كەلەشەگى كەمەل ەرەن كاسىپورىن

قۇرىلىس قارقىندى جۇرۋدە اقتاۋداعى «كاسپي بيتۋم» زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق-يندۋس­تريا­­­لىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىن­دا­عى اسا ماڭىزدى سەرپىندى جوبا­لار­­دىڭ ءبىرى سانالادى. قازىر زاۋىت­­تىڭ قۇ­رى­لىس جۇمىستارى قارقىن الۋدا. جو­بانىڭ قۇرى­لىس-مون­تاج جۇ­مىس­تارىن قازاق­ستان­دىق «قازسترويسەر­ۆيس» اكتسيونەرلىك قوعامى جانە قىتاي­لىق CITIC Construction Co., Ltd كومپانيا­لارى­نان قۇرالعان كونسورتسيۋم اتقارۋدا. اتالمىش جوبانىڭ جالپى قۇ­نى 290 ملن. اقش دوللارىن قۇ­رايدى. جوبانىڭ 80 پايىز قار­جى­سىن «CITIC Group» كومپانيا­سى­نىڭ كەپىلدىك بەرۋى ارقىلى Bank of China قامتاماسىز ەتسە, قالعان قارجى «Caspi Bitum» بىرلەسكەن كاسىپورنى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى تەڭ ۇلەس سالۋى ارقىلى قۇرالادى. زاۋىت­تىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىس­تا­رى 2010-2012 جىلدار ارا­لى­عىن­دا جۇرگىزىلىپ, قۇرىلىس 2012 جىل­دىڭ اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. سول كەزدە زاۋىتتىڭ جىلدىق ءونىمى 406,5 مىڭ توننا جوعارى ساپالى, ەلىمىزدىڭ كليما­تى­نا ساي كەلەتىن جول بيتۋمدارى بولماقشى. جوبانىڭ قۇرىلىس جۇمىس­تارى شارتتى تۇردە ەكى بولىمگە بولىنگەن. ولار جالپى زاۋىت قو­جالىعى جانە تەحنولوگيالىق نى­سان­دار. جالپى زاۋىت قوجا­لى­عى­نىڭ قۇرىلىسىن قازاق­ستان­دىق «قازسترويسەرۆيس» اق تەح­نو­لو­گيالىق نىساندار قۇرىلى­سىن قى­تاي حالىق رەسپۋبلي­كا­سىن­­دا جاسالىنعان تەحنولوگيا ءجا­نە ءون­دىرىستىك قۇرال-جاب­دىق­تار­دىڭ نەگىزىندە قىتايلىق  CITIC Cons­t­ruc­tion Co., Ltd سەرىكتەستىكتەرى جۇرگىزۋدە. جالپى, زاۋىت قوجالىعىندا قازىرگى تاڭدا 24 رەزەرۆۋارلاردا جانە ولاردىڭ ايداۋ قوندىر­عى­لارىندا, 14 قاتتى بيتۋم ساقتاي­تىن قويمالاردا, زاۋىتتىڭ جەڭىل فراكتسيالارى مەن ۆاكۋمدىق گازويلدەرىن قۇياتىن تەمىر جول مەن تەمىر جول ەستاكادالارىندا, اۆتو­كولىككە سۇيىق بيتۋمدى قۇياتىن ستانساسىندا, ورتكە قارسى وبەك­تى­لەرىندە جانە تاعى دا باسقا نى­سانداردا قىزۋ قۇرىلىس جۇمىس­تارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىس­تاردىڭ مەحانيكالىق اياقتالۋىن وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. تەحنولوگيا بولىمىندە جەردىڭ نولدىك جۇمىستارى مەن ىرگەتاسىن قۇراس­تىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جالپى, زاۋىت قوجالىعىنداعى ىشكى ينجەنەرلىك جۇيەلەر جانە اۆتوماتتاندىرىلۋ, ەلەكترلەن­دى­رىلۋ جۇيەلەرى, باسقا دا ينفرا­قۇ­رىلىمدىق جۇمىستارى جانە دە تەحنولوگيالىق بولىمدەرى كەلەسى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا ءجۇ­زە­گە اسىرىلماقشى. بۇگىنگى كۇنگى اتقارىلعان جۇ­مىستارعا توقتالساق, 22 رەزەرۆۋار­دىڭ 80 پايىزعا جۋىق جۇمىسى ات­قارىلدى. جىل اياعىندا ولارعا گيد­راۆليكالىق بايقاۋلار وتكى­زى­لىپ, كەلەسى جىلى كۇن جىلىنا ءىشى-سىرتىن بوياۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلەدى. 14 قويمانىڭ قابىر­عا­لارى بيىكتەپ, جۇمىستارى جارتىلاي ءبىت­سە,  8-ءىنىڭ ىرگەتاسى قالانۋدا. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارى­سىن­­دا قۇرىلىس جۇمىستارىنا جال­­پى سانى 1000-نان اسا جۇ­مىس­­شى­لار تارتىلىپ وتىر, جوبا ىسكە قو­سىلعان سوڭ 500-گە جۋىق ينجەنەر­-تەحنيك ماماندار مەن جۇ­مىس­شى­لار تۇراقتى ءتۇر­دە جۇمىس ورىن­دارى­مەن قامتا­ما­سىز ەتىلەدى دەپ جوسپارلانۋدا. ول جۇ­مىس­شى­لار­دىڭ 90 پايىزى­نان استامى جەرگىلىكتى مامانداردان قۇرالادى. زاۋىت­تىڭ قۇرى­لىس جۇمىستارى ساتىسىندا قى­تاي ماماندارى تەك قانا مونتاجداۋ جۇمىسىن باس­قا­رۋ­شىلار (شەف-مونتاج) رەتىندە قاتىسادى. ويتكەنى نەگىزگى قوندىر­عىلار مەن قۇرال-جابدىقتار الەم­گە بەلگىلى قىتاي قوندىرعىلار دا­يىنداۋ زاۋىتتارىندا جاسالى­نا­تىن ءونىم­دەر بولىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار جوبانىڭ تاپ­سىرىسشىسى «Caspi Bitum» بك» سە­رىكتەستىگى تاراپىنان تاۋارلار, جۇ­مىستار جانە قىزمەت كورسەتۋ بارى­سىندا قازاقستاندىق ۇلەستىڭ ءمول­شەرىن ۇلعايتۋعا باسا ءمان بەرىلىپ وتىرعاندىعىن ايتقىمىز كەلەدى. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مي­نيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىن­شا, 2011-2015 جىلدارى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيتۋم ونىمىنە جالپى مۇقتاجدىعى 600 مىڭ توننا بولسا, ونىڭ 400 مىڭ تونناسى اقتاۋ بيتۋم زاۋىتىندا وندىرىلەدى. سوندىقتان دا بۇل زاۋىتتىڭ كەلەشەگى زور, مارتەبەسى بيىك دەۋگە بولادى. قورىتا ايتساق, مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق-يندۋس­تريا­­لىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بيتۋم زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى مەن ىسكە قوسىلۋى ەلىمىزدىڭ جول-كولىك سا­لا­سىنىڭ دامۋىنا, ولكەدەگى الەۋ­مەتتىك جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوساتىنى انىق. اسلان مىڭباەۆ, «Caspi Bitum» بىرلەسكەن كاسىپورنى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ  باس ديرەكتورى.   دەرەك پەن دايەك كاسپي بيتۋم زاۋىتى جوباسىنىڭ جالپى قۇنى 290 ملن اقش دوللارى مولشەرىندە. * * * اتالمىش زاۋىت 2012 جىلى ىسكە قوسىلىپ, ءونىم شىعارا باستايدى. * * * كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيستر­لىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ەلىمىزدىڭ بيتۋم ونىمىنە مۇقتاجدىعى 600 مىڭ توننا بولسا, اتالمىش زاۋىت جىلىنا 400 مىڭ توننا ساپالى بيتۋم شىعارادى. * * * زاۋىتتىڭ نەگىزگى شيكىزاتى قاراجانباس كەن ورنىنان شىعاتىن ەرەكشە ساپالى مۇناي. جانە دە ول ءونىم قۇبىرمەن زاۋىت قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان جەر ارقىلى وتۋدە. * * * بۇل كۇندەرى زاۋىت قۇرىلىسىنا 1000-عا جۋىق جۇمىسشى تارتىلعان, ال جوبا ىسكە قوسىلعاندا 500-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. * * * قازىنالى تۇبەكتە العاش سالىنۋداعى زاۋىت­تىڭ بولاشاق ماماندارى مەن جۇمىس­شىلارى­نىڭ 90 پايىزىنان استامى جەرگىلىكتى تۇر­عىندار بولماقشى.   تويعا تارتۋىمىز – ەسەلى ەڭبەك قازىنالى تۇبەك سوڭعى جىلدارى الىپ قۇرىلىستار الاڭىنا اينالىپ كەلەدى. اسەم اقتاۋ مەن اۋىل, ەلدەگى قۇرىلىستاردى كور­گەندە كوڭىل قۋانادى. قالا ىشىندەگى اۆتوكولىك جولدارى قان­داي تەگىس, ۇنەمى تازا ۇستالادى. ونىڭ ءبارى تۇرعىندارعا عانا ەمەس, قالا قوناقتارىنا دا يگى اسەر ەتەدى ەكەن. سايىپ كەلگەندە مۇنىڭ ءبارى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى الىپ قادامى, بيىك اسۋلارى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىنىم­سىز ەرەن ەڭبەگى, سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەندىگىن حالىق جاقسى بىلەدى. سولاردىڭ ءبىرى مەن ءوزىمنىڭ ەلىمىزدەگى حالىق ءۇشىن اسا قاجەتتى زاۋىتتاردى سالۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىمدى ماقتان ەتەمىن. قۋا­نا­مىن. ولاي دەيتىنىم وسىعان دەيىن باتىس قازاقستان وب­لىسىنداعى قاراشىعاناق گاز وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىندا جۇمىس جاساپ, ونىڭ سالتاناتتى تۇردە پايدالانۋعا تاپسىرىل­عان­داعى حالىق­تىڭ قۋانىشى ءالى ەسىمدە. ويتكەنى ول «كوگىلدىر وتىندى» حالىق يگىلىگىنە قاجەتىنشە جاراتۋعا جول اشتى. ال بۇگىندەرى جۇمىسى قارقىندى جۇرۋدەگى كاسپي بيتۋم زاۋىتى ءونىمى ءوڭىرىمىزدىڭ كولىك جولدارىن جاڭالاپ, جاڭا جولداردى توسەۋگە باعىتتالعان باعالى بايلىق. ياعني, اۋىل-ەل اراسىندا جۇزدەگەن شاقىرىم اسفالت جول توسەلەدى. الىس جاقىنداي تۇسەدى. بارىس-كەلىس كوبەيەدى. ءۇل­كەن قۋانىش ەمەس پە؟ سول ءۇشىن ءبىزدىڭ بريگادا ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس جاساپ, زاۋىت قۇرىلىسى كەلەسى جىلى ويداعىداي اياق­تالۋى ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساۋدامىز. مۇندا ەڭبەك ەتۋگە دە, دەمالۋعا دا جاقسى جاعداي جاسالعان. قاجەتتى قۇرال-جاب­دىقتار دا ۋاقىتىندا جەتكىزىلىپ وتىرادى. سوندىقتان ءبىز قولعا العان زاۋىتىشىلىك تەمىر جول قۇرىلىسى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىن­دالعالى وتىر. بۇل قۇرىلىسشى ارىپتەستەرىمنىڭ ەل تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا دەگەن ەڭبەك تارتۋى بولماقشى. ايبولات مۇساعاليەۆ,  پروراب.         زامان تالابىنا ساي زاۋىت اقتاۋ قالاسىندا بيتۋم زاۋىتى سالىنادى دەگەن حاباردى ەستىپ قۋانعانداردىڭ ءبىرىمىز. ويتكەنى ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىمىز كولىك جولدارىن سالۋ جانە جوندەۋ. ال وعان قاجەتتى بيتۋمدى ماڭعىستاۋ جول ماتەريالدارى كومبيناتى مەن اقتاۋ جول قۇرىلىسى زاۋىتى ارقىلى رەسەيدەن الىپ ءجۇرمىز. «كىسىدەگىنىڭ كىلتى – اسپاندا» دەگەندەي, كەيدە تاپسىرى­سىمىز ۋاقىتىندا ورىندالماي قينالاتىن كەزدەرىمىز دە جوق ەمەس. ءبىزدىڭ كاسىپورىن جالپى ۇزىندىعى 150-160 شاقىرىمعا سوزى­لاتىن قالاىشىلىك, شاعىن اۋداندار ارالىق جانە قالا سىرتىنداعى دا مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندارعا باراتىن كولىك جولدارىنا كۇتىم جاسايدى. كۇزگى جاۋىن-شاشىن, قىستا تۇسكەن قاردان سوڭ جىل باسىنان-اق جوندەۋ, قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت بولىپ جاتادى. ياعني جولدارداعى مىڭداعان شارشى مەتر جارام­سىز جەرلەرگە مىڭداعان توننا بيتۋم قاجەت بولادى. نارىق زامانى, الىستان اكەلىنەتىن ءونىم باعاسى دا جىل سايىن كوتەرىلىپ, بۇل كۇندەرى 1 تونناسى 150 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن-ءدى. بىراق قيىن دا بولسا جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كومەگىمەن قاجەتتى بيتۋم الىنىپ, جولدار بىرقالىپتى كۇتىلىپ كەلەدى. ال وبلىستاعى كاسپي بيتۋم زاۋىتى ىسكە قوسىلىپ ءونىم بەرە باستاعاندا ءبىراز قيىنشىلىقتاردان قۇتى­لىپ, جۇمىسىمىزدا سونى قارقىن بولاتىن­دىعىنا وراي قۋانىپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك ناتيجەسىندە قول جەتىپ, كوز كورىپ وتىرعان جەتىستىكتەرىمىز باياندى بولا بەرسىن. قىلىشبەك سۇلەيمەنوۆ, اقتاۋ قالا جولدارى مكك-نىڭ ديرەكتورى.         ۇلكەن ىسكە ۇلەس قوسۋدامىن ءبىراز جىلدان بەرى ايتىلعانمەن قاعاز ءجۇزىن­دە قالىپ كەلگەن بيتۋم زاۋىتىنىڭ تاۋەل­­سىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قولعا الىنۋى قۋانىش­تى جاعداي. ولاي دەيتىنىمىز, جولدار تىرشىلىك تامىرلارى ەكەندىگى بەلگىلى. ەندى وسى زاۋىت ءونىم بەرە باستاعاندا اۋدان, قالاارالىق جولدار جۇيەلى جوندەلىپ, اۋىلدار مەن ەلدى مەكەندەر اراسىندا قاتقىل تاباندى كولىك جولدارى كوپتەپ سالىنادى. اۋىل ادام­دارى جول قيىندىعىن جەڭىپ, تۇرعىن­داردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى جاقسارا تۇسەدى. ەكىنشى جاعى­نان جۇزدەگەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. زاۋىت قۇرىلىسى كەلەسى جىلدىڭ اياعىندا اياقتالادى. ولاي دەۋگە انىق نەگىز بار. قازىر جوسپارلانعان جۇمىستار كەستەسى دالمە-ءدال ورىندالىپ كەلەدى. ارقاي­سى­سىنا 5 مىڭ, 1 مىڭ تەكشە مەتر مۇناي سىياتىن الىپ 24 رەزەر­ۆۋاردىڭ قۇرىلىستارى 80 پايىزعا جۋىق, دايىن ونىمدەر ءۇشىن سالىناتىن 14 قوي­مانىڭ 8-ءى جارتىلاي بىتۋگە جاقىن. وسى جىل اياعىندا ولار تۇگەلگە جۋىق سالىنىپ بىتەدى. كەلەسى جىلى قۇرال-جابدىقتاردى مونتاجداۋ جۇزەگە اسادى. اتالعان جۇمىستاردىڭ ويداعىداي ءجۇرۋى ءۇشىن جۇمىسشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. ەڭبەكاقى ۋاقتىلى بەرىلىپ كەلەدى. ءوزىم تۋرالى ايتسام, مەن قۇرىلىسشى, ينجەنەر-مەحانيكپىن, ماۋسىم ايىندا جۇمىسقا قابىل­داندىم. قۇرىلىستاعى 1 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ ءبىرىمىن. ەل ەڭسەسىن كوتەرىپ, جۇزدەگەن ارىپتەس­تەرىمنىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتا ءتۇس­كەن زاۋىت قۇرىلىسىنان كۇتەرىمىز كوپ. ءساتىن سالسا, كەلەشەكتە قازىنالى تۇبەك­تەگى ەرەكشە كاسىپ­ورىن بولىپ ەسەپتەلەتىن بيتۋم زاۋى­تىندا جۇمى­سىمدى جالعاستىرامىن دەگەن ويىم بار. ءسويتىپ, ولكەمىزدىڭ وركەندەپ, ابى­رويىمىزدىڭ ورلەي بەرۋىنە ۇلەس قوسپاق­پىن. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقا­سىندا قول جەتىپ, سالىنىپ جاتقان كاسپي بيتۋم زاۋىتى تۇلەگەن تۇبەكتى الەمگە تانىتا تۇسەتىن كەلەشەگى زور كاسىپ­ورىن بولاتىندىعىنا سەنەمىن جانە دە ونىڭ قۇرىلىسىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىمە قۋا­نىشتىمىن دەپ ايتا الامىن. بالتابەك جايلىباەۆ, قۇرىلىسشى, ينجەنەر-مەحانيك.   ايقارما بەتتەگى ماتەريالداردى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى جولامان بوشالاق, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سەرىك مايەمەروۆ.