تاس قورعاندار سىر شەرتەدى

وندا الماتىنىڭ جاندوسوۆ, تاجىباەۆ كوشەسى بويىندا جانە №20-22 لينيا بويىندا ورنالاسقان №3 ساق قورعانىنىڭ 2 مىڭ جىلدىق تاريحى بار ەكەنىن جانە ءوزى كورگەن قور­عانداردىڭ ەڭ كونەسى دەگەندى ايتادى.

 «مايىتتەردىڭ سۇيەگى جانە ونى­مەن بىرگە جەرلەنگەن زات­­تاردىڭ ساقتالۋ دەڭگەيى ونىڭ وتە ەرتە زاماندارعا تيە­سىلى ەكەنىن كورسەتىپ تۇر. ال­ما­تىدا وتە ەرتە زامانداردا ساق پاتشالارى مەن كو­سەمدەرى جەرلەنەتىن پانتەونى بولۋى ابدەن مۇمكىن. سەبەبى ساق قور­­عاندارى وتە كوپ جانە ءبىر-بىرىنە جاقىن ورنالاسقان. بۇل دەرەكتى جۇ­يە­لى تۇردە زەرتتەۋ كەرەك» دەگەن باتىل تۇجىرىم بار.

وسىدان ەكى جىل بۇرىن دۇنيەدەن وتكەن بەكمۇحامبەت نۇرمۇحامبەتوۆ تە كسرو ار­حەو­لوگ­تارىنىڭ ەسىك قور­عان­­دا­رىنا كەشەندى تۇردە نازار اۋدارۋىنا الماتىداعى قور­عانداردىڭ كوپ بولۋى سەبەپ بولعانىن تالاي رەت ايت­قان. وتكەندە «e-gov» جۇ­يەسىنىڭ «اشىق ۇكىمەت» بو­لىمىندە «الماتى قالاسى اكىم­دىگىنىڭ 2010 جىلدىڭ 10 قاراشا كۇنى قابىلداعان تاريحي جانە مادەني ماڭىزى بار ەس­­كەرتكىشتەر تۋرالى №4\840 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» قاۋلىسىنىڭ جوبا­سى جاريالاندى. ارنايى كوميس­­سيانىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنعان قۇجات جوباسىندا نازارىمىزدى اۋدارعان تۇسى – جاندوسوۆ, تاجىباەۆ جانە №20-22 لينيا بويىندا ورنالاسقان №3 ساق قورعانىن تاريحي جانە مادەني ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەر تى­زىمىنەن الىپ تاستاۋ تۋرالى ۇسىنىسى.

الماتى قالاسى تاريحى­ مۋزەيىنىڭ عىلى­مي­­ قىز­مەت­كەرى مۇرات نۇر­پە­يىسوۆ №3 ساق قورعانى 2010 جىلى تاريحي ەسكەرتكىش رە­تىندە با­قى­لاۋعا الىنسا دا, قازبا جۇمى­ستارى 2015 جى­لى باس­تالعانىن ايتادى. قورعان تا­ريحىن قويناۋىنا بۇگىپ جاتقان جەر يەسىمەن اراداعى ۇزاق كەلى­سىمدەردەن كەيىن عانا قازبا جۇ­مىس­تارى باستالعان. قورعان ءبىز­دىڭ داۋىرىمىزگە دە­يىنگى VII-V عاسىرعا تيەسىلى ەكەنى قازبا جۇمىستارى ناتي­جەسىندە انىق­تالىپتى.

«قازبا جۇمىستارىن جۇر­گىز­گەن كەزدە ەكى قاپتالدان گەو­­­­­مەتريالىق فورمانىڭ ءىزى­­ قا­زىرگە دەيىن بايقالادى. ساق كوسەمدەرى جەرلەنگەن­ جەر ەكە­نىن قورىمنىڭ اۋ­ما­­­عى مەن قۇرىلىمنىڭ وز­گە­­شە­­لىگى دا­لەلدەپ تۇر. جال­­پى, قا­زاق جە­رىندەگى قور­عان­داردىڭ تو­نالۋى وتە ەرتە زامانداردان باستالعان. حVIII­ عاسىردا قور­عانداردان تا­­بىل­عان التىن بۇيىمداردى رە­سەي پاتشاسى مەن ونىڭ اي­نالاسىنداعىلارعا سىيلىق رەتىندە بەرۋ داستۇرگە اينالىپتى. تەك حIح عاسىردان باستاپ قاسيەتتى ورىن دەگەن كوزقاراس قالىپتاسا باستاعان», – دەيدى مۇرات نۇر­­پەيىسوۆ.

«الماتىداعى ساق قورعان­دارىنىڭ كونتسەنتراتسياسى, جەرلەۋ اتريبۋتتارىنا قاراپ ەرتە زامانداردا, ءتىپتى تەمىر داۋىرىندە قازىرگى الماتىنىڭ ءبىر بولىگى ەگيپەتتەگى ولىلەر پات­شالىعىنا ۇقساس قاسيەتتى ورىندار بولعان, ساق پاتشالارى نەمەسە ولاردىڭ ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى, تۋعان-تۋىستارى سول ورىندارعا جەرلەنگەن دەپ بولجام ايتۋعا بولادى», – دەيدى زەرتتەۋشىلەر.

بۇل ىسپەن اينالىسقان ار­حەولوگ­تار الماتىدان تابى­لىپ جاتقان قورعانداردى تولىقتاي ساقتاپ قالاتىنى­مىز­عا سەنبەيتىنىن ايتادى. سەبەبى بىزدە تاريحي, ساكرال­دى مادەني ورىندارعا بارۋ نەمەسە مادەنيەتى دەگەن تۇسى­نىك ءالى قالىپتاسپاپتى.

«تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە, قور­عاندارعا بۇلاي بەيجاي قا­راۋعا بولمايدى. ەگەر ولار­­دى ساقتاپ قالعىمىز كەل­سە, ەشنارسەگە تيىسپەيىك. بۇل جەر­­­­دە ەشقانداي شوۋ ۇيىم­داس­تىرۋدىڭ قاجەتى جوق. اتا-بابالارىمىزدىڭ قاسيەت تۇتقان جەرى. تەك قورشاپ قويا­يىق. زامانا كوشىنەن ءتۇ­سىپ قالماي بىزگە جەتكەنىنىڭ ءوزىن تاريحتىڭ قالاۋى دەپ­ تۇسى­نەتىن كەز كەلدى. ءبىز­ ارعى زامانداردا ءومىر سۇر­گەن ادامداردىڭ سەنىمىنە قۇرمەتپەن قاراۋدى ۇيرەنەيىك», – دەيدى مۇرات نۇرپەيىسوۆ.

گۇلبارشىن ساباەۆا

الماتى