سۇرمەرگەن سۆان ەڭ قارت وليمپيادا چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى

وسكار سۆاننىڭ ءومىربايانى جايىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوپ ايتىلا بەر­­مەيدى. بىزگە بەلگىلىسى ول 1847 جىلى گە­تە­بورگ اكىمشىلىك ورتالىعىنا قاراس­تى ۆەسترا-گەتالاند ولكەسىندە دۇ­نيەگە كەل­گەن. 

وسكار دا بالا كەزىنەن اڭشىلىقپەن اي­نالىستى. ۋاقىت وزا قۇرالايدى كوزگە ات­قان مەرگەنگە اينالدى. الايدا ول زا­ماندا وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەم­پيوناتتارىن ايتپاعاندا, سكاندي­ناۆيا تۇبەگىنىڭ وزىندە مەرگەندەر سايىسى رەسمي تۇردە وتپەيتىن. سول سەبەپتى دە ايتۋلى ازاماتتىڭ ناعىز كەمەلدەنگەن شاعىندا ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىندا ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن تۇبەگەيلى مويىنداتۋعا ەش مۇمكىندىك بولماعان. 

نىسانا كوزدەۋشىلەر سايىسى 1896 جانە 1900 جىلعى جازعى وليمپيا ويىن­دارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنگەن ەدى. الايدا افينى مەن پاريجدەگى دو­دا­عا سۆاننىڭ نە سەبەپتى بارماعانى بىزگە بەلگىسىز. ايتەۋىر, سول باسەكەلەر سكان­دي­نا­ۆيالىق سۇرمەرگەنسىز ءوتتى. 

ءوزىنىڭ العاشقى وليمپيا­دا­سىنا وسكار سۆان 1908 جىلى قاتىستى. ول كەز­دە جاسى 60-تان اسىپ, ساقالدى قارياعا كۇلە قارا­­عانداردىڭ قاتارى مول بولدى. جاس­تار جاعى جىميدى, ساقا سپورتشىلار ميى­عىنان مىرس-مىرس ك ۇلىپ قويادى. بىراق وعان كوڭىل اۋدارىپ جاتقان وس­كار جوق. تابيعاتىنان بايسالدى, سال­قىن­قاندى, اناۋ-مىناۋعا ەلەڭ ەتە بەر­مەيتىن اقساقال جارىس جولى­نا شىق­تى دا, وزىنە جۇكتەلگەن مىندەت­تى ابى­رويمەن اتقاردى. ورىمدەي جاس­تار­­دىڭ بارلىعىن ارتقا تاستاعان قارت سپورتشى ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارىپ, لون­دون وليمپياداسىن ءۇش جۇلدەمەن قورىتىندىلادى. اتاپ ايتساق, جىلجى­مالى نىسانانى كوزدەۋ باسەكەسى مەن كو­ماندالىق سايىستا باس جۇلدەنى ولجا­لادى. «جۇگىرىپ بارا جاتقان ەلىكتى» اتۋ با­سەكەسىندە وسكار قولا مەدالعا قول سوزدى. زەي­نەت جاسىنداعى ازاماتتىڭ بۇل ەرلى­گىنە جۇزدەگەن مىڭ جانكۇيەر قۇلشىنا قول سوقتى. ميلليونداعان كورەرمەن تامسانا تاڭداي قاقتى. 

ارادا ءتورت جىل وتكەن سوڭ ستوك­گولم وليمپياداسىنىڭ الاۋى تۇ­تاندى. ءوز جەرىندە وتكەن جارىستىڭ جە­كە­لەگەن سايىسىندا سۆان قولا السا, كو­ماندالىق باسەكەدە توپ جاردى. وسى­لايشا 65 جاسقا قاراعان شاعىندا وس­كاردىڭ ەسىمى ەڭ قارت وليمپيادا چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى. 1920 جىلعى عالامدىق دودا بەل­گيانىڭ انتۆەرپەن قالاسىندا ۇيىم­داس­تىرىلدى. بۇل جارىستا وسكار گومەس سۆان كۇمىس مەدالدى ەنشىلەپ, وليمپيا ويىندارىنىڭ جۇلدەگەر اتانعان ەڭ قارت سپورتشىسى اتاندى. ول كەزدە وسكار 72 جاستان اسقان ەدى.

وسكار سۆان 1924 جىلى پاريج­دە الاۋى تۇتانعان وليم­پيا ويىندارىنا دا قاتىسقىسى كەلدى. الايدا سول كەزدەرى دەن­ساۋلىعى سىر بەرىپ, ءدۇبىرلى دودادان شەت قالدى. 

جالپى, وسكار اقساقالعا قاتىستى تالاي تارتىمدى اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعى­تۋعا بولادى. ماسەلەن, ۇزىن شاشتى, سا­­قالدى قاريا جارىسقا ۇنەمى قارا پالتو مەن قارا شلياپا كيىپ شىعادى ەكەن. سونداي-اق كوپشىلىكتىڭ ورتاسىندا ءجۇرۋدى ونىڭ جانى قالامايتىن. قاق-سوقپەن دە شارۋاسى جوق. ارا-تۇرا بىرەۋلەر كەلىپ ما­زالاماسا, سىر ساندىعىن اشىپ, ۇزىن-سونار اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتۋعا دا اسا ق ۇلىقسىز ەدى. كوبىنە-كوپ جالعىز سەرۋەندەپ, ۇنەمى وي قۇشاعىندا جۇرەتىن. ال جارىس اياقتالعاننان كەيىن ايگىلى سپورتشى تەك التىن مەدالدى عانا وزىنە قالدىرادى. وزگە جۇلدەلەردىڭ بار­لىعىن نە لاقتىرىپ تاستايدى, نە كو­شەدە كەزىككەن بوگدە ادامداردىڭ قولىنا ۇستاتا سالادى ەكەن...

مىنە, وليمپيا ويىندارى تاري­حىن­داعى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ەڭ قارت سپورتشى وسكار سۆان وسىنداي ازامات ەدى. ءوزى قاتىسقان ءۇش دودادا ول 3 التىن, 1 كۇمىس جانە 2 قولانى قورجىنعا سالدى. ارينە, بۇل – وتە كەرەمەت كورسەتكىش! 

بايىپتاپ قاراساق, وسكاردىڭ جۇل­دەسى ودان دا كوپ بولۋعا ءتيىس ەدى. بىراق بەل­گىسىز سەبەپتەرمەن قۇرالايدى كوزگە ات­قان سۇرمەرگەن 1896 جىلعى افي­نى جانە 1900 جىلعى پاريج وليمپيا­داسىنا بارا المادى. ول كەزدەرى كەيىپ­­كەرى­مىز نەبارى 47 جانە 51 جاس­تا بولا­تىن. 1904 جىلى سەنت-لۋيستە ن­ىسانا كوزدەۋشىلەردىڭ سايىسى وتپەدى. ەۋ­رو­پاداعى ساياسي جاعداي ۋشىعىپ, ءى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىستىڭ وتى ورشىگەندىكتەن 1916 جىلعى وليمپيا ويىندارى كەيىنگە قالدىرىلدى. بالكىم بەرليندەگى دو­دا وتكەندە وسكار اتا ايدى اسپانعا شىعا­رار ما ەدى, كىم ءبىلسىن! وسىلاي تىز­بەكتەي بەر­سەك, سكانديناۆيالىق سۇرمەر­گەننىڭ نەسىبەسىنەن قاعىلعان كەزدەرى دە جەتەرلىك ەكەنىن اڭ­عارۋ دا قيىن ەمەس...

عالىم سۇلەيمەن, «ەگەمەن قازاقستان»