دۇنيە ءجۇزىن ارالاپ شىعۋ كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى ارمان دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدى. تەك قيالداپ قانا قويماي, دوڭگەلەنگەن دۇنيەنىڭ ءجۇزىن ءبىر تيىنسىز ارالاپ شىعۋعا بەل بايلاپ, اۋەلگى جوسپارلانعان جولدىڭ ءدال ورتاسىنان اسىپ بارادى. ول – ريشات شايحيتدينوۆ ەسىمدى ازامات. ەل ارالاپ سىرتتا جۇرگەننەن كەيىن عالامتور ارقىلى بايلانىسقا شىعۋىمىزعا تۋرا كەلدى.
پاۆلودار وڭىرىندە تۋىپ-وسكەن. ەرەكشەلىگى – جاھاندى جەڭىل جولمەن ارالاۋدىڭ جولىن تاپقان ادام. «ەر ازىعى مەن ءبورى ازىعى جولدا» دەمەكشى الەمدى ارالاۋ ءۇشىن مىڭداعان دوللار قارجى جۇمسامايدى, قايتا بارعان ەلىندە جۇمىس ىستەپ, تاپقان قارجىسىنا كەلەسى ەلدى ساياحاتتايدى. بىلايشا ايتقاندا بۇگىنگى كۇننىڭ ء«دارۋىشى». جاسى 26-دا. نەبارى جارتى جىلدىڭ ىشىندە توعىز مەملەكەتتى ارالاپ شىقتى. قازىر وڭتۇستىك كورەيا ەلىندە ءجۇر.
ءسوزىنىڭ باسىندا ول بالا كۇنىنەن ءتۇرلى سالادا جۇمىس ىستەپ, وتباسىنا قولعابىس بولعانىن ايتتى. كوڭىلىن جۇمىسقا بولگەنمەن وقۋعا ءتۇسىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى دە ۇمىتپاعان.
– ادام كوزدەگەن ماقساتىنا شىن نيەتىمەن ۇمتىلسا, قانداي قيىندىق بولسىن جەڭبەي قويمايدى. ماقساتىم ءبىر قىزمەتتە تۇراقتاپ قالماي, ءتۇرلى سالانى مەڭگەرۋ بولاتىن. وسىعان دەيىن ءتۇرلى مەكەمەلەردە رەۆيزور, HR-مەنەدجەر بولدىم. ال ماگيستراتۋراداعى وقۋىمدى اياقتاعاننان كەيىن رەسەيدىڭ تومسك قالاسىنداعى ساۋدا كومپانيالارىنىڭ بىرىندە بۋحگالتەر قىزمەتىن اتقاردىم. سول كەزدەرى مەنى ينتەرنەت-ماركەتينگ جۇمىسى قىزىقتىراتىن. ۋاقىت جوعالتپاي, ونىڭ وقۋىن وقىپ, مەڭگەرىپ الدىم. پاۆلودارعا 2014 جىلى كەلگەننەن كەيىن سول جۇمىستى جالعاستىردىم, – دەيدى ءححى عاسىردىڭ ءدارۋىشى.
جيھانگەزبەن بايلانىسقا شاققاندا, دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن ارالاۋ تۋرالى العاش رەت قاشان ويلانعانى تۋرالى سۇرادىق. ريشات جيھانگەرلىكتى بالا كۇننەن ارمانداعانىن ايتىپ, اعىنان جارىلدى. ۇزاق ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەگەنمەن قاجەت سومانى جيناي الماعان ەكەن. دەگەنمەن ءبىراز ۋاقىت ينتەرنەتتەن دۇنيەنى جاياۋ كەزىپ جۇرگەن جيھانگەرلەر جايلى بەينەروليكتەردى كورىپ جۇرەدى دە, اقىرى «شەشىنگەن سۋدان تايىنباس» دەمەكشى 2017 جىلدىڭ 14 شىلدەسىندە قاجەت زاتتارىن جيناپ الىپ, ءبىر-اق كۇندە جولعا شىعىپ كەتەدى.
– ساياحاتىمنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – وزىممەن بىرگە اقشا المادىم. اقشاسىز دا دۇنيە ءجۇزىن ارالاۋعا بولاتىنىن دالەلدەگىم كەلدى. سودان نە كەرەك ەڭ الدىمەن تاۋلى التاي ارقىلى بايقال جاقتى بەتكە ۇستادىم. بىرنارسەنى ايتا كەتەيىن, و باستا رەسەيدىڭ بىرنەشە ايماعىن ارالاۋدى ماقسات ەتكەنمىن. بايقالدان كەيىن تاتار حالقىنا بارعىم كەلدى. ارى قاراي كراسنودارسك, قىرىم وڭىرلەرىن ارالاپ شىقتىم, – دەدى ريشات شايحيتدينوۆ.
رەسەي جەرىن ارالاعاننان كەيىن گرۋزيا, تۇركيا, ارمەنيا, ازەربايجان ەلدەرىنىڭ مادەنيەتىمەن, تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپتى. جولاي قىرعىزستان مەن وزبەكستانعا دا سوعىپتى. وسىدان سوڭ پاۆلودارعا قايتا كەلىپ, ازداعان ۇزىلىستەن كەيىن موڭعوليانى بەتكە العان.
كوز الدارىڭىزعا ەلەستەتىپ كورىڭىزدەرشى, قالتاسىندا اقشاسى جوق, وزىمەن بىرگە العان تاماعى جوق. سويتە تۇرا الەمدى شارلاپ ءجۇر. ءتىپتى ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن. وسى تاڭدانىسىمدى بايقاعان بولۋى كەرەك. بىردەن جاۋاپ قاتتى.
– قالاي ايتسام ەكەن, مەنىڭ ۇشارىمدى جەل, قونارىمدى ساي بىلەدى. كۇن جىلى بولسا ارقالاپ جۇرگەن كۇركەمە تۇنەيمىن. اۋا رايى سالقىنداعاندا سول ماڭايداعى حوستەلدەردى جاعالايمىن. جيھانگەرلىگىمدى بىلگەن جۇرت قوناق ەتىپ تە جاتادى. ال اۋىلدى جەرلەردە «قۇدايى قوناقپىن» دەسەم داستارحانىن جايىپ, ءتورىن ۇسىناتىن كىسىلەر دە بار, – دەدى ول.
«ەر ازىعى مەن ءبورى ازىعى جولدا» دەمەكشى, پاۆلوداردان ەشبىر تيىنسىز اتتانسا دا بارعان ەلىندە جۇمىس ىستەپ, ناپاقاسىن تاپقاننان كەيىن ساپارىن ارى قاراي جالعاستىرادى ەكەن. ماسەلەن, گرۋزيادا ۆولونتەر بولسا, تۇركيادا اششى بۇرىش ساتىپتى. ال قازىر وڭتۇستىك كورەياداعى جىلىجايلاردىڭ بىرىندە قيار وسىرۋمەن اينالىسىپ ءجۇر. ول جاقتا قىزمەتكەرلەر باسپانامەن, ۋاقىتىلى تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلىپتى.
ءبىر ەلدەن ەكىنشى ەلگە قاتىناۋ ءۇشىن جولاي كەتىپ بارا جاتقان كولىكتەرگە وتىرادى ەكەن. جۇرگىزۋشىگە ءمان-جايدى تۇسىندىرسە, جەتكىزىپ سالاتىن كورىنەدى.
– اۆتوستوپ ارقىلى ساياحاتقا شىققان ادامنىڭ يىعىندا قانداي زاتتار بولۋى ءتيىس؟ – دەگەن سۇراعىمىزعا, ريشات بىلاي جاۋاپ بەردى: – باستاپقىدا قاجەت بولادى-اۋ دەگەن زاتتاردىڭ ءبارىن الىپ شىققانمىن, بىراق ونىڭ ءبارى تەك ارتىق جۇك ەكەنىن جولعا شىققاننان كەيىن ءبىر-اق ءتۇسىندىم. ءوزىم كوپ قولداناتىن زاتتاردى اتايىن, ولار: جاڭبىر كەزىندە كيىمنىڭ سىرتىنان كيەتىن شەكپەن, دالادا تۇنەۋگە ارنالعان كۇركە, ورانىپ جاتاتىن قاپتوسەك, اۋىستىرىپ كيەتىن كيىمدەر جانە تولقۇجاتىم, – دەيدى ريشات شايحيتدينوۆ.
ءسوز اراسىندا ول اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى كوپ قيىندىق كەلتىرەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇرىن-سوڭدى بارىپ كورگەن جەر بولماعان سوڭ جولدا قار مەن جاڭبىردىڭ جاۋاتىن كەزىن بولجاۋ قيىن ەكەن. ماسەلەن, موڭعوليانىڭ بايانحونگور ايماعىنا بارعانىندا -20 گرادۋس سۋىقتا ايدالادا كۇركەسىنە تۇنەۋىنە تۋرا كەلىپتى.
توعىز ەل, توعىز ءتۇرلى ءتىل. ارينە, اعىلشىن ءتىلى حالىقارالىق ءتىل بولعانمەن ونى كوبىسى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە بىلە بەرمەيدى. كەيىپكەرىمىز وسى تۇستا بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن قالاي تاپقانى تۋرالى دا اڭگىمەلەدى:
– مەن بارعان ەلدەردىڭ كوبى بۇرىنعى كەڭەس وكىمەتىنىڭ قۇرامىندا بولعاندىقتان, جەرگىلىكتى حالىق ورىس تىلىندە سويلەي الماسا دا تۇسىنەتىن. ال تۇركياعا بارعانىمدا ازداپ قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرىن قولداندىم. موڭعوليادا اعىلشىن ءتىلىن ءىشىنارا پايدالانسام, كەيدە ىمداپ سويلەسۋىمە تۋرا كەلدى. ول دا بولماي جاتسا ينتەرنەتتەگى ونلاين اۋدارمانى پايدالانىپ ءجۇردىم. ال وڭتۇستىك كورەيادا اعىلشىنشا تىلدەسەمىن, – دەدى.
ساياحاتقا شىعار الدىندا اعىلشىن ءتىلىن بىلمەگەن ەكەن. ءتىپتى بازالىق دەڭگەيدە دە ءبىلىمى بولماعان.
– ايتسام تاڭ قالاتىن شىعارسىز, مەكتەپتە دە, ۋنيۆەرسيتەتتە دە, ءتىپتى ماگيستراتۋرادا دا اعىلشىن تىلىنە اسا ءمان بەرمەدىم. ونىڭ ەسەسىنە ساياحاتتاۋ بارىسىندا تىلدىك كۋرستارعا قاتىستىم ءارى ەل كورىپ ءجۇرىپ جۇرتپەن ءجيى تىلدەسكەننىڭ ارقاسىندا ءبىراز مەڭگەرىپ الدىم. قازىر اۋىزەكى تىلدە سويلەي الاتىنداي دەڭگەيگە جەتتىم, – دەيدى.
ريشاتتىڭ ايتۋىنشا الەمدى ارالاعىسى كەلەتىن كوپ ادام بار ەكەن, بىراق نەدەن باستارىن بىلمەيدى. جولاي وندايلار ءجيى كەزدەستىنىن ايتتى. بۇنداي ساياحاتتىڭ سىرلارىن بىلگىسى كەلەتىندەرگە ريشات ءوز اقىل-كەڭەسىن بەرۋدى ۇمىتپادى.
– جولعا شىقپاس بۇرىن مەنى كوپ وي مازالادى. ء«تىرى جان جوق دالادا جالعىز قالسام نە ىستەيمىن؟ اقشام ءبىتىپ قالسا نە بولماق؟ بارعان جەرىمدە جۇمىس تابا الماي قالسام قالاي كۇن كورەمىن؟» – دەگەن سەكىلدى قورقىنىشتاردىڭ بولعانى راس. بىراق ونىڭ ءبارى ساپار الدىنداعى كۇماندى ويلار عانا ەكەن. جولاي كەزدەسكەن جۇرت كومەكتەسۋگە ۇمتىلىپ تۇرادى. جول بويى ولارمەن اڭگىمەلەسىپ, كورگەن-بىلگەنىممەن بولىسەمىن, سوزدەرىن تىڭدايمىن. ونىڭ دا وزىندىك پايداسى زور. تانىم كوكجيەگىم, قاتىپ قالعان ۇستانىمىم, كوزقاراسىم وزگەردى. ادام الدىنا نەنى ماقسات ەتسە, سوعان جەتۋ ءۇشىن ەشنارسەدەن قورىقپاۋ كەرەكتىگىنە كوزىم جەتتى, – دەدى.
دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن كەزىپ شىققان ادامنىڭ كورگەنى مەن بىلگەنى كوپ بولماق. ولاردىڭ باستارىنان كەشكەن شىتىرمان وقيعالار بىرەۋگە قىزىق, بىرەۋگە ارمان. ريشات ءسوز سوڭىندا كىتاپ جازۋدى ماقسات ەتىپ جۇرگەنىن ايتتى.
– كۇندە ايتەۋىر ءبىر قىزىق جايتتىڭ كۋاسى بولامىن. قوناق ەتكەن, جول بويى سەرىكتەس بولعان جانداردىڭ قىزىقتى اڭگىمەلەرىن تىڭدايمىن. مىنە, وسىنىڭ ءبارىن كۇندەلىگىمە قىسقارتىپ جازىپ ءجۇرمىن. ەرتەڭ ساياحاتىم اياقتالعاننان كەيىن كىتاپ ەتىپ جازسام با دەگەن ويىم بار, – دەپ اڭگىمەسىن اياقتادى. تاۋەكەلشىل تالاپكەرگە ساتتىلىك سەرىك بولسىن دەپ ءارى ەلگە امان-ەسەن ورالۋىنا تىلەكتەستىك بىلدىردىك...
ايان ءابدۋالي, «ەگەمەن قازاقستان»