اگرارلىق سالانى ەل ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرىنە اينالدىرۋ جولىندا ونىڭ قىرى مەن سىرىن تەرەڭ مەڭگەرگەن, اقىلدى تەحنولوگيالار مەن تسيفرلاندىرۋدى ۇرشىقشا ۇيىرەتىن بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ – وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ويتكەنى ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن وڭدەلگەن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى كەڭىنەن قولدانۋ ارقىلى عانا جۇزەگە اساتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال بۇل ءىستى تاپ-تۇيناقتاي اتقارۋ بىلىكتى, ءبىلىمدى مامانداردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلباسى بۇل ماسەلەگە ايرىقشا توقتالىپ, اگرارلىق ماماندىقتار بويىنشا كوبىنە قىزدار وقيتىنىن, ولاردىڭ اۋىلعا بارۋى كۇماندى ەكەنى تۋرالى ايتقان بولاتىن. عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وكىلى بولعاندىقتان ءوز ويىممەن بولىسكەندى ءجون كوردىم.
ەلىمىزدەگى جەتەكشى اگرارلىق وقۋ ورىندارى سانالاتىن قازاق ۇلتتىق اگرارلىق جانە س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە قىزمەت ەتتىم, سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە اۋىلشارۋاشىلىق ماماندىقتارىن دايىندايتىن كافەدرا اشىپ, جەتەكشى بولدىم. تاجىريبەمنەن بايقاعانىم, ستۋدەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى – قىزدار. لەكتسيا بارىسىندا مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە قانداي مامان بولۋدى ارماندادىڭدار دەپ سۇراي قالساڭ دەنى دارىگەر نەمەسە بيولوگ بولۋدى قالاعاندارىن ءبىلدىرىپ جاتادى. ءسوز اۋاندارىنان «جولدارى» بولماعان سوڭ اۋىلشارۋاشىلىق ماماندىقتارىن امالسىز تاڭداعاندارىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. جۇرەك قالاماسا قانداي ىنتىزارلىق, قىزىعۋشىلىق, سۇيىسپەنشىلىك بولۋشى ەدى؟ مەنىڭشە, ماماندىق تاڭداۋداعى وسىنداي كەزدەيسوقتىقتاردىڭ سەبەبىن كاسىپتىك باعىت-باعدار جۇمىسىنىڭ بىرىزدىلىككە قويىلماۋىنان ىزدەگەن ءجون سياقتى. بەلگىلى ماماندىققا ەرتە بەيىمدەۋ جۇمىستارىنىڭ السىزدىگىنەن تالاي جاس اداسۋشىلىققا ۇرىنىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. كەزدەيسوقتىققا نەگىزدەلگەن كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتپەي بولمايدى. ءار ايماقتىڭ قاجەت ماماندارعا دەگەن سۇرانىسى ءبىرىنشى كەزەكتە ەسكەرىلىپ, سوعان وراي وقۋ ورىندارىنا كۆوتا بولگەن دۇرىس. سوندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىعىنا بولىنگەن گرانتتار ءتيىمدى پايدالانىلار ەدى. ەكىنشىدەن, جاستاردى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەرتە مامانداندىرۋدى قولعا الۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن وزىق حالىقارالىق جوبالاردى كوپتەپ ەنگىزۋ ورىندى بولماق. مىسالى, امەريكا قۇراما شتاتتارىندا «4ن» دەگەن باعدارلاما 1882 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. العاشىندا اۋىل جاستارىن جۇگەرى داقىلىن وسىرۋگە تارتۋدى كوزدەگەن بۇل جوبا كەيىن ۇلكەن قوزعالىسقا اينالدى. اقش كونگرەسى 1914 جىلى ۇلتتىق ۇيىم مارتەبەسىن بەردى. قازىر الەمنىڭ 50-دەن اسا ەلدەرىندە قولدانىلادى. جوبا جاستاردىڭ باسپەن (H-head) ويلاپ, شىن جۇرەكپەن (H-heart), تازا قولمەن (H-hand) مىقتى دەنساۋلىق ءۇشىن (H-health) جۇمىس ىستەۋى ماقساتىن كوزدەيدى.
اقش-تىڭ ءبىلىم تاراتۋ جۇيەسىنىڭ تانىمال مامانى, پروفەسسور ستەنلي دجونسوننىڭ باسشىلىعىمەن بۇل باعدارلامانىڭ قاناتقاقتى جوبالارى 2014-2015 جىلدارى الماتى جانە اقمولا وبلىستارىنىڭ اۋىلدىق مەكتەپتەرىنە ەنگىزىلىپ, ءتاپ-ءتاۋىر ناتيجە بەرگەن بولاتىن. وسى ماندەس باعدارلامالار ارقىلى ايماقتارداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى اياسىندا اۋىلدىق جەرلەردەگى اگروكوللەدجدەردى قاتىستىرا وتىرىپ, ءبىلىم تاراتۋ جۇيەسىن قۇرۋ وتە ماڭىزدى. سونىمەن قاتار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان WorldSkills Kazakhstan باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اgroskills جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىن ناسيحاتتاپ, مارتەبەسىن ارتتىرۋعا بولادى. بۇل جوبانىڭ ماقساتى بەلگىلى ءبىر كاسىپ شەبەرلەرى اراسىندا كونكۋرستار, بايقاۋلار ۇيىمداستىرىپ, ۇناتقان كاسىبىنە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋ, تۇسىنىگىن مولايتۋ, شەبەرلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا تۇرعان كەلەلى ماسەلەلەردى شەشۋ ءبىلىمدى دە بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ جۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى دا ورىندالارى انىق.
ءايىپ ىسقاق, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى