اسپان استى, جەر ۇستىندە ءوسىپ-ونگەن قاي حالىقتىڭ بولماسىن ادامزات تاريحىنان الار ورنى ولاردىڭ عالامدىق وركەنيەت كوشىن ىلگەرىلەتۋگە قوسقان ءىرىلى-ۇساقتى جەتىستىكتەرىمەن ولشەنەرى تالاس تۋدىرماسا كەرەك.
ۇرپاعىنا ۇمىتىلماستاي ۇلى مۇرالار قالدىرعان ۇلتتىڭ ۇپايى قاشاندا تۇگەل. بۇل جاعىنان ءبىزدىڭ قازاق ەشكىمنەن كەم ەمەس. بىراق سول ءىلىپ الارلىقتاي ءىنجۋ-مارجاندارىمىزدى تورتكۇل دۇنيەگە تانىتۋعا كەلگەندە كەجەگەمىزدىڭ كەيىن تارتا بەرەتىنىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز.
اتاق-داڭقى ات تۇياعى جەتكەن جەردىڭ بارىنە اڭىز بولىپ تاراعان ارعى اتالارىمىز ارتىندا الاتاۋداي التىنعا ايىرباستالماستاي باعا جەتپەس بايلىق قالدىردى. اتتەڭ, سول اسىل قازىنانىڭ باسىم بولىگىن ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى ساقتاي المادىق. تالاي قۇندىلىقتارىمىزدى قۇم جۇتقان قالالارىمىزبەن بىرگە قۇردىمعا جىبەردىك. وسىلايشا ورتا عاسىرلاردا وقۋ-ءبىلىمنىڭ ورداسى بولعان وتىرار كىتاپحاناسىنان ايىرىلدىق. كوزگە تۇسەر كورنەكتى جادىگەرلەرىمىزدىڭ كوبىسى ەن دالامىزدى ەركىن كەزگەن كەلىمسەك جيھانگەزدەردىڭ قانجىعاسىندا كەتتى. ودان قالعاندارى وزبىر مىنەزدى وتارشىلاردىڭ وڭاي ولجاسىنا اينالدى.
تاۋبە! تاۋەلسىزدىك تاڭى اتىسىمەن-اق تالان-تاراجعا تۇسكەن تاريحىمىزدىڭ كەم-كەتىگىن تۇگەندەي باستادىق. سونىڭ ارقاسىندا قۇيساڭ تولماس قۇت-بەرەكەمىزدىڭ, توكسەڭ ورتايماس ىرىس-نەسىبەمىزدىڭ بەلگىسىندەي قاسيەتتى تايقازان اراعا ۇزاق ۋاقىت سالىپ كيەلى تۇركىستانعا قايتا ورالدى. ەلباسىنىڭ «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسقان ىرگەلى ىزدەنىستەر مەن جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە شەتەلدىك مۇراعاتتاردا شاڭ باسىپ جاتقان قۇندى قۇجاتتارىمىزدىڭ كوشىرمەلەرى ەلگە جەتكىزىلدى. بۇگىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان ىستەر دە اۋقىمدى.
ال, ەندى ءوز ەلىنىڭ وتكەن-كەتكەنى تۋرالى كەڭىرەك بىلگىسى كەلەتىن ادامداردىڭ ەڭ الدىمەن باراتىن جەرى ارينە, مۋزەيلەر. ويتكەنى مۋزەي –تاريحپەن تىلدەسۋ ءمۇيىسى. وسىندا قويىلعان وراسان مول ەكسپوناتتار ارقىلى ارعى عاسىرلارعا ويشا ساپار شەگۋگە بولادى. ارحەولوگيالىق قازبالار كەزىندە قورعاندار قويناۋىنان ارشىلىپ الىنعان ارتەفاكتىلەر باعزىداعى بابالارىمىزدىڭ باقۋاتتى تىرلىك كەشكەنىن ايعاقتايدى. ۇستىندەگى كيىمى, اس ىشەر اياعى, ءتىپتى استىنا مىنگەن اتىنا دەيىن التىنمەن اپتالىپ, كۇمىسپەن كۇپتەلگەنىن كورگەندە كوڭىلىڭ كوككە ورلەپ, رۋحىڭ كوتەرىلەدى.
ەلدىگىمىزدىڭ ەرەن نىشانىنداي «التىن ادام» شارتاراپتى شارلاپ, قازاقتىڭ قارا جاياۋ قايمانا ەمەستىگىن كۇللى الەمگە ايگىلەدى. جان-جاقتان انتالاعان جاۋىنا قارسى قاسقايا شاپقان باھادۇرلەرىمىزدىڭ وشپەس ەرلىكتەرىن ونەگە ەتىپ باياندايتىن دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە قانىققان وسكەلەڭ ورەندەردىڭ بويىندا قارشادايىنان وتانشىلدىق سەزىمى ويانادى. سوندىقتان جەتكىنشەكتەرىمىزدى جەتەلەپ مۇراجايلارعا ءجيى اپارعانىمىز ءجون. ويتكەنى ول جەردەن كورگەن-بىلگەندەرى كوكەيلەرىنە قونىپ, كوشەلى ازامات بولىپ قالىپتاسۋلارىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ساناعا تۇسكەن ساۋلە جان دۇنيەلەرىنە جارىعىن شاشادى.
اناۋ جىلدارى اياعىمىز جەتىپ سانكت-پەتەربۋرگتەگى ەرميتاجدى, پاريجدەگى لۋۆردى, ۆەرسالدى, لوندونداعى ۇلتتىق گالەرەيانى, تاۋەردى, بريتان مۋزەيىن ارالاعانىمىز بار. بالا-شاعاڭمەن بارعان سوڭ, ارينە ءبىراز قارجىنىڭ باسىنا سۋ قۇيىلدى. بىراق كورگەن قىزىعىمىز ودان دا كوپ. لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ اتاقتى «دجوكونداسىنان» تاياق تاستامدا تۇرىپ ءتۇن جارىمدا الىستاعى استاناعا تەلەفون شالىپ, شىرت ۇيقىدان ويانعان دوسىڭمەن ادەمى اسەرىڭمەن ءبولىسىپ اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟!
پەتەرگوفتاعى نەمەسە ۆەرسالداعى پاتشا سارايىنىڭ ءسان-سالتاناتىنا تامسانا تاڭداي قاققان تاماشا ساتتەردى ۇمىتۋ ءسىرا, مۇمكىن بە؟!
اناۋ امەريكاداعى ماقتاۋلى «مەتروپوليتەنىڭىزدى» كورگەنىمىز جوق. كورگەندەر اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتادى. قايدان بىلەيىك, شىنىمەن سولاي شىعار...
قىتايدىڭ ۋچجەن پروۆينتسياسىنداعى سۋ ۇستىندە قونىس تەپكەن, قابىرعاسى بۇدان 1300 جىل بۇرىن قالانعان سيچجا كەنتىنىڭ كونەلىكتەر كومكەرگەن كوشەلەرىندە جۇرگەنىمىزدە بارىن باعالاي بىلگەن جۇرتتاردان ۇيرەنەر ۇردىستەرىمىز كوپ ەكەن-اۋ, سولاردان نەگە ۇلگى المايمىز دەگەن وي مازامىزدى ماي ىشكەندەي قىلعانىن نەسىنە جاسىرايىق.
شىركىن!!!
ءبىزدىڭ مۋزەيلەرىمىزگە دە الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن اعىلىپ تۋريستەر كەلىپ-كەتىپ جاتسا...
ۇلىقتاۋعا لايىق ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز كورەرمەننىڭ كوزىن ارباپ, كوڭىلىن باۋراپ, تالايعى تاريحىمىزعا تابىندىرسا...
ۇلان-عايىر دالامىزداعى ۇشان-تەڭىز مادەني-رۋحاني جانە ماتەريالدىق ەسكەرتكىشتەرىمىزدى تاماشالاۋعا ىنتىققان, ەتنوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرىمىزدى ەلەپ-ەسكەرگەن ەلگەزەك قاۋىمنىڭ قاراسى كۇن ساناپ ارتسا...
...ءسويتىپ جاتجەرلىكتەر ەگەمەندىك الىپ ەڭسەسىن تىكتەگەن, ەسىل جاعاسىندا سامالاداي استانانى سالىپ ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارعان قازاقستان تابىستارىنىڭ تامىرى تەرەڭدە ەكەنىن تۇسىنسە قانداي عانيبەت...
قيال-عاجايىپ ەرتەگىلەرگە ەلتىپ وسكەن ەلدىڭ بالاسى ەمەسپىز بە, ارماننىڭ اقيقاتقا اينالارىنا سەنەيىك, اعايىن!
تالعات باتىرحان,
«ەگەمەن قازاقستان»