ەلىمىزگە كەلگەن شەتەلدىكتەردىڭ دەنى ءىسىن تىندىرىپ, كەتەرىندە ماقتاپ-ماداقتاپ, ارقادان قاعىپ, «جايلى ەل ەكەنسىڭدەر» دەگەندەي قولپاشتاۋ سوزدەرىن ايتىپ, جىلى-جىلى قوشتاساتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ادەمى ءسوزدىڭ اسەرىنە ماساتتانىپ, ءماز بوپ, ءبىز قالامىز. «اقىماقتى ماقتاساڭ قۋانادى» دەگەندەي, شەتەلدىكتەردىڭ بىزگە قاتىستى وڭدى پىكىرلەرىن ەستۋ ادەتكە اينالعانى سونشا, ماداق تىڭداماساق تۇرا المايتىن كۇيگە جەتتىك.
رەسپۋبليكاداعى قاي سالانى الساق تا وعان امەريكا مەن ەۋروپانىڭ بەرەتىن باعاسى – «وتە جاقسى». «قازاقستاندا ءبارى قارىشتاپ, جەدەل دامىپ جاتىر». پرەزيدەنتىمىزدىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەكونوميكامىزدىڭ جەتىلىپ جاتقانى كوز الدىندا, ارينە. حالىقارالىق قاتىناستارىمىز دا ورنىقتى. «بەرەكە ءتۇبى – بىرلىك» ەكەنىن اۋەلدەن بىلەتىن حالقىمىزدىڭ ىشكى ىنتىماعى دا جاراسىمدى. كورىنىپ تۇرعان دۇنيەگە كوز قۋاناتىنى راس. دەگەنمەن, سوڭعى كەزدە ءبىزدىڭ قوعام باستى ماسەلەنىڭ تىزگىنىن قولدان شىعارىپ, تەتىگىن تابا الماي ەسەڭگىرەپ وتىرعانى بەلگىلى. بۋاز سوزگە بوي بەرىپ, بوس قولپاشقا ەرىپ, ءبارىن قولدان جاساۋدىڭ اقىرى بەرەكەسىزدىك جولىنا اپارا جاتقانى اقيقات. ۇلكەندەر ناعىز تاربيە تىزگىنىن قولدان جىبەرگەن سوڭ باسقانىڭ ءبارى بەكەر ەكەنىن كىم ويلاۋى ءتيىس؟ اقساقالدار ما, اعا بۋىن با, الدە جاستاردىڭ ءوزى مە؟ كىم كىمگە سەنەدى؟ ناۋقاندىق ءىس پەن بوس ەرمەككە الدانىپ, بىرەۋدىڭ ماقتاعانىنا (ونىڭ ارتىندا مازاق تۇر) ءماز بوپ, كولگىرسۋمەن كۇن وتكىزۋدىڭ اياعى قۇلدىراۋعا اپاراتىنىنا ەشكىم ويلانىپ جاتقان جوق.
كوفي انناننىڭ «وسى دەموكراتيا دەگەن بالەنى كىم شىعاردى ەكەن, ءبارىمىزدىڭ جۇيكەمىزدى جەپ ءبىتتى عوي» دەپ ازىلدەگەنى ەسىڭىزدە مە؟ دۇنيە جۇزىندە قانشا ۇلت بولسا, سونىڭ ءبارىن «دەموكراتيالاندىرىپ جىبەرۋ» مۇمكىن ەمەستىگىن بىلەسىز. «شەتەل دەموكراتيانى قۋاتتايدى ەكەن» دەپ, اتى-ءجونى جوق شاڭعا ىلەسىپ, شاپقىلاي بەرگەننەن تۇك شىقپايدى. وزگە قۇرلىقتاعى مەملەكەتتەردىڭ ءبىزدىڭ ەلدى «توننىڭ ىشكى باۋىنداي بولۋعا» شاقىرۋىنىڭ استارىندا نە جاتقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
جاماننان جاقسى تۋار, ادام ايتسا نانعىسىز. جاقسىدان جامان تۋار, ءبىر جارماققا العىسىز, – دەپ مايقى بي ايتقانداي, اعا ۇرپاق «جاستارعا سەنەمىز» دەگەن ءسوزدى الا-قۇلا توپتىڭ ىشىندەگى ەلدىك ماقساتتى كوزدەيتىن, ءتىلى مەن دىنىنە بەرىك, وتانعا ادال جىگىتتەر مەن قىزدارعا ارناعان دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق ولاردىڭ كوپ ەمەستىگى جانە راس. جەڭىلدىڭ استىمەن, اۋىردىڭ ۇستىمەن مانساپقا جەتىپ, بايۋدى ماقسات ەتكەن, قارا باستىڭ قامىن عانا ويلايتىندار ەلگە تۇتقا بولا المايدى. سەبەبى ولار دۇنيەنىڭ اۋمالى-توكپەلى ەكەنىن, زاماننىڭ ۇستارانىڭ ءجۇزى ءتارىزدى قۇبىلىپ تۇراتىنىن سەزىنبەيدى. الپىس جىلدا ەلدە اشارشىلىق, توقشىلىق پەن جوقشىلىق تا بولاتىنىنا تۇيسىگى جەتپەيدى. كىم كىنالى, بوسبەلبەۋ بوزبالالار مەن جارتىلاي جالاڭاش قىزداردىڭ بۇگىنگى بولمىسىنا؟
قازىرگى اتا-انالاردىڭ دەنىنىڭ بالالارىنا بەرەتىن تاربيەسى جەكە باس قامىن جاساپ الۋعا نەگىزدەلەتىنىن كوز كورىپ ءجۇر. اتتەستات پەن ديپلومدى قينالماي الىپ, «كرىشاسى» ءبىر ورىنعا قونجيتا سالۋعا داندەپ العان, ويلانبايتىن ۇرپاق قالىپتاسىپ بارادى. بۇل وتە قاۋىپتى اعىس. ۇلتتىڭ ەركىنەن تىس جاۋلاپ العان تەندەنتسيانىڭ ەرتەڭ سول ۇلتتى تۇبىرىمەن ج ۇلىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن.
بۇگىنگى قوعامدا ءۇش نارسە سانگە اينالعان: اقشا, جينالىستار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر جانە حالىققا كوبىك سوزبەن كوپىرتە ەسەپ بەرۋ. كوز الدىدا ءجۇرىپ جاتقان سوراقىلىقتار زاڭدى سياقتى, اركىم ءوز باسىن كۇيتتەۋدە. ەل تاعدىرى كىمگە كەرەك؟ ۇلتتىق يدەيا مەن ۇلتتىق يدەولوگيانى ءجيى ايتاتىن زيالى قاۋىم دا بۇگىندە قاۋقارسىز كۇي كەشۋدە.
ء«بىزدىڭ بۇگىنگى كەلبەت وسىنداي عوي. ەندى قايدا شەگىنەمىز؟» دەۋىڭىز مۇمكىن. ء«بىز قايدا بارامىز؟» دەگەن سۇراق مازالايدى. تاربيە ءتۇبى – تالبەسىك. «اكە كورگەن وق جونار, شەشە كورگەن تون پىشەر» دەگەندەي, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ونەگەسى ۇلكەندەردەن ارينە. كەلەشەك ۇرپاقتىڭ سانالى, ساناسىز بولۋى تاربيەدەن. «اكەلى بالا جاۋجۇرەك, اكەسىز بالا سۇمجۇرەك» دەيتىن قازاق. اكەنى اسقار تاۋعا تەڭەۋدىڭ ءوزى اكەلەردىڭ موينىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى اڭعارتادى.
ورتاق ماسەلە بىرەۋ-اق: الدىڭعى بۋىن مەن كەيىنگى ۇرپاقتىڭ رۋحاني ساباقتاستىعى, جالعاستىعى. ەل تۇتقاسىنىڭ بەرىكتىگى قارىشتاعان ەكونوميكا مەن مىعىم اسكەر كۇشىنە عانا بايلانىستى ەمەس. ۇلتتىڭ ومىرشەڭدىگى اقساقالدىڭ دا, جاستىڭ دا ناعىز ۇلتتىق بولمىسقا ساي بولۋىنان. زامان كۇندە وزگەرەدى, ال ەلدىك نەگىز وزگەرمەيدى. بۇگىنگى جاستار بەي-بەرەكەت قوعامدا ءومىر سۇرۋدە. ولاردىڭ اقىلشىسى دا, ارقا سۇيەرى دە اعا ۇرپاق. «قاتال ءتارتىپ دەموكراتيالىق قوعامعا قاجەت ەمەس» دەپ ۇرانداتۋشىلار قاتەلەسەدى. قازىرگى جاستارعا تەمىردەي تاربيە اسا قاجەت ەكەندىگىن ۇلكەندەر نەگە ەسكەرمەيدى؟
اداسقان ۇرپاق ۇلتتىڭ جوعالۋىنا, ۇلتتىق كەلبەتتەن ايىرىلىپ, توبىر قوعام دەڭگەيىنە تۇسۋىنە اكەلەدى. جاپون دانالىعىنا نازار اۋدارساق: «ۇلتتىڭ جوعالۋى – مەملەكەتتىڭ جوعالۋى». قازىرگى ۇرپاق وزگەدەن تالاپ ەتۋگە جامان ۇيرەنىپ بارادى. ال ولارعا تالاپتى كىم قويادى؟ رۋحانياتتىڭ ءوزى ماتەريالدىق دۇنيەگە تاۋەلدى بولعان بۇل زاماندا باسقانىڭ بايقاتپاي ەنگىزەتىن يدەولوگياسىنا باعىنىشتى بولماۋدى ءوز نەگىزىمىزگە ارقا سۇيەۋ ارقىلى ۇيرەنەيىك.
شارافات جىلقىباەۆا