جۋرناليستىك ىسساپارمەن الەمنىڭ بىرقاتار مەملەكەتتەرىندە بولدىق. ءبىز جاسىل ەنەرگيا دەپ تاڭداي قاعىپ, تاڭدانىپ جۇرگەن كەرەمەتتەر ول ەلدەردە الدەقاشان قولدانىسقا تۇسكەن.
ماسەلەن, تۇركيا. كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ شاتىرىندا كۇن, جەل ەنەرگياسىنان قۋات, جىلۋ الاتىن قوندىرعىلار بار. ءبىر قالىپتان شىققان قىزىل تسيستەرنالارعا جاڭبىر سۋى جينالادى. ىشۋگە ارنالماعانىمەن, تەحنيكالىق قاجەتتىلىكتى وتەيدى. ال قىستى كۇندەرى كۇن ەنەرگياسى قوندىرعىسى ارقىلى ۇيگە جىلۋ بەرەدى. بۇگىندە اقشاسى قالتاسىنا سىيماي, شەكەسىنەن شەرۋەن اتىپ وتىرعان ەشكىم جوق.
ۇنەمدەلگەن اقشانىڭ جۇمسالاتىن جەرى جەتەدى. وتە ۇسىنىقتى نەمىس حالقى قىس ايلارىندا ءۇيدى جىلىتۋ ءۇشىن بىزدىكىندەي توننالاپ كومىر جاقپايدى. ون-ون بەس قاباتتى ءۇي استىنداعى جەرتولەدە جىلۋ قازاندىعى بار. اعاشتى ورتەپ, ودان الىنعان جەنتەكتەلگەن كومىردى پايدالانىپ قاجەتتى جىلۋدى الادى. بىزدەگى كوممۋنالدىق جۇيەدەگى كەمشىلىك, كەڭەس وداعى كەزىندە جەو-دان ءار ۇيگە شاقىرىمداپ جىلۋ تراسساسى تارتىلدى. جولدا بويىنان جىلۋ قاشاتىن قۇبىرلار ۇيلەرگە جەتكەنشە كوممۋنالدىق تولەمدى الدەنەشە ەسەگە كوبەيتىپ جىبەرەدى. وسىنىڭ ءبارى بىزدەگى بەي-بەرەكەت تىرلىككە جاڭاشا قاراۋدى تالاپ ەتۋدە. بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسى دا كۇن جانە جەل ستانسالارىنىڭ جەتىستىگىن كورۋگە تاياۋ. «اقىلدى قالا» («Smart city») جوباسى بويىنشا قىتايدىڭ «سNEEC» مەملەكەتتىك ينجەنەرلىك كومپانياسىمەن جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. «اقىلدى ءۇي» دەگەنىڭىز قىتاي مەملەكەتىندە كودەدەي كوپ. «سNEEC» كومپانياسى تاجىريبەسى تولىسقاندىقتان الەمدەگى جەتپىستەن استام مەملەكەتكە جىلۋ, جەل جانە كۇن ستانسالارىن سالىپ بەرىپ, كوزدەرىن اشىپ كەلەدى.
ال جەل وتىندەگى قىزىلوردا وبلىسى كۇن ەنەرگيياسىن وندىرۋدەن الدىنا ەشكىمدى سالمايدى. جازعى شىلدەدە وتتاعى تاباداي جان بىتكەندى ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيدىرىپ جىبەرەتىن اپتابى كۇن سايىن سوعاتىن, اشۋىنا مىنسە اتتىلى كىسىنى ىقتىرىپ جىبەرەتىن جەلى جانە بار. قىتايلىق كومپانيا وسى جاعىن ەسەپشوتقا سالىپ, تاۋەكەلگە ءمىنىپ وتىر. سونىمەن قاتار «اقلاق» سۋ توسپاسىنان ەلەكتر ستانساسىن سالسا, 20-25 مەگاۆاتتىق قۋات كوزىن الۋعا بولادى ەكەن.
اقىلدى ەلدەردە قوقىستاردى دا كادەگە اسىرادى. قىتايدىڭ «Huawei» كومپانياسى قوقىستاردى وڭدەۋدەن بولەك, قالدىقتارىن ورتەپ, ودان دا جىلۋ الماق.
بۇگىندە وبلىستا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە جۇمىس ىستەۋ جاقسى جولعا قويىلعان. قىتايدىڭ الەمگە تانىمال كومپانياسى «اقىلدى قالا» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا داريانىڭ سول جاعالاۋىنداعى جاڭا قالا اۋماعىندا جۇمىس ىستەمەك. وسىلايشا الەمدەگى دامىعان ەلدەردىڭ قول جەتكىزگەن تاماشا جەتىستىكتەرى ومىرىمىزگە دەندەپ ەنىپ كەلەدى.
باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى