Facebook قولدانۋشىلارىنىڭ دەرەكتەرىن ءوز ماقساتتارىندا پايدالاندى دەپ ايىپتالعان اتىشۋلى Cambridge Analytica كومپانياسى جابىلاتىنى جونىندە مالىمدەمە جاسادى.
كومپانيا وكىلدەرى ەشقانداي زاڭعا قايشى ارەكەت ەتپەگەنىن, الايدا مەديادا تاراعان جاعىمسىز اقپاراتتار وزدەرىنىڭ قىزمەتىنە كەرى اسەرىن تيگىزگەنىن ايتىپ وتىر.
«Cambridge Analytica ءوزىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەتيكاعا جانە زاڭعا ساي ارەكەت ەتكەنىنە سەنىمدى بولعانىنا قاراماستان, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى جاڭالىقتار تۇتىنۋشىلار مەن قولدانۋشىلاردى قىزمەتىمىزدەن باس تارتۋىنا اكەپ سوقتىردى. ناتيجەسىندە, كاسىبىمىزدى جالعاستىرۋ مۇمكىن بولماي, كومپانيانى جابۋعا تۋرا كەلىپ تۇر», دەلىنگەن كومپانيانىڭ جاريالاعان مالىمدەمەسىندە.
ەستەرىڭىزدە بولسا, the Observer باسىلىمى Cambridge Analytica-نىڭ 50 ميلليوننان استام امەريكالىق پەن ميلليونعا جۋىق بريتانيالىقتىڭ فەيسبۋكتەگى جەكە دەرەكتەرىن جيناپ, ولاردى ساتقانى جونىندە اقپارات تاراتقان بولاتىن.
باتىس مەدياسى تاراتقان اقپاراتتارعا سۇيەنسەك, Cambridge Analytica-نىڭ دەرەكتەرى بىرقاتار ماڭىزدى شارالار كەزىندە قولدانىلعان كورىنەدى. ماسەلەن, اقش پرەزيدەنتىنە داۋىس بەرۋ كەزىندە د.ترامپتىڭ سايلاۋ ناۋقانىن جۇرگىزگەندەر كومپانيانىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن دەگەن اقپارات تارادى. سونىمەن قاتار «برەكسيت» كەزىندە دە Cambridge Analytica دەرەكتەرى اسەر ەتكەن دەگەن كۇدىك بار.
Cambridge Analytica فەيسبۋك قولدانۋشىلارىنىڭ جەكە دەرەكتەرىن ءتۇرلى ساۋالنامالار جۇرگىزۋ ارقىلى جيناعان. وسىنداي ساۋالنامالارعا قاتىسقان قولدانۋشىلار بايقاماستان كومپانياعا بۇكىل اقپاراتىن جيناۋعا رۇقسات بەرىپ وتىرعان.
وسى وقيعادان كەيىن Facebook كومپانياسى الەۋمەتتىك جەلىدەگى بۇكىل باعدارلامالاردى قايتا تەكسەرىپ, ولاردىڭ جەكە دەرەكتەردى جيناۋىنا تىيىم سالاتىنىن مالىمدەدى. كەيىننەن مارك تسۋكەربەرگ اقش سەناتى الدىندا ەسەپ بەرىپ, ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
يران جاڭا كەلىسسوزدەرگە قارسىيراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى موحامماد زاريف يادرولىق قارۋ جونىندەگى جاڭا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە قارسى ەكەنىن مالىمدەدى.
اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ 2015 جىلى يادرولىق دەرجاۆالار مەن يران اراسىنداعى كەلىسىمدى قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. اق ءۇي باسشىسى ەۋروپالىق ارىپتەستەرى ءوزىنىڭ ايتقانىنا كونبەسە, شارا قابىلدايتىنىن جەتكىزگەن-تۇعىن.
ۇلىبريتانيا, فرانتسيا جانە گەرمانيا كەلىسىمنىڭ ءوز كۇشىندە قالۋىن قولداپ وتىر. الايدا 2025 جىلى, ياعني كەلىسىم مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن يران يادرولىق قارۋ باعدارلاماسىن قالاي جۇرگىزەتىنىنە الاڭداۋلى. سوندىقتان «قارت قۇرلىقتىڭ» وكىلدەرى يرانمەن ءبىر ۇستەل باسى- نا قايتا وتىرۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر.
ءوز كەزەگىندە يران تاراپى قايتا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە قارسى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ اعا كەڭەسشىسى الي اكبار ۆەلايااتي «ەۋروپالىق دەرجاۆالار كەلىسىمدى وزگەرتۋگە تالپىنسا, بىزگە ودان باس تارتۋدان باسقا امال قالمايدى» دەپ مالىمدەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, يران مەن يادرولىق دەرجاۆالار اراسىنداعى كەلىسىم 2015 جىلى قابىلدانعان بولاتىن. ەۋروپالىق مەملەكەتتەر بۇل قۇجاتتىڭ تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋدا ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەيدى. كەلىسىمگە سايكەس, يران تاراپى ۋراندى دامىتۋ باعدارلاماسىن توقتاتا تۇرۋعا جانە يادرولىق قارۋدى يگەرۋگە تالپىنباۋعا ءتيىس.
قۇجاتقا اقش-تى باراك وباما باسقارىپ تۇرعاندا قول قويىلعان بولاتىن. الايدا د.ترامپ ونى قولدامايتىنىن بىرنەشە مارتە جەتكىزگەن-ءدى.
شولۋدى دايىنداعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»