XI استانا ەكونوميكالىق فورۋمى. جاھاندىق ەكونوميكالىق ۇردىستەر مەن وزگەرىستەردى ايقىنداۋ جولى

ء«بىرتۇتاس ەكونوميكا الەمى» قانداي بولۋى كەرەك؟

ۋاقىت وتكەن سايىن ادامزات ور­­كە­نيەتى كوشىنىڭ ىلگەرى دامۋى قار­­قىن الا باستايتىنى بەلگىلى جايت. تۋىنداعان قانداي دا ءبىر ماسە­لەنىڭ اۋقىمى ءوز اياسىنان ءارى اسپاي, سان الۋان تۇيتكىلدى ءار مەم­­لە­كەتتىڭ ءوز شاما-شارقى كە­ل­گەن­شە شەشۋگە تىرىسۋىنان, جا­سى­رىپ قالۋىنان كەلەر پايدا جوق. مۇنى بىرقاتار دامىعان جانە دامۋشى ەلدەر الدەقاشان-اق ءتۇسىنىپ, ورتاقتاسا وتىرىپ جۇمىس جاساۋدى ماقسات ەتكەن-ءدى. بىلتىر عانا دۇنيەجۇزىلىك ەكو­نو­ميكالىق فورۋمنىڭ (دەف) ساراپ­شىلارى GlobalRisksReport-2017 بايانداماسىندا 30 جاھاندىق دەڭ­گەي­دەگى كەلەلى ماسەلەلەردى انىق­تاپ, ونىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ەكونو­ميكالىق, ەكولوگيالىق, گەوساياسي, الەۋمەتتىك جانە تەحنولوگيالىق دەپ ءبولىپ, اتقارار مىندەتتەردى ناقتىلادى. اسىرەسە وڭىرلىك جانە جاھاندىق قۇرىلىمدار نەبىر قيىن تۇيىندەردى تارقاتار تۇستارعا كەلگەندە دارمەنسىز بولىپ, قاۋقارسىز كۇيگە ەنۋى سۇراعى كوپ, شەشىمى جوق ماسەلەلەردىڭ قوردالانىپ قالۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر. وسى رەتتە دۇنيەجۇزىلىك ەكو­نو­ميكالىق فورۋمنىڭ ساراپ­شىلارى بۇۇ, حۆق, ناتو سىندى حالىقارالىق ۇيىمدارعا عالام­دىق دەڭگەيدەگى ماسەلەلەردى ءبىر-لەسىپ شەشۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇسى­نىستار بىلدىرەدى.

بۇگىنگى كۇنى الەم جۇرتىنىڭ الاڭداۋىنا كليماتتىڭ وزگەرۋى, قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى, دامۋشى ەلدەردەگى ورتا تاپتىڭ ءوسىمى, قوعامداعى بارعان سايىن تە­رەڭدەپ بارا جاتقان پوليارلا­نۋ كورىنىسى, سوزىلمالى اۋرۋلار­دان زار­داپ شەگەتىن ادامدار سانى­نىڭ ءوسۋى, كەدەيلەر مەن بايلار ارا­سىن­داعى الشاقتىقتىڭ ۇل­عايۋى, ۋربانيزاتسيانىڭ كۇ­شەيۋى باس­تى سەبەپ بولىپ وتىر. بۇل ما­سە­­لەلەر بيىلعى استانا ەكو­نو­­مي­­كا­لىق فورۋمىندا تو­لىق­تاي قام­تىل­ىپ, جان-جاقتى تال­قى­لانادى دەپ كۇتىلۋدە. ءاربىر تاقىرىپ اياسىندا جەكە سەسسيالار, پىكىرتالاستار مەن دوڭگە­لەك ۇس­تەل­دەر ۇيىمداستىرىلىپ, ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى سارالاۋعا, كوپتەگەن تۇيتكىلدەردىڭ جاۋابىن تابۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەك.

Global Challenges Summit-2018 استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا تالقىلانار 11 تاقىرىپتىڭ ىشىندە – ء«بىرتۇتاس ەكونوميكا الەمى» شەڭبەرىندە قانداي ماسەلەلەرگە باسىمدىق بەرىلەتىنى انىقتالدى. الدىمەن جاھاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋىن تەجەيتىن ماسەلەلەر نازارعا الىنباق.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, دۇنيەجۇزىلىك بانك, سونداي-اق الەمدىك ەكونوميكالىق ساراپتاما­لىق ۇيىمداردىڭ باسىم بولىگى 2019 جىلدان كەيىن الەمدىك ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ تومەندەۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ دابىل قاعۋدا. بۇرىن الەمدىك ەكونوميكانىڭ باس­تى قوزعاۋشى كۇشى بولعان دامۋ­شى ەلدەردەگى قۇرىلىمدىق رەفور­مالاردىڭ تۇرالاپ قالۋى, اقش, ەۋرووداق جانە قىتاي ارا­سىنداعى ساۋدا-ساتتىق سالا­سىن­داعى كەلىس­پەۋشىلىكتەر جانە دە بۇكىل الەم­دە گەوساياسي شيەلەنىستىڭ ارتۋى ونىڭ نەگىزگى سەبەبىنە اينالىپ وتىر.

سوڭعى ونجىلدىقتا الەم بو­يىنشا ەكونوميكالىق تەپە-تەڭ­سىزدىكتىڭ بەلەڭ العاندىعى سەزىلۋ­دە. اسىرەسە الەمدىك ەكونومي­كا­لىق داعدارىس كەزىندە باي مەن كەدەي اراسىنداعى الشاق­تىق ارتا تۇسكەندىگى انىقتالعان. Oxfam دەرەكتەرى بويىنشا, 2016 جىلدىڭ باسىندا جەر شارىنداعى ەڭ باي 62 تۇرعىنىنىڭ داۋلەتى الەمدەگى جارتى كەدەي حالىقتىڭ بايلىعىمەن تەڭەس­كەن. 2010-2016 جىلدارى اۋقات­تىلاردىڭ داۋلەتى 44 پايىزعا, ياعني 1,76 ترلن اقش دوللارىنا وسسە, ال كەدەيلەردىڭ داۋلەتى 41 پا­يىزعا, 1 ترلن اقش دول­لارى­نا ازايعان. دۇنيەجۇزىلىك بانك كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, الداعى 20 جىل ىشىندە ەكونو­مي­كا­لىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردە جۇ­مىس ورىندارىنىڭ 57 پايىزى اۆتو­ماتتاندىرىلماق. بۇل ءوز كەزەگىن­دە حالىقتىڭ جۇمىسسىز قالۋىنا اكەپ تىرەيدى. بۇل دەگەنىمىز, كەدەيلەنگەن حالىقتىڭ سانى تاعى دا ارتا تۇسەدى دەگەن ءسوز. اەف-كە قاتىسۋشى بەدەلدى حالىقارالىق ساياساتكەرلەردىڭ, ەكونوميستەر مەن عالىمداردىڭ, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ تاراپىنان بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى جان-جاقتى قاراس­تىرىلادى دەگەن جوسپار بار.

PWC كومپانياسىنىڭ «الەم 2050 جىلى. ۇزاق مەرزىمدى بول­جام: 2050 جىلعا قاراي الەم­دىك ەكونو­ميكالىق ءتارتىپ قالاي وزگە­رەدى؟» اتتى ەسەبىندە كەلە­شەك­تەگى ەكو­نوميكالىق ءوسۋ­دىڭ ۇزاق مەرزىمدى ۇردىستەرىنىڭ بولجام­دارى ۇسىنىلىپ, الەم بويىن­شا ءىجو-ءنىڭ 85 پايىزعا جۋى­عىن قۇرايتىن ەڭ ءىرى 32 ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا تالداۋ جاسال­عان بولاتىن. وندا الەمدىك ەكونو­ميكانىڭ قۇرىلىمىندا ماڭىزدى وزگەرىستەر ورىن الاتىنى جايىندا ايتىلعان. بۇل رەتتە ساياسي وزگەرىستەردىڭ ەكونوميكاعا تىكەلەي اسەر ەتەتىنى دە جاسىرىن ەمەس.

قازاقستان ستراتەگيالىق زەرت­تەۋ­لەر ينستيتۋتىنىڭ باس عى­لى­مي قىزمەتكەرى, ەكونوميكا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى ۆياچەسلاۆ دو­دونوۆ الەمدىك ەكونوميكانىڭ كەرى كەتۋى بۇعان دەيىن دە ورىن العانىن ايتادى. اسىرەسە دامىعان ەلدەردە بۇل قۇبىلىس ەرەكشە باي­­قالادى, دەيدى. جاپونيانى مى­سالعا كەل­تىر­گەن ول ەلدىڭ ەكونو­مي­كاسى 1992-2017 جىلدار ارا­لىعىندا بار بول­عانى 0,9 پايىز ءوسىمدى قۇرا­عا­ن. قارجىلىق الەۋەتى تۇراق­تالىپ, دامۋعا بەت العان ەلدەردىڭ سوڭعى ونجىلدىقتا ەكونوميكالىق ءوسىمى بىرقالىپتى كۇيدە ساقتالىپ وتىر. بۇل تىزىمدە گەرمانيا دا بار. ەل ءىجو-ءسى 1980-2017 جىلدار ارالىعىندا 1,7 پايىزدى قۇراسا, ۇلىبريتانيادا ̶ 2,2 پايىزدى, ال اقش-تا 2,6 پايىزدى قۇراپ وتىر. جالپى العاندا, دامىعان ەلدەردەگى ءوسىم كورسەتكىشى سوڭعى ونجىلدىقتا 2,4 پايىزدى كور­سەتكەن ۆياچەسلاۆ دودونوۆ اتال­­عان ۋاقىت ارالىعىندا الەم­دىك ەكونوميكالىق ءوسىم 3,5 پا­يى­زعا وزگەرگەنىن ايتادى. بۇل ار­­قى­­­­لى قارجىلىق دامۋ مەن تۇ­راق­­تى­­­لىقتىڭ دامىعان ەلدەردە ەمەس, دامۋشى مەملەكەتتەردە بە­لەڭ العانىن ەمەۋرىنمەن تۇسىن­دىرە­دى ول. جەكەلەي العاندا ەكو­نو­م­ي­كالىق ءوسىم سوڭعى 8 جىلدا اقش-تا – 2, ۇلىبريتانيادا – 1,9, گەرمانيادا 1,4 پايىزدى قۇر­اعان. بۇل كورسەتكىشتەردىڭ جال­پى الەمدىك ەكونوميكاداعى وسىمنەن تومەن ەكەنىن كورۋگە بولادى. بىراق ەسكەرەتىنى, اتالعان ەلدەردە ەكونوميكانىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتەتىن بارلىق سالالار قالىپتاسىپ, جۇيەلەنىپ قويىلعان. سوندىقتان كەڭ اۋقىمدى قامتيتىن ەكونوميكانىڭ شيراقتىق كەزەڭىن باستان وتكەرىپ قويعانىن جانە دە ونىڭ ءوسىمى باياۋ بولۋى قالىپتى قۇبىلىس ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ال الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 40 پايى­­زىن قۇرايتىن قىتاي مەن ءۇندى­­ستاننىڭ كورسەتكىشى دامى­عان ەلدەردىڭ كوشىن باستاۋىنا مۇم­كىندىك بەرىپ وتىر. ءححى عاسىردىڭ العاشقى 17 جىلىندا ەكونو­ميكا­لىق ءوسىم قىتايدا – 9,3 پايىز, ال ءۇندىستاندا 7,3 پايىز مول­شەرىندە ساقتالعان. ءىجو-ءنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ پاريتەتى بو­يىنشا قىتاي ءبىرىنشى, ءۇندىستان ءتورتىنشى ورىندا. بۇل ەلدەر دە دامي تۇسكەن سايىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋدىڭ قيىن­داي بەرەتىنىن دالەلدەپ وتىر. دا­مى­عان ەلدەردەگى ابسوليۋتتى كور­سەت­كىشتەردىڭ جوعارى بولۋى, ءوسىم­نىڭ باياۋلاۋىنا ىقپال ەتە­تى­نىن اڭعارتۋدا. ۆياچەسلاۆ دودونوۆ بۇل تەندەنتسيانىڭ الداعى ون­جىل­دىقتاردا دا ساقتا­لا­تىنىن, سولاي بولا تۇرا جاھان­دىق قارجى­لىق احۋال دامىعان ەلدەر­دىڭ ءال-اۋقاتىنا تىكەلەي باي­لا­نىستى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتادى.

قازاقستان دا الەمدىك ەكونومي­كادا بولىپ جاتقان وزگەرىس­تەر­دەن قالىس قالا المايدى. مەم­لەكەت باسشىسى ەكونومي­ك­الىق جانە الەۋمەتتىك دامۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن قۇرىپ, جەكە كاسىپ­كەر­لىكتى ىنتالاندىرۋ مەن ەلى­مىزدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابى­لەت­تىلى­گىن ارتتىرۋعا ۇنەمى باسىم­دىق بەرىپ كەلەدى. سونىڭ نەگى­زىندە وت­كەن جىلى ەلىمىزدە ءىجو 4 پا­يىزعا جەتىپ, 2014-2016 جىل­­دار­داعى 2,2 پايىزدىق كور­سەت­كىش­تى ەسەلەدى. سوڭعى 20 جىلدا قازاق­ستان حالقىنىڭ جان باسىنا شا­ق­قانداعى ورتاشا اقشالاي تابىسى 39 ەسە وسكەن. ال كۇنكورىس دەڭگەيى تومەن حالىقتىڭ ۇلەسى 25 جىل ىشىندە 15,6 ەسەگە ازايعان. دەسە دە, سوڭ­عى جىلدارى ەلدەگى اۋىل مەن قالا اراسىنداعى كۇن­كورىس دەڭگەيى­نىڭ الشاقتىعى الاڭ­دا­تادى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ جولدارى اەف اياسىندا شەتەلدىك تاجىريبەلەردى ەسكەرە وتىرىپ قاراستىرىلماق.

جەر شارىنداعى 4 ملرد ادام – قالا تۇرعىنى

بۇۇ كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, الداعى 15 جىلدا قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى كورسەت­كىشكە جەتپەك. 2016 جىلعى كورسەت­كىش بويىنشا قالا تۇرعىندارى­نىڭ سانى 4 ميلليارد ادامدى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش 2050 جىلعا قاراي ەسەلەنىپ, شامامەن 6,5 ملرد بولادى دەگەن بولجام بار. ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسياعا دەيىن الەمدە حالقى 1 ملن ادامنان اساتىن ءۇش قالا عانا بولعان. قازىر ولاردىڭ سانى الدەقايدا كوپ, ال 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش ودان بەتەر ارتا تۇسەدى دەگەن بولجام بار. ولاي بولسا, قالالارداعى ينفراقۇرىلىمدىق جۇيە حالىق سانىنىڭ كوپتىگىنە دايىن با دەگەن سۇراقتىڭ تۋى دا زاڭدىلىق. ودان وزگە ادامدار اراسىنداعى تەڭسىزدىك ارتىپ, قالالاردىڭ كوپتىگىنەن كليماتقا كەلەر زالال دا كۇشەيمەك. سوندىقتان دا وسىنداي سان تاراۋ تۇيتكىلدىڭ تالماۋرىن تۇسىن ءدوپ باساتىن بىردەن-ءبىر جول – «اقىلدى قالا» قۇرۋ. اقىلدى قالا – بۇل يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ەسەبىنەن قازىرگى زامانعى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا لايىقتاي وتىرىپ, قالانىڭ تىرشىلىك جۇيەلەرىن ۇنەمدى پايدالانۋ. ءوز كەزەگىندە «اقىلدى قالالار» وڭىرلىك دامۋدىڭ, يننوۆاتسيا تاراتۋدىڭ, تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ لوكوموتيۆتەرىنە اينالۋى ءتيىس. وسى ورايدا «سمارت سيتي» تۇجىرىمداماسى مەن قالاعا قونىس اۋداراتىن ادامداردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن دامىتۋ نەگىزىندە قالالىق ورتانى باسقارۋ جۇيەسىن كەشەندى تۇردە ەنگىزۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. بۇگىندە «اقىلدى قالالارىمەن» الەمگە تانىلعان اقش, ەۋروپا, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا ەنەرگورەسۋرستاردى ۇنەمدەۋدەن باستاپ, قاۋىپسىزدىك ماسە­لەسىنە دەيىن «اقىلدى شەشىم­دەر» قاراستىرىپ قويعان. Arup كونسال­تينگتىك كومپا­نياسى­نىڭ بول­جامىنا سايكەس, 2020 جىلعا قاراي «اقىلدى قالا» قىزمەتتەرى­نىڭ الەمدىك نارىعى جىلىنا 400 ملرد اقش دوللارىن قۇراماق.

«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق وڭىرلىك زەرتتەۋ­لەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قايسار نىعمەتوۆ وسىدان ەكى جىل بۇرىن الەم بويىنشا ۋربانيزاتسيا دەڭگەيى 54 پايىزدى قۇراعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاپونيا – 94 پايىز, اۋستراليا – 90 پايىز, گوللانديا – 91 پايىز, اقش – 82 پايىز, وڭتۇستىك كورەيا 83 پايىزدىق كورسەتكىشپەن كوش باستاپ تۇر. الەم بويىنشا قالا تۇرعىندارى سانىنىڭ ارتۋى قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ دامىپ, قالالار اراسىنداعى اگلومەراتسيانىڭ جۇيەلەنۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. 1950 جىلى الەمدە 10 ملن حالقى بار ءىرى قالالار توكيو مەن نيۋ-يورك عانا بولسا, 2017 جىلى ءدال وسىنداي حالىقتى قامتيتىن 37 قالا پايدا بولعان. ساراپشىلار الداعى 20 جىلدا 2 ملرد ادام قالالىق اتاناتىنىن بولجاپ وتىر. بۇۇ-نىڭ بولجامىن نەگىزگە الار بولساق, 2030 جىلى جەر شارى حالقىنىڭ 60 پايىزىن قالالىق تۇرعىندار قۇراسا, بۇل كورسەتكىش اراعا 20 جىل سالىپ تاعى دا 7 پايىزعا ارتادى ەكەن.

ق.نىعمەتوۆ سوڭعى جىلدارى قازاقستانداعى قالالاردىڭ جاندانۋى قالالىقتار سانىنىڭ كۇرت ارتۋىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر­عانىن ايتادى. وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى ۋربانيزاتسيا 57,3 پا­يىزدى قۇراپ, بۇرىن-سوڭدى بول­ماعان كورسەتكىشكە جەتكەن. سالىس­تىرمالى تۇردە ايتا كە­تەرلىگى, ۋربانيزاتسيا دەڭ­گەيى كور­شى رەسەيدە – 74 پايىز, مالايزيادا 77 پايىزدى قۇرايدى. 1999-2017 جىلدار ارا­لى­عىندا قالاعا كوش­كەن حالىق­تىڭ سانى استانا قالاسى بويىن­شا 3,2 پايىزعا, شىمكەنت قال­ا­سى بويىنشا 2,6 پايىزعا, اقتو­بە­دە 1,9 پايىزعا, الماتىدا 1,6 پا­­يىزعا ارتىپ وتىر. قالا تۇر­عىن­­­دارىنىڭ سانى اۋىلدى جەر­لەر­­دەگى حالىقتىڭ جاپپاي كوشۋى ەسە­بى­نەن ورىن العاندىعى بەلگىلى جايت.

مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان قالالاردىڭ قارقىندى دامۋىنا وراي اگلومەراتسيانى دامىتۋ ماسەلەسى, ينۆەستيتسيا تارتۋ, مونو جانە شاعىن قالالاردى دامىتۋدا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋعا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى.

استانا ەكونوميكالىق فو­رۋمى­نىڭ بازاسىنداعى Global Challenges Summit-2018 جەتەكشى ەكونوميكالىق كونگرەسى اياسىندا قازاقستانداعى ۋربانيزاتسيا ماسەلەلەرى, «اقىلدى قالالاردىڭ» قارقىن الۋى تەوريا مەن تاجىريبە الماسۋ بارىسىندا جاڭا باعىتتا ءورىس الاتىنىنا سەنىم مول.

تومەندە استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ بازاسىنداعى Global Challenges Summit-2018 ەۋرازيالىق كونگرەسىنە قاتىساتىن حالىقارالىق جانە وتاندىق سپيكەرلەر تۋرالى وقىرمانعا از-كەم اقپارات ۇسىنىپ وتىرمىز.

 

  

ەنتوني اتالا, ۋەيك فورەست جانە W.H. بويس قالپىنا كەلتىرۋ مەديتسيناسى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى

مەديتسينا دوكتورى, رەگەنەراتيۆتى مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۋەيك-فورەست ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا مەكتەبىندە (سولتۇستىك كارولينا, اقش) ۋرولوگيا كافەدرا­سىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. ول ەڭ العاش رەت ادام مۇشەسىن اعزادان تىس ءوسىرىپ, ناۋقاسقا يمپلانتاتسيا جاساعان. ونىڭ بۇل قادامى ادام ءومىرىنىڭ ۇزاق بولۋىنا ءارى جاقسارۋىنا ورسان مۇمكىندىكتەر اشتى. 

 

يرمگارد گلاسماحەر, Accenture Strategy باسقارۋشى ديرەكتورى  

تاياۋ شىعىس, افريكا,  رەسەي, تۇركيا ەلدەرىندەگى Accenture Strategy باسقارۋ­شى ديرەكتورى. ول بيزنەس-كوشباس­شىلارىنا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋ ستراتەگيالارى مەن اۋقىمدى باعدار­لامالاردى ترانسفورماتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرە­تىن جاڭا بيزنەس-مودەلىن قۇرىپ, بيز­نەستەگى تسيفرلى ەكونوميكانىڭ ارتىقشى­لى­عىن پايدالانا وتىرىپ, تسيفرلى تەحنولو­گيالاردىڭ قولدانىسىن جۇيەلەۋدى جولعا قويعان. بۇعان قوسا, تسيفرلى ستراتەگيا, باعدارلامالار, بيزنەستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان جوبالار مەن ساتۋ جانە ماركەتينگ بويىنشا 23 جىلدىق تاجىريبەسى بار. 10 جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى ەۋروپاداعى Accenture يننوۆاتسيالىق زەرتحانالارىن قۇرۋعا اتسالىسىپ كەلەدى.

 

داۋرەن اباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى

1979 جىلى 18 ساۋىردە دۇنيەگە كەلگەن. 2001 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن, 2006 جىلى لەيدەن ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامدادى. 2001 جىلدىڭ تامىزى مەن 2003 جىلدىڭ تامىزى ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق اپپارا­تىندا جۇمىس ىستەدى. 2003 جىلدىڭ مامىرى مەن 2007 جىلدىڭ مامىرى ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازەربايجانداعى جانە ني­دەر­لاند كورولدىگىندەگى ەلشى­لىك­تە­رىن­­دە ديپلوماتيالىق قىز­مەت اتقار­دى. ودان كەيىنگى جىلدارى قازاق­ستان رەسپۋب­لي­كاسى سىرت­قى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ ءباس­پا­­­سوز قىز­مەتى ءبولىمى­نىڭ باسشىسى, قازاق­­­­ستان رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتى پروتو­­كو­لىنىڭ باس ساراپشىسى, كونسۋلتان­تى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى ءباسپا­سوز حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, قازاق­­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىم­شى­لىگىنىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە اۋماق­­تىق-ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى ءبولىمى­نىڭ مەم­لەكەتتىك ينسپەكتورى, پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى, كەڭەسشىسى قىز­مەتتەرىن اتقاردى. 2016 جىلعى 6 مامىردا اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالدى. «پاراسات» جانە «كۇرمەت» وردەندەرىمەن, سونىمەن قاتار مەرەكەلىك مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.

 

گابريەل الەكس, Lumenora باعدارلامالىق ديرەكتورى

عىلىمنىڭ جاساندى ينتەللەكت, ۆيرتۋال­دى شىنايىلىق سالالارىندا جانە بلوكچەين سالاسىندا جۇمىس ىستەي­دى. كاسىپكەرلەر, ءىرى كومپانيالار مەن قايى­رىمدىلىق قورلارى ءۇشىن وسى تەحنولو­گيالاردىڭ پراكتيكالىق جانە ەتيكالىق قولدا­نىلۋ سالاسىندا كەڭەس بەرەدى. وسى تاقى­رىپتار بويىنشا كوپتەگەن ماقالا­لارى جاريالانعان. بۇگىن­دە ول نەيروعىلىم مەن فيلوسوفيا بويىنشا ءوزىنىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن (نيۋكاسل ۋنيۆەرسيتەتى, اۋستراليا) اياقتاۋدا, ول ادام ميى سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرمەن اينالىسادى. اقش, اۋستراليا, دانيا, يسپانيا, گەرمانيا, جاپونيا ەلدەرىندە اكادەميالىق قىزمەت ەتىپ, جاساندى ينتەللەكتى ينتەگراتسياسى, روبوتتاندىرۋ, بلوكچەين مەن كريپتوۆاليۋتا بويىنشا الەمدەگى كوشباسشى پلاتفورمادا جۇمىس ىستەگەن. 

ەركەجان ايتقازى, «ەگەمەن قازاقستان»