مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ باسىمدىقتارى

رەسپۋبليكا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دى­عىن تويلاۋ قارساڭىندا پرەزيدەنتتىڭ 2011 جىلدىڭ 27 قاڭتارىنداعى №1144 جارلىعىمەن 2011 جىلدىڭ 8 جەل­توق­سا­نى «شاڭىراق» كۇنى دەپ بەلگىلەنگەن. «قا­زاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اتالمىش شارانى جۇرگىزۋگە بەلسەندى قاتىسۋدا. 2011-2014 جىلدارعا ار­نالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدار­لا­ما­سىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسى مەن ءجۇر­گىزىلەتىن شارالار تۋرالى جان-جاقتى «قا­زاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جي­ن­اق بانكى» اق باسقارما ءتورايىمى ءنۇربيبى سەرەكحاجىقىزى ناۋرىز­باە­ۆا اڭگىمەلەيدى. – ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا 2011-2014 جىلدارعا ارنالعان جاڭا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى باستالدى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى وپەراتورى «قا­زاق­ستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگان­دا­رى­مەن بىرگە اتالمىش باعدارلامانىڭ ور­ىن­دالۋىن جۇزەگە اسىرادى. ءنۇربيبى سە­رەك­حاجىقىزى, 2011-2014 جىلدارعا ار­نالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلا­ما­سى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟ – 2011-2014 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى (بۇدان ءارى – باع­دارلاما) قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمە­تىنىڭ 31.03.2011 جىلعى №329 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن, باعدارلامادا ەكى باعىتتى ءجۇ­زەگە اسىرۋ كوزدەلگەن, اتاپ ايتقاندا: 1) قازاقستان وبلىستارىنىڭ, استانا ءجا­نە الماتى قالالارىنىڭ جەرگىلىكتى ات­قارۋ ورگاندارىنىڭ (بۇدان ءارى – جاو) تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىس جيناق (تقج) جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سالۋى; 2) جەكە مەنشىك ءۇي سالۋشىلار ارقىلى سالىناتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى (بۇدان ءارى – ەدب) قورلاندىرۋ. حالىقتىڭ اۋقىمدى بولىگىنە تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ پروب­لە­مالارىن كەشەندى تۇردە شەشۋ باعدارلا­ما­نىڭ نەگىزگى ماقساتى بولىپ تابىلادى. باعدارلاما اياسىنداعى ءبىرىنشى باعىت شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاند­ارىنا 2011-2013 جىلدارى تۇرعىن ءۇي سالۋعا رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 80,84 ملرد. تەڭگە بولىنەدى, ونى «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق قازىرگى جانە جاڭا سالىمشىلارىنا كرەديتتەر بەرۋ ار­قىلى جۇزەگە اسىراتىن بولادى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جوبالارى ال­دىن الا بانك پەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ور­گان­دارى اراسىندا كەلىسىلەدى. سالىنعان تۇر­عىن ۇيگە قويىلاتىن بەلگىلى ءبىر تالاپتار كوزدەلگەن, ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىن ءۇي 3 سى­نىپتى جايلىلىققا سايكەس كەلۋى كەرەك, مۇ­نىمەن قاتار ءار شارشى مەتر ءۇشىن باعاسى «تازا ارلەنگەن» 1 شارشى مەتر ءۇشىن باع­دارلامادا كوزدەلگەن شەكتەۋلى باعادان اس­پاۋى ءتيىس: الماتى قالاسى ءۇشىن 142 500 تەڭگە, استانا, اقتاۋ, اتىراۋ جانە وسكە­مەن قالالارى ءۇشىن – 112 500 تەڭگە, باسقا وبلىس ورتالىقتارى ءۇشىن – 90 مىڭ تەڭگە. تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋشىلاردىڭ پۋلىنا قاتىسۋداعى باستى ارتىقشىلىق – سالىم­شى ءۇشىن قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ قىزمە­تى­مەن بايلانىستى ەشقانداي تاۋەكەلدىڭ بولماۋى, سەبەبى, سالىمشىنىڭ جيناقتارى قۇرىلىس ماقساتتارىنا جۇمسالمايدى, قۇ­رىلىس مەرزىمى اياقتالعانعا جانە ساتىپ-الۋ شارتىنا قول قويىلعانعا دەيىن ءوزىنىڭ جيناق شوتىندا ساقتالادى. وتىنىشتەردى قابىلداۋ اياقتالعاننان كەيىن (بەرىلگەن وتىنىشتەر سانى پۋلداعى ءپا­تەرلەر سانىنان از بولعان جاعدايدا عانا ءوتىنىش قابىلداۋ مەرزىمى ۇزارتىلۋى ءمۇم­كىن), بارلىق سالىمشىلار بويىنشا جيناق­تاۋ مەرزىمىنە, شارت سوماسىنا, جيناقتال­عان سوماعا, اقشانىڭ قاشاننان بەرى سالى­نىپ كەلە جاتقانىنا (بۇل شارت بويىنشا باعالاۋ كورسەتكىشىنە اسەر ەتەدى) تاۋەلدى تۇردە ولاردىڭ جالپى بالل سانى ەسەپتەلەدى. راسىمدەردىڭ رەتىمەن جانە ەسەپتەۋ مەحانيزمىمەن نەعۇرلىم تولىعىراق بانكتىڭ www.hcsbk.kz سايتىنداعى «سالىنىپ جات­قان تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ» بولىمىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى ارقىلى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋشىلاردىڭ پۋلىن قالىپتاستىرۋ ەرەجەلەرى ارقىلى تانىسۋعا بولادى. ەگەر, الدىن الا قول جەتكەن تابىستار تۋرالى ايتا كەتەتىن بولساق, اتالعان با­عىتتا بانكتە 2011 جىلى بارلىق وبلىس اكىم­دىكتەرىمەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشىلارى ءۇشىن جالپى اۋ­دانى 335 مىڭ شارشى مەتر 5 690 پاتەردى قۇرايتىن 31 تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالۋعا كەلىسىمدەر جاسالدى. 2011 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا بانكتە 4 853 پاتەردى ساتىپ الۋعا بانك سالىم­شى­لارىنىڭ پۋلدارى اشىلدى جانە قۇرىلدى (2 488 پاتەرگە 3 745 بانك سالىمشىلارى ءوتىنىش بەردى). قالعان 2 365 پاتەرگە پۋل قۇرۋ ءالى جۇرگىزىلۋ ۇستىندە. باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى اياسىندا مەملەكەت ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى قور­لان­دىرادى جانە قۇرىلىس كومپانيالارى ءۇشىن ولاردىڭ كرەديتتەرىن جىلدىق 12% اسپايتىن مولشەرلەمەگە دەيىن ارزان­دا­تادى, مۇنداي جاعدايدا, «تازا» ارلەنگەن تۇرعىن ءۇيدىڭ 1 ء(بىر) شارشى مەترىنىڭ قۇنى 170 000 تەڭگەدەن اسپايدى (سەيسميكالىق كوەففيتسيەنتى ەسكەرىلگەن). باعدارلامانىڭ اتالعان باعىتىندا ءجۇ­زەگە اسىرۋدىڭ مىناداي سحەماسى كوزدەلەدى: ەكىنشى دەڭگەيلى بانك كورسەتىلگەن تالاپتاردا كرەديت بەرۋگە دايىن بولعان جاعدايدا, ونىمەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى اراسىندا ماقساتتى جەدەل سالىم شارتىنا قول قويىلادى, ونىڭ تالاپتارى بويىنشا قاجەت سومانىڭ 50%-ى ەكىنشى دەڭگەيلى بانك قاراجاتتارىنان الىنادى, ال قالعان 50%-ى جىلدىق 3%-بەن 5 جىل مەرزىمدى دەپوزيت تۇرىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنەن تۇسەدى. بۇل قۇرىلىس كومپانيالارى ءۇشىن كرەديت بەرۋ مولشەرلەمەسىن جانە سوڭعى ءوزىن­دىك قۇن مەن دايىن ءۇيدىڭ ساتىلۋ باعاسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قارجىلاندىرۋدىڭ كورسەتىلگەن سحە­ما­سى قۇرىلىستى اياقتاۋ ءۇشىن دە, تۇرعىن ءۇي نىساندارىنىڭ جاڭا قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن دە قولدانىلادى. باعدارلامانىڭ اتالعان باعىتى بويىن­شا كرەديت بەرۋ استانا ق. «جاعالاۋ-3» تك («بانك تسەنتركرەديت» اق) جانە استانا ق. «مونبلان» تك («بتا بانك» اق) جالعاسۋدا. – بۇل باعدارلامانىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردان ايىرماشى­لى­عى نەدە؟ – ءبىرىنشى كەزەكتە اتاپ وتەتىن جاي – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن جاساۋ قازاقستاندىقتاردىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان. بۇرىنعى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعدارلامالارى بيۋد­جەت سالاسى, مەملەكەتتىك كاسىپورىن قىز­مەتكەرلەرى جانە جاس وتباسىلاردىڭ باسپانا مۇقتاجدىعىن شەشۋگە باعىتتالعان بو­لا­تىن. ياعني, حالىقتىڭ باسپاناعا اسا ءزارۋ ساناتىنان. ال, قازىرگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعدارلاماسىنا قازاقستاننىڭ بارلىق ازا­ماتتارى قاتىسا الادى. ەڭ باستىسى – بانك سالىمشىسى بولىپ, تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىس جيناعى تۋرالى شارت جاساۋ. – بانكتىڭ «شاڭىراق» كۇنىنە قا­تىسۋى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟ قانداي ءىس-شارالار جاسالماق؟ – رەسپۋبليكا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دى­عىن تويلاۋ قارساڭىندا, ياعني, 20 كۇن­تىزبەلىك كۇن ىشىندە – «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 شىڭى» ايدارى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن 2011 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانى «شاڭىراق» كۇنى دەپ اتالعان. «شاڭىراق» كۇنىن وتكىزۋدىڭ ماقساتى – قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بويىنشا جەتكەن جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتاۋ. «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق» بۇل ءىس-شارانى وتكىزۋگە بەلسەندى تۇردە قاتىسادى. 8 جەلتوقسان مەن 15 جەلتوقسان ارالى­عىن­دا بانكتىڭ وبلىستىق فيليالدارىندا, الماتى قالالىق فيليالدارىندا جانە قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا «اشىق ەسىك كۇندەرى» وتپەك. سونىمەن قاتار وسى شارالار وتەتىن كەزەڭدە استانا, الماتى قالالارىنىڭ كەيبىر كاسىپورىندارىندا ءجا­نە وبلىستىق ورتالىقتاردا بانك قىزمەت­كەرلەرى شىعىپ قازاقستانداعى 2011-2014 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ شارتتارىن, بانك قىزمەتتەرى تۇرلەرىن تانىستىرۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزەدى. بانك سەرىكتەستەرى «قازاقستان حالىق بانكى» اق جانە «قازپوشتا» اق-تىڭ كەيبىر ايماقتىق بولىمشەلەرىندە «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق اپتاسى» ءداستۇرلى اكتسياسى وتەدى. وندا بانك ماماندارى سۇراقتارعا جاۋ­اپ بەرەدى, تۇسىنىكتەمەلەر جۇرگىزەدى, قا­جەتتى ەسەپتەۋلەردى جاساپ, تقجج شارت­تارىن جاسايدى. ەڭ باستىسى, «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» 8-15 جەلتوقسان ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءتاۋ­ەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي اكتسيا جۇرگىزەدى. اكتسيا بويىنشا تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىس جيناعىنا شارت جاساۋشى سالىم­شى­عا كوميسسيالىق تولەمگە 20% جەڭىلدىك قاراستىرىلىپ وتىر. – ءنۇربيبى سەرەكحاجىقىزى, «قازاق­ستان­نىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بان­كى»اق قازاقستاننىڭ بانك جۇيەسىندە 8 جىل جۇمىس ىستەۋى بارىسىندا ءوزىن تۇراقتى بولاشاعى بار قارجىلىق ينستيتۋت رەتىندە كورسەتە بىلگەنى ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. بانك­تىڭ اعىمدى جىلداعى جالپى كورسەت­كىش­تەرىن ايتىپ وتسەڭىز؟ – بۇگىنگى كۇندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار سانى 267 مىڭنان اسادى, جاسالعان تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىس جيناق شارتتارىنىڭ سوماسى 487 ملرد. تەڭگەدەن ارتىق. «قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىس جيناق بانكى» اق قىزمەتىنىڭ ءناتي­جەسى تۋرالى ايتار بولساق, جالپى, 2011 جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار سانى ايتارلىقتاي ۇلعايدى. تەك وسى اعىمداعى جىلدىڭ ىشىندە 53 مىڭعا جۋىق جاڭا قاتىسۋشىلار كەلدى, ول بىلتىرعى جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 18% ارتىق, جاسالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق شارتتارىنىڭ سوماسى 121 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, بۇل بىلتىرعى جىلدىڭ وسى ۋاقى­تىمەن سالىستىرعاندا 29% ارتىق. بانك كليەنتتەرىنىڭ قاراجاتتارى جىل باسىنان بەرى 55%-عا ءوستى جانە 61 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى (وتكەن جىلعى وسىنداي كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ءوسۋ قارقىنى 36% قۇرادى). كرەديتتىك قورجىن جىل باسىنان بەرى 18% ءوستى جانە 80 ملرد. تەڭگە كورسەتكىشىنە جەتتى. جىل باسىنان بەرى بانك ەدب اراسىندا اكتيۆتەر مولشەرى بويىنشا 16-دان 15-ءشى ورىنعا, مەنشىكتى كاپيتال مولشەرى بويىن­شا 11-دەن 3-ءشى ورىنعا, جۇرتشىلىقتىڭ ۇزاق مەرزىمدى سالىمدارى بويىنشا 7-دەن 5-ءشى ورىنعا كوتەرىلدى. – بانكتىڭ دامۋ جوسپارى, باسىمدىق­تارى مەن 2012 جىلعا دەگەن جوسپارلارى قانداي؟ – بانك 2012 جىلى حالىقتىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋ ۇلەسىن ارتتىرۋدى, بانكتىڭ تەڭگەمەن ۇزاق مەرزىمدى سالىمدار نارىعىنداعى جانە تۇرعىن ءۇي سالۋ جانە جۇزەگە اسىرۋعا كرەديت بەرۋدەگى ۇلەسىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل اتالعان جوسپارلى كورسەتكىشتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا 2012 جىلى 81,4 مىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە جاڭا­دان قاتىسۋشىلاردى تارتۋدى (بۇل 2011 جىلعى جوسپارلى كورسەتكىشتەردەن 18% ارتىق), جۇرتشىلىققا 32,0 ملرد. تەڭگەدەن استام سوماعا زاەمدار بەرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. – «قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە بانكتىڭ دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسى قابىلدانعان بولا­تىن. وسى جىلداردا بانك قانداي بولماق؟ – 2010-2015 جىلدارعى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق دامۋعا سايكەس بانك قازاق­ستان قارجىلىق نارىعىندا ۇلكەن كورسەت­كىشتەرگە قول جەتكىزبەك. بانكتى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق ماقسا­تى باسەكەلىك قابىلەتتىلىگىن تۇرعىن ءۇي قۇ­رى­لىس جيناعى جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار سا­نىن ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىق قاتا­رى­نان 6% جەتكىزۋ (تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جي­نا­عى تۋرالى 600 مىڭ شارت) جانە ءوز كاپي­تالىنىڭ ۇلعايۋىن 2015 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 10% كوتەرۋ. 2015 جىلعا دەگەن ۇزاق مەرزىمدى سترا­تە­گيانىڭ ساپالىق جانە ساندىق كورسەتكىش­تەرى بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى. جوسپار­لا­ۋى­مىز بويىنشا 2015 جىلى قۇرىلىس جانە پاتەر الۋ بويىنشا زاەمنىڭ مولشەرى 8,2% قۇراۋعا ءتيىستى. اگەنتتىك جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرامىز. قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ باعىتىندا تىڭ­عى­لىقتى جۇمىس­تار اتقارىلادى. قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى­نىڭ دەڭگەيى قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ بارلىق بولىمشەلەرىندە 95% قۇراۋعا ءتيىستى. بىرقاتار ماسەلەلەر توپتاماسى بانكتىڭ تانىمالدىعىن 65% كوتەرۋدى كوزدەيتىن بانكتىڭ ماركەتينگتىك ساياساتىنا بايلانىس­تى. ءبىز ىسكە اسىرىلاتىن جانە قول جەتكىزىلەتىن ماقساتتاردى العا قويىپ وتىرمىز, سوندىقتان بارىمىزدى سالىپ ەڭبەكتەنەمىز جانە بانكتىڭ بارلىق بۋىندارىنىڭ قىز­مەتىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرە بەرەتىن بولامىز. – مازمۇندى اڭگىمەڭىز ءۇشىن ۇلكەن راحمەت! سىزگە ۇلكەن تابىستار تىلەيمىز! – بۇكىل قازاقستان حالقىن بىرەگەي تا­ري­حى مەن مادەنيەتى بار, كەڭ بايتاق, باق-بەرەكە قونعان ءارى عاجايىپ ەلىمىزدىڭ ءتاۋ­ەلسىزدىگىنە 20 جىل تولۋ مەرەكەسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر! بارلىق قازاقستاندىق وتباسى ءوزىنىڭ جەكە باسپاناسىنا قول جەتكىزىپ, ءاربىر ۇيدە جىلىلىق, جايلىلىق جانە باقىت ورناسىن!

اڭگىمەلەسكەن يبراگيم كاپپاسوۆ.