ادام بالا كەزىنەن قالىپتاسادى. بالانىڭ بولاشاق تۇلعا, ءوز ەلىنىڭ ازاماتى رەتىندە نەگىزى مەكتەپكە دەيىن-اق قالانادى. سوندىقتان بالاباقشا تاربيەشىسىنىڭ الدىندا تۇرعان باستى ماقساتتىڭ ءبىرى – ءسابي بويىندا وتانعا, تۋعان ەلگە, جەرگە, حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى تاربيەلەۋ.
ءۇش تىلگە ۇيرەتۋ ساباقتارىن قۇرۋ جانە ونى وقىتۋ ماعىناسىن ىرىكتەۋ كەزىندە بىرقاتار ۇستانىمدى ەسكەرتۋ قاجەت. باستى ۇستانىمنىڭ ءبىرى – تاربيە مەن وقۋدى بىرىڭعاي ۇردىسكە بىرىكتىرۋ. بۇل ء«تىل دامىتۋ ءۇش تىلدىك ساباقتارىنىڭ نەگىزگى ماقساتى رەتىندە عانا بولادى» دەگەندى بىلدىرەدى. الايدا ساباقتا شەشىلەتىن مىندەتتەر بۇل ماقساتپەن شەكتەلىپ قالمايدى. ءۇش ءتىلدى سوزدەردى, سويلەمدەردى, ديالوگ, مونولوگ ۇلگىلەرىن مەحانيكالىق قايتالاي بەرۋ جولىن ەمەس, جالپى بەلسەندى تۇردە سويلەۋ ارقىلى ۇيرەتۋ كەرەك. ءتىل ۇيرەنۋدە ويىنداردىڭ پايداسى زور. ويىن بالالاردىڭ ءتىلدى ۇيرەنۋگە دەگەن سەنىمىن وياتادى. رولدىك ويىنداردا بارلىق بالاعا بىردەي ءرول تيەدى دە, مىندەتتى تۇردە ارالاسىپ سويلەسەدى. بالالار بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, ءبىر-بىرىنە جاردەم بەرىپ, جۇمىسىن مۇقيات تىڭداپ, وزدەرىن جانە قاتارلاستارىن باعالايدى, تاربيەشى تەك باعىتتاۋشى بولادى.
ال قازىرگى بالالاردىڭ قابىلەت-قارىمى قالاي؟ ءوز باسىم بالالاردىڭ بىلىمگە قىزىعۋشىلىعى ايرىقشا جانە شەت تىلدەرىن مەڭگەرۋگە دەگەن قابىلەتى باسىمىراق ەكەنىنە كۋا بولىپ ءجۇرمىن. قاراپايىم كۇندەلىكتى ساباقتى ءۇش تىلدە جۇرگىزسە, بالا بويىندا كۇندە قايتالاناتىن سوزدەر جاتتاندى سوزگە اينالىپ, ساناعا ەرتە جاستان توقىلا بەرەدى. جاھاندىق ەۆوليۋتسياعا قادام باسقان ءححى عاسىر عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ مايىن شاعىپ, جىلىگىن ىشەتىن, ادام ەمەس, زاتتىق قۇرىلعىلار باسقاراتىن الەمدە ءومىر سۇرۋگە جەتەلەيدى. ءبىز دە بۇل جاڭالىققا بەيىمدەلىپ, باسەكەگە ءتۇسۋىمىز قاجەت. عاسىر قازانىن قايناتاتىن – ءبىز, سورپاسىن ىشەتىن – ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز. سول سەبەپتى الدىمەن مىقتى قازان, وشپەيتىن وتىن, تاۋسىلماس سۋ كوزى كەرەك. مۇنداعى قازان – تاۋەلسىز جەرىمىز, وشپەيتىن وتىن دەگەنىمىز – ساناداعى اقىل, ءبىلىم, ال تاۋسىلماس سۋ كوزى دەگەنىمىز – زامان سۇرانىسىنا ساي جاڭا تەحنولوگيا. ياعني ونى ءبىز ءوندىرىپ, قىزىعىن ۇرپاعىمىز كورۋى ابزال.
وسىنداي كەمەل جەتىستىككە جەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر كىلتى – بىرنەشە ءتىل ءبىلۋ جانە ونى ەل يگىلىگى ءۇشىن ءتيىمدى قولدانۋ. ساناداعى اقىل, قاجىرلى ءتوزىم مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەلەنۋشىدەن باستالادى. ەلدىڭ كوپتىلدىلىگى بۇگىنگى جاس ورەننەن باستاۋ الادى. سوڭعى جىلدارى «بالاپان-2020» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ, باتىس قازاقستان وبلىسىندا بالالاردىڭ بالاباقشا كەزەگىندە تۇرۋى ەسەلەپ ازايدى. بۇگىندە وڭىردە بالاباقشا كەزەگى جوققا جاقىندادى دەسە دە بولادى. جىل سايىن قالا, اۋدان دەڭگەيىندە 200-دەن استام ورىنعا ارنالعان بالاباقشالار قولدانۋعا بەرىلىپ, مەملەكەتكە مول ۇلەس قوسۋدا. وندا ءۇش تىلمەن قارۋلانعان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى ءبىلىم بەرىپ, جاڭا تەحنولوگيامەن جاڭاشىلدىققا بەت بۇرۋدا.
وسى توپتا ءوزىم دە بارمىن. قازىرگى تاڭدا №49 «اقنيەت» بوبەكجايىندا تاربيەلەنۋشىلەرگە ءۇش تىلدە جاڭاشا ادىستەردى قولدانىپ ءجۇرمىن. ءبىر جىل بۇرىن شەتەلدەن الىپ كەلگەن ءبىلىمىمدى ەل يگىلىگى ءۇشىن, جاس ورەندەرگە ارناپ جاتقانىمدى ماقتان ەتەمىن. اعىلشىن ءتىلى ارقىلى بالانىڭ ءتىل كەمىستىگىن تۇزەۋگە بولاتىنىن بۇگىنگى عالىمدار دالەلدەپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا ءوزىم دە تاجىريبە جاساپ, بالالارعا ءتىل مۇكىستىگىنىڭ الدىن الۋ شاراسىن قولعا الدىم. مىنە, شەت ءتىلىن ەرتە ءبىلۋ بالا بويىنداعى اقىلدىلىق پەن تاباندىلىققا ءبىر قادام جاقىنداتاتىن جول سەكىلدى. بىرنەشە ءتىل ءبىلۋ – جاڭاشا كوزقاراس پەن جاڭاشا ويلاۋدىڭ التىن كوپىرى.
ايدا جانتورەقىزى,
م.وتەمىسوۆ اتىنداعى بقمۋ-ءدىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى
ورال