ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا جۇزەگە اسىپ جاتقان جوبالاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءوزىنىڭ مازمۇن اۋقىمدىلىعىمەن, يدەولوگيالىق ماڭىزدىلىعىمەن قۇندى. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ الار ورنى ايرىقشا.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ, ادامداردىڭ تابىستىلىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ولاردىڭ ءومىر تاريحى ارقىلى جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋدى ماقسات تۇتقان يميدجدىك بىرەگەي جوبا بۇگىندە حالىقتىڭ ءبىراۋىزدان رۋحاني قولداۋىنا يە بولىپ ۇلگەردى. «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» – تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تابىسقا جەتكەن, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە تۇراتىن ءتۇرلى جاستاعى, سانالۋان ەتنوس وكىلدەرىنىڭ تاريحى. ونىڭ اراسىندا ەلىمىزدىڭ تۋىن بيىككە كوتەرگەن سپورتشىلار مەن اق حالاتتى دارىگەرلەر, مەتسەناتتىقپەن كوزگە تۇسكەن بەلدى كاسىپكەرلەر, سونداي-اق عالىمدار, مادەنيەت پەن قوعامدىق سالادا ەل اۋزىندا جۇرگەن ازاماتتار بار.
2017 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ قولعا الىنعان جوبانىڭ ىرىكتەۋ جۇمىستارى بىرنەشە كەزەڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلدى. بايقاۋعا قاتىسۋشى ۇمىتكەرلەر قىزمەت سالاسى بويىنشا 6 ساناتقا ءبولىنىپ, توپتاستىرىلدى. ارنايى ىرىكتەۋ مەن داۋىس بەرۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2112 ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن 102 جەڭىمپاز انىقتالدى. بايقاۋدا توپ جارعان كوشباسشىلار اراسىندا: سپورتتان – 13, عىلىمنان – 18, مادەنيەتتەن – 10, مەديتسينادان – 18, بيزنەستەن – 13, قوعامدىق سالادان 30 ادام «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» قاتارىن تولىقتىردى.
«ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلناماسى جازىلا باستاعانىنا نەبارى 25 جىل بولدى. بۇل – تاريح تۇرعىسىنان قاس قاعىم ءسات دەسەك تە, ەلىمىز ءۇشىن عاسىرعا بەرگىسىز كەزەڭ. ارينە جاسالعان جۇمىستاردىڭ ماڭىزى مەن اۋقىمىنا ەشبىر كۇمان جوق. دەگەنمەن وسى قىرۋار ءىستى اتقارعان, ەل دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان ازاماتتاردىڭ وزدەرى مەن ولاردىڭ تابىسقا جەتۋ تاريحى ادەتتە قۇرعاق فاكتىلەر مەن تسيفرلاردىڭ تاساسىندا قالىپ قويادى. شىن مانىندە, قازاقستاننىڭ ءاربىر جەتىستىگىنىڭ ارتىندا الۋان ءتۇرلى تاعدىرلار تۇر. قازىرگى مەديامادەنيەتتى سۋىرىلا سويلەيتىن «شەشەندەر» ەمەس, ءومىردىڭ وزىنەن الىنعان شىنايى وقيعالار قالىپتاستىرادى. مۇنداي وقيعالاردى كورسەتۋ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باستى نىساناسىنا اينالۋعا ءتيىس», دەپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باعدارلاما قۇندىلىعىن ءوز ماقالاسىندا ايرىقشا اتاپ وتكەن بولاتىن.
تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى 26 جىلدىق تاريحىندا ەلىمىز تالاي بەلەستەردى باعىندىرىپ, ۇلكەن بيىكتەردەن كورىندى. سىندارلى ساياسات پەن كورەگەن باسشىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان الەمدى تانىدى, ءوزىن الەمگە تانىتتى. ارينە بۇل جەكەلەي ادامداردىڭ ەمەس, جۇمىلعان جۇدىرىقتاي اۋىزبىرشىلىك پەن جانكەشتىلىكتە تەر توككەن تۇتاستاي حالىقتىڭ, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ەرەسەن ەڭبەگى مەن ماڭداي تەر, قاجىر-قايراتىنىڭ, وتانعا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ جەمىسى ەكەنى ءسوزسىز. ءار ادامنىڭ تاعدىرى جەكەلەي ءبىر تاريح دەسەك, «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا ەنگەن 102 ەسىمنىڭ دە سونداي 102 ءتۇرلى تاعدىرى بار. ءتۇرلى سالادا ەرەكشەلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ, دارالانعان بۇل تۇلعالاردىڭ ارقايسىسى جەكە-دارا قۇرمەتكە لايىق. «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا ەنگەن تالانتتار سول قالىڭ قاۋىمنىڭ ءبىر پاراسى عانا. ونداي ەرەندەر ەل ىشىندە كوپتەپ سانالادى. الايدا ولاردىڭ ءبىرىن بىلسەك, ەكىنشىسىن تاني بەرمەيمىز. جوبادا ناقتى ادامداردىڭ ناقتى تاعدىرلارى مەن ءومىرباياندارى ارقىلى بۇگىنگى, زاماناۋي قازاقستاننىڭ كەلبەتى كورىنىس تابادى. دەمەك, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ دا كوزدەگەنى وسى – جانىمىزدا جۇرگەن جاقسىلاردى, تالانتتاردى جالپاق جۇرتقا, قالىڭ قاۋىمعا تانىتۋ.
بايقاعانىمىزداي, جەڭىمپازداردىڭ دەنى – جاستار. ولاي بولۋى زاڭدى دا. سەبەبى ەل تاۋەلسىزدىگىمەن ەگىز جاساسىپ, ۇلت كەلەشەگىن كەمەلدەندىرەتىن – ەگەمەن ەلدە دۇنيە ەسىگىن اشىپ, ەركىن وي قالىپتاستىرعان ازات ويلى جاستار دەسەك, سونداي تالانتتاردىڭ «100 جاڭا ەسىم» قاتارىنان كورىنگەنى كوڭىل قۋانتادى. ماسەلەن, ونەرىمەن الەمدى تامساندىرىپ جۇرگەن 18 جاستاعى كومپوزيتور راحات-بي ابدىساعيننىڭ ءومىر جولى بۇل ويىمىزعا دالەل. جاس سازگەر 13 جاسىندا ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, قازىر تاريحى تەرەڭنەن تامىر الاتىن ءريمنىڭ ەڭ ۇزدىك ونەر وردالارىنىڭ بىرىندە دوكتورانتۋرادا ءبىلىم الىپ جاتىر.
«100 جاڭا ەسىم» جوباسى الەمدە ءالى قالىپتاسپاعان تىڭ جوبا ەكەنى ءسوزسىز. سەبەبى مۇنداي جوبا ەشبىر ەلدە بولىپ كورمەگەن, العاش رەت قازاقستاندا قولعا الىنىپ جانە وسى بىرەگەي جوبادا جەڭىمپازداردىڭ قاتارىنان كورىنۋ ماعان ۇلكەن شابىت قانا ەمەس, اۋقىمدى جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەپ ۇلگەردى. ومىرگە اكەلگەن ءاربىر تۋىندىمنىڭ ارتىندا تۋعان ەلىم تۇرعانىن سەزىنگەندىكتەن دە, سول جاۋاپكەرشىلىك مەنى ەرەكشە شابىتتاندىرادى. قازاق دەگەن ۇلى حالىقتىڭ ۇلىلىعىن ايگىلەۋ ءۇشىن بارىنشا تىرىسىپ ەڭبەكتەنىپ جاتىرمىن. سەبەبى ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ قولىمىزدا, ىستەگەن ىسىمىزدە, جۇرەگىمىزدە ۇلتتىڭ نامىسى, ابىرويى تۇر. سونى تومەن تۇسىرمەي, كەرىسىنشە, اسقاقتاتۋ – بارلىعىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن دەپ بىلەمىن» دەپ جاس كومپوزيتور ءوزىنىڭ تولقىنىسىن جەتكىزدى. مۋزىكا سالاسى بويىنشا جەڭىمپاز اتانعان تاعى ءبىر ونەرلى جاس, وپەرا ءانشىسى مەدەت شوتاباەۆ تا بۇل پىكىردى قۋاتتاپ, اتالمىش جوبانىڭ قازاق ونەرىن جاھانعا تانىتۋداعى ءرولى وراسان ەكەندىگىنە ەرەكشە توقتالدى.
«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جاس ونەرپازداردى شابىتتاندىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن وياتۋدا دا اسەرى ايرىقشا. «ەلىمنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن مەن دە ۇلەسىمدى قوسا الادى ەكەنمىن عوي» دەگەن سەنىمنىڭ ءوزى بىزدەردى جىگەرلەندىرەدى, العا قاراي ۇمتىلدىرادى. سوندىقتان دا بۇل جوبا دەر شاعىندا ومىرگە كەلگەن اۋقىمدى باعدارلاما دەپ ەسەپتەيمىن. اسىرەسە جاستار ءۇشىن بەرەرى مول», دەپ ءتۇيدى ءوز ويىن.
اتالمىش جوبا ارقىلى تەك ەل الدىندا جۇرگەن ونەرپازدار عانا ەمەس, مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا اتاپ وتكەن, حالىق كوزىنەن تاسادا ءجۇرىپ, تاۋ قوپارارلىق قىرۋار شارۋا اتقارىپ جۇرگەن ءوز ءىسىنىڭ شىن مانىندەگى شەبەرلەرىمەن تانىسۋعا دا ۇلكەن مۇمكىندىك تۋدى. سونداي جەڭىمپازدار قاتارىندا 10 جىلدان بەرى كىتاپحانا سالاسىندا تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ, ۇلتتىق كىتاپحانا قورىن تولىعىمەن ەلەكتروندى نۇسقاعا اۋدارعان IT مامان نۇرجان جولدىبالينوۆ پەن اۋدارما سالاسىندا ايتۋلى جەتىستىكتەرگە جەتكەن كاسىبي ءتارجىماشى قۋانىش جۇمابەكتىڭ ەسىمىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە ابدەن لايىق.
«قازىر اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ دامىعان كەزى. وقۋعا ىنتالى كەز كەلگەن ادامعا كىتاپ قاي جەردە دە: قالادا جۇرسە دە, دالادا جۇرسە دە قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. بۇل تۇرعىدا ەلەكتروندى كىتاپحانانىڭ ماڭىزى زور. وسى ماقساتپەن ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحانانى قۇردىق. ەندى الداعى ۋاقىتتا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا ايتىلعان كەلەسى تارماق لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ جوباسىن قولعا الىپ, كىتاپحانا قورىن 2025 جىلعا دەيىن تولىعىمەن لاتىن قارپىنە كوشىرۋدى باستاپ كەتتىك. ناقتى ماقساتتار جولىندا ەڭبەكتەنىپ جاتىرمىز. الدا جوسپار وتە كوپ», دەيدى كاسىبي كىتاپحاناشى, «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى نۇرجان نۇرلان ۇلى.
نۇرجان قازاق وقىرماندارىنا الەم ادەبيەتىنىڭ بارىنشا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تىنباي ەڭبەكتەنسە, قۋانىشتىڭ ارمانى – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ.
ء«وز باسىم اۋدارماعا كىرىسپەس بۇرىن قازاق جانە اعىلشىننىڭ تانىمال روماندارىن كوپتەپ وقىدىم. مەن ءۇشىن اۋدارما قيىنعا سوعادى دەپ ايتا المايمىن. ماسەلەن, كەيبىر اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلعان كىتاپتاردا كيىز ءۇي دەگەن ءسوز «تەند» دەپ بەرىلگەن ەكەن. ال «تەند» دەگەن ءسوز «شاتىر» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ياعني كوپتەگەن اۋدارمالاردىڭ, مەنىڭشە, ماعىناسى اشىلماعان. سوندىقتان اۋدارماعا الداعى ۋاقىتتا باسا دەن قويسام دەيمىن», دەيدى اۋدارماشى قۋانىش جۇمابەك.
راسىندا دا, ەلباسى اتاپ وتكەندەي, قازىر زامان – جاستاردىكى! جاستاردىڭ جەتىلۋى مەن رۋحاني دامۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. تەك ماقساتىڭدى اقيقاتقا اينالدىرۋ جولىندا ەڭبەكتەنسەڭ, تەر توكسەڭ بولعانى: ارمانىڭ – الاقانىڭدا!
بۇل – «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» قاتارىنا ەنگەن ەلەۋلى ەسىمدەردىڭ ءبىر پاراسى عانا. ءتىزىمدى تولىقتىرعان 102 ادامنىڭ ارقايسىسىنىڭ حالىققا, وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى بولار جەكەلەي جەتىستىگى بار. ولاردىڭ ءاربىرىنىڭ قاي سالادا جۇرسە دە كوزدەگەنى بىرەۋ – ەگەمەن ەلدىڭ ەرتەڭىن جارقىن ەتىپ, كەلەشەگىن گۇلدەندىرۋ. بۇل باستاما – جاستاردى, كەلەشەك ۇرپاقتى جاڭا جوبالار مەن تىڭ يدەيالارعا باستايتىنى, جانىنا جىگەر دارىتىپ, جاقسى ىستەرگە ىنتالاندىراتىنى ءسوزسىز. بىرەگەي جوبانىڭ بولاشاعى باياندى.
نازەركە جۇماباي, «ەگەمەن قازاقستان»