جۋىردا 2018 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلدانعان ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ پرەزيدەنتتىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسى نەگىزىندەگى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋعا قاجەتتى قارجى كولەمىن باعىتتاۋدى ۇسىندى. ياعني, وسى ايادا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن 20 مىڭ گرانتقا ۇلعايتۋعا 5 ميلليارد تەڭگە بولىنبەك. بۇل زاڭ جوباسى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزىلدى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا كادرلار دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ كولەمى جىل سايىن وسۋدە. 2017-2018 وقۋ جىلىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىس 10 مىڭعا كوبەيگەن بولاتىن. بيىل ەلباسىنىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ اياسىندا قوسىمشا 20 مىڭ گرانت بەرىلەتىن بولدى. بۇگىندە اتالعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جول كارتاسى ازىرلەنىپ, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنا ارنالعان ۇسىنىستار قاۋلى جوباسى رەتىندە مينيسترلىكتەرگە, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا جىبەرىلدى. بۇل جوبا بويىنشا تەحنيكالىق ماماندىقتارعا – 11 مىڭ گرانت, باسقا ماماندىقتارعا – 5 مىڭ گرانت, ماگيستراتۋراعا – 3 مىڭ گرانت جانە PhD باعىتىنا 1 مىڭ گرانت ءبولىندى.
ۇكىمەتتىڭ 2000 جىلدارى قازاقستاندىق مامان تاپشىلىعىن ءبىلىم نەسيەسى ەسەبىنەن تۇگەندەگەنى ەلدىڭ ەسىندە بولار. توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا ورىن العان قارجى داعدارىسىنان كەيىنگى ۋاقىتتا اتالعان باعدارلاما ءبىلىم دەڭگەيى جوعارى مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ جوعارى ءبىلىم الۋىنا جان-جاقتى جاعداي جاسادى. ارينە, بەلگىلى ماماندىققا يە بولعان ءبىلىم نەسيەسىنىڭ يەگەرلەرى ەڭبەك جولىن باستاعان سوڭ ۇكىمەتتىك زايمدى وتەۋدە اسا قينالعان جوق. ال بۇل جولى ەشقانداي قارىزسىز قوسىمشا 20 مىڭ گرانتتىڭ ءبولىنۋى ەلدىڭ ادامي كاپيتال رەسۋرسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءتيىمدى قولداۋ بولارى انىق.
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا جوعارى ءبىلىم بەرۋ ىسىندە جاساندى ينتەللەكتپەن جانە «ۇلكەن دەرەكتەرمەن» جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بويىنشا ءبىلىم العان تۇلەكتەر سانىن كوبەيتۋ كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. سوندىقتان 20 مىڭ گرانت شىن مانىندە 20 مىڭ ادامنىڭ اتالعان سالاداعى ۇلەسىن ارتتىرۋعا سونى سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل رەتتە مەتاللۋرگيا, مۇناي-گاز حيمياسى, اگروونەركاسىپ كەشەنى, بيو جانە ءىت-تەحنولوگيالار سالالارىن زەرتتەۋ ىسىندە باسىمدىق بەرەتىن جوعارى وقۋ ورنى عىلىمىن دامىتۋعا كوڭىل بولىنبەك.
قازىر قازاقستاندا جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2017 جىلى Quacquarelli Symonds World University Rankings اتتى الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ رەيتينگىنە 8 قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورنى كىردى. جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بيىل ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن كەڭەيتۋ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ تاۋەلسىز رەيتينگىن جۇرگىزۋ جانە ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ءتىزىمىن جاساۋ, شەتەلدەردە ءبىلىم بەرۋ كورمەلەرىن ۇيىمداستىرۋ, قىتاي, ءۇندىستان, وزبەكستان جانە تۇركىمەنستاندا حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعىنىڭ وكىلدىكتەرىن اشۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ, ەكى ديپلومدىقبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى شەتەل ستۋدەنتتەرىن تارتۋ, اعىلشىن تىلىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, پەداگوگيكالىق, مەديتسينالىق, تەحنيكالىق باعىتتار بويىنشا جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتەر اشۋدى تالقىلاۋ, اعىلشىن تىلىندە 10 جاڭا باعدارلاما ازىرلەۋ ىسپەتتى جۇمىستار جالعاسىن تابادى.
تاياۋدا الماتى قالاسىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ توراعالىعىمەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارىمەن وتكەن كەڭەستە دە كەلەلى ماسەلەلەر قارالدى. ماسەلەلەردى تالقىلاۋ بارىسىندا مينيستر ەرلان ساعاديەۆ ەلىمىزدەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ باسىم بولىگىن بيزنەس-قاۋىمداستىقتار قۇراتىنىن, سوندىقتان جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرۋشىلەردى باسەكەگە قابىلەتتىلىككە قويىلاتىن قازىرگى تالاپتارعا بەيىمدەۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا مينيسترلىك وكىلدەرى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسە جۇمىس بەرۋشىلەردى تارتا وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن باعالاۋ جۇمىسىنا كىرىستى. بۇل ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن باعالاۋ نەگىزىندە تالاپكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا جاۋاپ بەرەتىن ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن ۇسىنا الاتىن ماماندىقتى دا, جوعارى وقۋ ورنىن دا تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا قاجەتتىلىك پەن سۇرانىستى ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك گرانتتاردى ءبولۋ كەزىندە شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگىنە جول اشادى. مۇنىڭ ءوزى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن وزەكتەندىرۋ مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بايلانىسىن نىعايتۋعا سەپتەسەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ارينە, قازىرگى ءبىلىم الۋشىلار ەل ەكونوميكاسىندا 30, 40, 50-جىلدارى ەڭبەك ەتەتىن بولادى. ەگەر 1760 جىلداردان 1840 جىلدارعا دەيىنگى العاشقى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ نەگىزگى تەتىگى مەحانيكالىق ءوندىرىستىڭ دامۋىنا جول اشقان بۋ ماشيناسىن ويلاپ تابۋ مەن تەمىر جولداردىڭ قۇرىلىسى بولسا, ءحىح عاسىردىڭ سوڭى مەن حح عاسىردىڭ باسىنا دەيىن جالعاسقان ەكىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا شەڭبەرىندە ەلەكتر قۋاتى مەن كونۆەيەردىڭ ەنگىزىلۋى ءوندىرىستىڭ جاپپاي تارالۋىنا جاعداي جاسادى. ال ءۇشىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا 1960 جىلداردا باستالدى. بۇل ۇلكەن ەۆم-دەر مەن جەكە كومپيۋتەرلەردىڭ ەنگىزىلە باستاعان شاعى. ال بۇگىنگى ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا تسيفرلى قوعامدى قالىپتاستىرىپ وتىر. الەم ەلدەرى جەدەل وزگەرىستەردىڭ باستاۋىندا تۇر. ال وعان دايىن بولۋدىڭ ءبىر شارتى – بىلىكتى مامان دايارلاۋ. وسى ۇدەدەن تابىلۋ ءۇشىن دە 5 الەۋمەتتىك باستاما شەڭبەرىندەگى 20 مىڭ قوسىمشا وقۋ گرانتىنىڭ باعىتتالار مەجەسى ءار سالاداعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بولۋى ءتيىس. بۇل رەتتە ساراپشىلار جاھاندىق سيپات العان كورپوراتيۆتىك ينۆەستيتسيالارمەن جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسىن زەردەلەۋ ارقىلى وتە پايدالى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن ايتادى. ويتكەنى ەڭبەك نارىعىنىڭ وزگەرۋى مەن وتاندىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ جاڭعىرۋى ەگىز ورىمدەي ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ وتىرۋى ءتيىس.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»