىعىپ, ەم الۋدا. قاراساي اۋدانىندا ءبىر ادام ەمدەلىپ شىقتى. تالدىقورعان قالاسىندا 3 جاسار بالا قايتىس بولىپ كەتتى. تالعار اۋدانىندا تۇراتىن 19 جاسار قىز دۇنيەدەن ءوتتى. تالدىقورعان قالاسىندا 2 ادام ەم الۋ ءۇشىن كوپسالالى اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى. بىراق ولاردىڭ دياگنوزى ءالى انىقتالعان جوق. وبلىس بويىنشا الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر, دەيدى ە.سىدىمانوۆ.

سونداي-اق, مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋ قاۋپى وبلىستاعى بالالاردىڭ جازعى دەمالىس ورىندارىنىڭ جۇمىسىنا ءجىتى نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. بۇل تۋرالى جۇقپالى اۋرۋمەن كۇرەسۋ مەن الدىن الۋ جونىندەگى شتابتىڭ وتىرىسىن وتكىزگەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار مالىمدەدى. ايماقتىڭ بارلىق مەكتەپتەرىنىڭ جانىنان اشىلعان كۇندىزگى دەمالىس لاگەرلەرىنىڭ جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلاتىن بولدى. ال ەڭبەكشىقازاق, پانفيلوۆ, تەكەلى, ىلە اۋداندارىنداعى جازعى لاگەرلەردەگى جاعداي قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ, ساقتىق شارالارى كۇشەيتىلدى. قازىر بۇل دەمالىس جانە ساۋىقتىرۋ ورىندارىندا 525 بالا بار. مۇنان بولەك, وبلىس ورتالىعى مەن اۋدان ورتالىقتارىنداعى جۇقپالى اۋرۋ تارالۋ قاۋپى جوعارى ورىندارعا ديزەنفەكتسيالىق تازالاۋ جۇرگىزىلەدى.

ايتپاقشى, ايماقتا مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنىڭ الدىن الۋعا وراي سالىناتىن ەكپە جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن ەمحانا تەك الماتى قالاسىندا عانا بار ەكەن. ونىڭ وزىندە بۇل ينفەكتسياعا قارسى ەگۋ جۇمىستارىنا بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلماعان. سوندىقتان مەگاپوليستەگى جەكەمەنشىك ەمحانالارعا كەزەككە جازىلىپ, اقىلى تۇردە ەكپە سالدىرۋعا بولادى. ءبىز حابارلاسقان «فارماكوم» ەمحاناسىندا ءبىر رەتتىك ەكپە سالدىرۋ قۇنى 25 000 تەڭگە تۇرادى. ەمحانا الماتى قالاسىنىڭ قاراساي باتىر كوشەسىندەگى №30 ۇيدە ورنالاسقان. الدىن الا 8-727-2917965 تەلەفونىنا حابارلاسىپ, جاعدايدى ءبىلىپ الۋعا بولادى. ءدال وسىنداي اقىلى قىزمەت كورسەتەتىن «ۆاكتسينا» كلينيكاسى قالانىڭ بۇزىرباەۆ كوشەسىندەگى №26 ۇيدە قونىس تەپكەن.

اۋرۋدى قايدان جۇقتىرعانى بەيمالىم

سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسىندا دا مەنينگيتتەن 27 جاستاعى ازامات قايتىس بولدى. جاڭاقورعانداعى مەنينگيت اۋرۋىنا شالدىققان 1991 جىلى تۋعان ازامات وبلىس اۋماعىنان الىسقا ۇزاماعان. جانە مارقۇممەن جاقىن ارالاستى دەگەن 15 ادامنان الىنعان ساراپتامادا ەشقايسىسىنان اۋرۋ بەلگىسى تابىلعان جوق. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ابدۋسامەتوۆ «قارىم-قاتىناستا بولعان ازاماتتاردىڭ بارلىعى باقىلاۋعا الىندى. ولار انتيباكتەريالى پروفيلاكتيكالىق ەمىن تولىق الدى. ازاماتتاردا اۋرۋ بەلگىسى بايقالىپ وتىرعان جوق», دەدى.

مەنينگيت اۋرۋىنىڭ الماتى قالاسىندا كوبىرەك تىركەلگەندىگى ءمالىم. وسىعان وراي الماتى وبلىسىندا ساپاردا بولىپ كەلگەن قىزمەتكەرلەر جۇقتىرىپ كەلدى مە دەگەن دە بولجام بار. بىراق بۇل انىقتالعان ماسەلە ەمەس, كۇدىك قانا. ياعني مارقۇمنىڭ تۋعان-تۋىستارى اۋداننان ۇزاپ شىقپاعان ازاماتتىڭ اۋرۋدى قايدان جۇقتىرعانىن انىق بىلمەيدى. بۇگىندە اۋرۋمەن قارىم-قاتىناستا بولعان ادامدار ۇيلەرىنە قايتارىلدى. ولار ءالى دە دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىندا بولادى. وڭىردە ارنايى قۇرىلعان شتاب جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىر.

قاۋىپتەن قالاي ساقتانۋعا بولادى؟

وسى وقيعالارعا بايلانىستى ەلىمىزدىڭ باس سانيتارى جانداربەك بەكشين ۆيدەوۇندەۋ جاريالادى. ول رۇقسات ەتىلگەن پروفيلاكتيكالىق شارالار تۋرالى ايتا كەلىپ, ادامدار شوعىرى كوپ جينالاتىن جانە جەلدەتىلۋى تومەن جابىق عيماراتتارداعى ساۋدا-ويىن-ساۋىق كەشەندەرى مەن مادەني-بۇقارالىق شارالارعا بارۋدى شەكتەۋگە كەڭەس بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ناۋقاستانعان جانمەن 3 ساعات بويى تىعىز بايلانىستا بولعان ادام اتالعان ينفەكتسيانى جۇقتىرادى. سوندىقتان ءبىر رەتتىك پايدالانۋعا جارامدى بەتپەردە كيۋدىڭ جانە ونى 2-3 ساعات سايىن اۋىستىرىپ وتىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ياعني, بۇل اۋرۋدى مىندەتتى ەكپەسىز-اق ەپيدەمياعا قارسى شارالارمەن الدىن الۋعا بولادى. ال ۆاكتسينا كەزىندە اۋرۋعا قارسى يممۋنيتەت 5-15 جاس ارالىعىندا ءار ادامنىڭ يممۋنيتەتىنە بايلانىستى 80 پايىزدى قۇرايدى. جانە بۇل يممۋنيتەت 14-21 كۇندە قالىپتاسادى.

قازىرگى كەزدە الماتى قالاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى قالالىق مەملەكەتتىك ەمحانالاردا ەكپە بويىنشا اقىلى قىزمەت كورسەتۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋدا. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ينفەكتسيانىڭ قاۋىپتىلىگى سوندا, جوتەلگەندە, تۇشكىرگەندە, سويلەسكەندە جۇعادى جانە ميكروب دەنى ساۋ ادامنىڭ اعزاسىنا ناۋقاس نەمەسە تاسىمالداۋشىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولعاندا جوعارى تىنىس الۋ جولدارىنىڭ شىرىشتى قابىعى ارقىلى ەنەدى. جۇقتىرىپ العان كەزدەن باستاپ اۋرۋدىڭ باستالۋىنا دەيىن ءبىر كۇننەن ون كۇنگە دەيىن وتەدى. ناۋقاس العاشقى كۇنىنەن باستاپ اينالاداعىلارعا جۇقپالى. بالالاردا بۇل لور-ورگاندارىنا قاتىستى بولاتىندىقتان, وتورينولارينگولوگتارعا تۇراقتى اپارعان ابزال. جانە تەك قايناعان نەمەسە بوتەلكەدەگى سۋدى ءىشۋ قاجەت. توڭۋ, اشىعۋ, ۇيقىسىزدىق, سترەسس جانە باسقا دا دەنساۋلىققا كەرى اسەرلەردەن اۋلاق بولۋ كەرەك.

ماتەريالدى دايىنداعاندار

راۋان قايدار, قالماحانبەت مۇقامەتقالي, باقتيار تايجان, دۋمان اناش,

«ەگەمەن قازاقستان»