استانا جانە الماتى قالالارىندا تەرگەۋ سوتتارى قۇرىلۋدا

تەرگەۋ ءىسىن سوت قۇزىرەتىنە بەرۋ ماسەلەسى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ 2010-2020 جىلدارعا ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا كو­رىنىس تاۋىپ, ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارىندا جالعاستى. تەر­گەۋ سۋدياسىنىڭ ماقساتى – وزىنە قىلمىستىق قۋدالاۋ فۋنك­تسياسىن قابىلداماي, سوت­تىڭ باقىلاۋىن جۇرگىزۋدى جۇ­زەگە اسىرۋ. تەرگەۋ سۋديا­سى – قىلمىستىق پرو­تسەس­تەگى تاراپتار مۇم­كىن­دىك­تەرى تەڭدىگىن, جەكە ادام­نىڭ­ كونستيتۋتسيالىق قۇ­قىق­تارىنىڭ سوتتا قورعا­لۋىن, نەگىزسىز ايىپتاۋدان جانە سوتتالۋدان, ادامنىڭ جانە ازاماتتار قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ زاڭ­سىز شەكتەلۋىنەن قورعاۋ­دى قامتاماسىز ەتەتىن پروتسەس­سۋال­دىق دەربەس تۇلعا بولماق.

قىلمىستىق-پروتسەستىك كو­­­­دەكستىڭ 55-بابىندا تەرگەۋ سۋديا­سىنىڭ  سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارى بارىسىندا كەزدەسەتىن كەم­شىلىكتەردى جويۋ ءۇشىن وعان بىر­نەشە وكىلەتتىك  بەرىلگەن. ەن­دىگى جەردە  كۇزەتپەن ۇستاۋ, ۇيقاماقتا ۇستاۋ, لاۋازىمنان ۋاقىتشا شەتتەتۋ, جاقىنداۋعا تىيىم سالۋ, ەكستراديتسيالىق  قاماق مەرزىمدەرىن  ۇزارتۋ, كەپىلدى قولدانۋ, م ۇلىككە تىيىم سالۋدى سانكتسيالاۋ  تەرگەۋ سۋدياسىنىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلگەن. سونداي-اق كۇزەتپەن ۇستالىناتىن ادامدى سوت پسي­­حاتريالىق جانە /نەمەسە سوت-مەديتسينالىق  ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن مەديتسينالىق ۇيىمعا ماجبۇرلەپ ورنالاس­تىرۋ, بۇرىن وزىنە قاتىستى كۇزەتپەن  ۇستاۋ قولدانىلعان ادامنىڭ پسيحيكالىق اۋرۋ فاكتىسى انىقتالعان  كەزدە ونى اۋرۋلاردى قاتاڭ وقشاۋلاۋ جاعدايىندا ۇستاۋعا لا­يىق­تالعان پسيحياتريالىق كو­مەك كورسەتەتىن ارناۋلى مەدي­تسي­­نالىق ۇيىمعا اۋىستىرۋ, ءمايىت­تى ەكسگۋماتسيالاۋ, كۇ­دىك­تىگە, ايىپتالۋشىعا حالىق­ارالىق ىزدەۋ جاريالاۋ ­سەكىلدى مىندەت تە تەرگەۋ سۋديا­سىنا جۇك­تەلگەن.

قپك-گە تولىقتىرىلعان 42-1-باپتىڭ 1-بولىگىنە ساي «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىندا قىلمىستىق سوت ءىسى قاعازداعى جانە /نەمەسە ەلەكتروندى  فور­ماتتاردا» جۇرگىزىلەدى. سون­­داي-اق قپك-ءنىڭ 131­-بابىنىڭ 4-بولىگىنىڭ 6-تار­­ماعىندا: «جەردىڭ شال­عاي­­لىعى نەمەسە ءتيىستى قاتىناس جول­دارىنىڭ جوقتىعى سالدارىنان, سونداي-اق توتەنشە جاعداي نەمەسە توتەنشە احۋال جاعدايلارىندا ادامدى تەر­گەۋ سۋدياسىنا ۋاقتىلى جەت­كىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بولماعان كەزدە جەتپىس ەكى ساعاتتان اسپايتىن مەرزىمگە ۇستاۋعا جول بەرىلەتىن جاع­دايلاردى قوسپاعاندا, ادام قىلمىس جاسادى دەگەن كۇدىك بو­يىنشا – قىرىق سەگىز ساعات­تان اسپايتىن مەرزىمگە, ال كا­مەلەتكە تولماعان ادام جيىر­­ما ساعاتتان اسپايتىن مەر­زىمگە ۇستاپ الىنۋى مۇم­كىن», دەپ  كورسەتىلگەن.

جاڭا رەداكتسيادا جازىل­عان قپك-ءنىڭ 133-بابى, 2-بو­لىگىنە سايكەس ۇستاپ الىن­عان ادامدى ۇستاۋ ورنى­نىڭ باس­تىعىنا كۇدىكتىنى كۇ­زەت­پەن ۇستاۋدى سانكتسيا­لاۋ تۋ­رالى سوت قاۋلىسى كەلىپ تۇس­پەسە, ۇستاپ الىنعان ادام­دى­ ۇستاۋ ورنىنىڭ باستىعى, وسى كودەكستىڭ 131-بابىنىڭ 4-بو­لىگىنىڭ 1-6 تارماقتارىندا كوز­دەلگەن جاعدايلاردى قوس­پاعاندا, ونى ءوزىنىڭ قاۋ­لىسىمەن دەرەۋ بوساتادى جانە بۇل تۋرالى پروكۋروردى حاباردار ەتەدى.

وسى ورايدا, 2018 جىلدىڭ ەكى ايىندا مۇنايلى اۋداندىق سوتىنىڭ تەرگەۋ سۋدياسىنىڭ ون­دىرىسىنە سانكتسيالاۋعا بار­لىعى 14 ءوتىنىشحات, ونىڭ ىشىن­دە 7 كۇزەتپەن ۇستاۋ بۇل­تارتپاۋ شاراسىن قولدانۋ, 3 كۇزەتپەن ۇستاۋ بۇلتارتپاۋ شا­راسى مەرزىمىن ۇزارتۋ, 1 كەپىل تۇرىندەگى بۇلتارتپاۋ شا­راسىن قولدانۋ, 2 تەرگەۋ سۋدياسىنىڭ سانكتسياسىنسىز جۇر­گىزىلگەن ءتىنتۋدى زاڭدى دەپ تانۋ تۋرالى, 1 تەرگەپ-تەك­سەرۋ مالىمەتتەرىن الۋ ءوتى­نىشحاتتارى ءتۇسىپ, قارالدى. 

2015 جىلدان باستاپ ىسكە قو­سىلعان تەرگەۋ سۋدياسىنىڭ وكى­لەتتىكتەرى جىل سايىن ارتىپ, ازاماتتاردىڭ كونستي­تۋ­تسيالىق قۇقىقتارى مەن بوس­تاندىقتارىنىڭ قىلمىستىق پرو­تسەستىك زاڭنىڭ تالاپتارىنا ساي قورعالۋىن دا جۇزەگە اسىرۋدا.

باۋىرجان ەلەمەسوۆ,

مۇنايلى اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى

ماڭعىستاۋ وبلىسى