ماڭىزدىسى — الەۋمەتتىك ماسەلە

رازرەز قاتارعا قوسىلعان 1985 جىلدان بەرى مۇندا 120 ميلليون تونناعا جۋىق كومىر ءوندىرىلدى. كوم­­پانيا تىزگىنىن ۇستاعان ERG باستاپقىدا نەگىزگى قوردىڭ جارتىسىنان استا­مىن جاڭارتتى, قال­عانىن كەزەڭ-كەزەڭمەن جاڭ­عىرتۋدى قولعا الدى. ءون­دىرىستى وركەندەتۋ مەن تەحنولوگيالىق دەڭگەيىن كو­تەرۋگە باعىتتالعان ين­ۆەس­­­تيتسيالىق باعدارلاما جا­ساپ, جۇيەلى تۇردە جۇ­زە­گە اسىرۋدا.

2002 جىلى «شۇباركول» راز­­رەزى مەن تيەۋ-تاسىمالداۋ باسقارماسى بازاسىندا «شۇ­بار­كول كومىر» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرىلدى. 2008 جىلى ول قازاقستان قور بيرجاسىنا تىر­كەلدى. 2009 جىلى اقپاندا ENRC حولدينگى قازاقستان قور بير­جاسىنداعى اشىق ساۋدا-سات­تىقتا اق اكتسياسىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن قولما-قول 200 ميل­ليون اقش دوللارىنا ساتىپ الدى.

قاراعاندى وبلىسى اكىم­دى­گىمەن جاساعان ءوزارا ىنتىماق­تاس­تىق مەموراندۋمىنا سايكەس «شۇ­­باركول كومىر» الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار بىرقاتار جوبانى جۇ­زەگە اسىرۋعا اتسالىسۋدا. بىل­­تىر وسى ماقساتقا 182,6 ميلليون تەڭگە ءبولدى. ونىڭ 41 ميلليون تەڭگەسى «شۇ­بار­كولدەگى» قا­زان­دىقتىڭ جاب­دىعىن جوندەۋ مەن ونىڭ ىرعاقتى جۇمىسىن قام­تاماسىز ەتۋگە, 51 ميلليون تەڭ­­گەسى شاح­تينسك قالاسى مەن شاحان كەنتىندە قازاندىقتى جە­كە شى­عارۋعا جۇمسالدى. قى­زىل­جار كەنتىنىڭ اكىمدىگىنە جول تال­­عامايتىن اۆتوكولىك تارتۋ ەت­­تى جانە تۇرعىندارىنا تەگىن 3 ­000 توننا كومىر ءبولدى. 

«قىزىلجار-شۇباركول-بار­شىن-قورعالجىن-استانا» اۆتو­كولىك جولىن جوندەۋ, «شۇبار­كول» جانە «بارشىن» كەنتى ينفراقۇرىلىمىن جەتىل­دىرۋ, اباي قالاسىندا 320 كورەر­مەنگە ارنال­عان جابىق باسسەين سالۋ, قا­راعاندىدا كورۋ قابى­لەتى نا­شارلاعان بالالارعا ار­نالعان 250 ورىندىق مەكتەپ-ين­تەرناتتىڭ قۇرىلىسىن اياق­تاۋ – اماندىق بول­­سا, الداعى ۋا­قىت­تا مەموران­دۋم­ اياسىندا ات­قارىلاتىن اۋقىم­­­­­­دى شارانىڭ ءبىرپاراسى. جال­­­­پى, بۇل توپ وتكەن ۋاقىت ىشىن­­­دە قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇزىن-ىرعاسى 2,4 ميلليارد تەڭ­گەدەن استام قار­جى­­ قۇيدى. 

تاياۋدا كومىر ءوندىرۋ مەن ونى تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋدىڭ مەحا­نيز­مىنە مونيتورينگ پەن تالداۋ جاساۋ ءۇشىن ۇكىمەت نۇسقاۋىمەن قۇرىلعان توپتىڭ قۇرامىندا «شۇ­باركولگە» جول ءتۇستى. 

كومپانيانىڭ كومىر شارۋا­­شىلىعىن ارالاعان ءۇش ساعاتتا كوپ نارسەگە قانىقتىق. ەگەر ەنەر­­گەتيكا مينيسترلىگىنىڭ دە­رە­گىنە سۇيەنسەك, بىلتىر قازاق­ستاندا 106,7 ميلليون تون­نا كو­مىر وندىرىلگەن (بۇل – بۇرناعى جىل­عىدان 8,3 % نەمەسە 8,2 ميلليون توننا ارتىق). 29,3 ميلليون تونناسى شەتەلگە شىعا­رىلعان, 56,3 ميلليون تونناسى ەلدىڭ ەلەكتر ستانساسىنا جونەلتىلگەن.

ال كوممۋنالدىق-تۇرمىس­تىق­ قاجەتتىلىك پەن حالىقتىڭ تۇ­تىنۋىنا 12,5 ميلليون توننا جۇم­سالعان. بۇل 2016 جىلعىدان 18 % نەمەسە 1,9 ميلليون توننا ­كوپ. 

«شۇباركول» – قازاقستاندا كوم­­مۋنالدىق-تۇرمىستىق قا­جەت­­­تى­لىكتى كومىرمەن قام­تا­ما­سىز ەتە­تىن ­جەتەكشى جابدىق­تاۋشىنىڭ ءبى­رى. ءونى­مىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىنە جۋىعى وسى ماقساتقا جۇمسالادى. وكىنىشكە قاراي, قىتىمىر قىس بيىل قىرىن قاباق تانىتىپ تۇر. اسىرەسە, قاڭتاردا قاڭتارىلىپ قالا جازدادى. 

– وتكەن اي وڭدىرمادى. ال­عاش­قى ونكۇندىكتە قالىڭ قار­دىڭ استىندا قالدىق. تەمىر جول­­­­دى تازارتۋمەن كۇن ءوتتى. ەكىن­­­­شى ونكۇندىكتەگى قاتتى اياز تەح­­­ني­كانى تۇرالاتىپ تاستادى. ەندى-ەندى ەس جيىپ كەلەمىز. كوم­­­مۋنالدىق-تۇرمىستىق قا­جەت­تىلىكتىڭ تاۋ­لىكتىك جوسپارى 109 ۆاگون بولسا, ءبىز 123-127 ۆا­گون جونەلتىپ جا­تىرمىز, – دەي­دى «شۇباركول كو­مىر» اق-تىڭ ءوندىرىس جونىندەگى ۆيتسە-پرە­زي­دەنتى اندرەي سافونوۆ.

كومىردىڭ ءىرىسى ءوتىمدى, مايداسىن ماندىتىپ الاتىن تۇ­تىنۋشى شا­مالى. سوندىقتان سوڭ­عىسىن كاسىپورىن ىشكى قاجەتىنە جاراتا­دى, سونداي-اق ەلد­ىڭ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنا جونەلتەدى. شىن­تۋاي­تىندا, وندىرىلگەن كومىر­دىڭ ۇشتەن ەكى بولىگى مايداسىن كا­دەگە جا­راتۋ مۇمكىندىگى مول­ تەح­نولوگيانى مەڭگەرگەن تاياۋ­داعى جانە شالعايداعى شەتەلگە شى­عا­رىلادى.

«شۇباركول» كومىرىنەن ار­­ناۋ­­­لى كوكس الاتىن زاۋىت­تىڭ­ ءونى­مىن قازاقستاندىق جانە رە­سەي­لىك كومپانيا: ارسەلور­ميت­­­تالتەمىرتاۋ», «قاز­حروم», «قازفوسفات», «قاز­مىرىش» پەن سەروۆ فەررو­قورىتپا زاۋى­تى­ تۇ­تىنادى. كەلەشەكتە وسىنداي­ جا­ڭا زاۋىت سالىپ, 2022 جىلى جو­بالىق قۋاتىنا جەتكىزۋ كوز­دەلىپ وتىر. سوندا ەلدە وڭ­دەلەتىن ماي­دا كومىردىڭ ۇلەسى ارتىپ, سىرت­قا قىمبات باعامەن شى­عارۋعا مۇم­كىندىك تۋادى.

بيىل «شۇباركول كومىر» اق 12 200 000 توننا كومىر ون­دىرگەلى وتىر. كاسىپورىن تاريحىندا بۇ­رىن-­سوڭدى مۇنداي مەجە بەل­گى­لەنبەگەن. وتكەن عاسىر­دىڭ سوڭ­­­­­عى جىلىندا 991000 توننا كو­­­­مىر وندىرگەن كومپانيا بىلتىر بۇل كورسەتكىشتى 10 450 000 تونناعا جەتكىزدى. وسى­­­نىڭ ۇش­­تەن ءبىر بولىگىنە جۋى­عى (3 285000 تونناسى – اۆت.)­ كوم­مۋنال­دىق-تۇرمىستىق قاجەت­تى­لىككە جۇم­سالدى.

– اۋا رايىنا اسا تاۋەل­دى­ اشىق ادىسپەن كومىر ءون­دى­رۋ­­­­دىڭ قيىن­دىعىنا قاراماس­تان, جۇرت­شىلىقتىڭ كوممۋنالدىق-تۇر­مىستىق قاجەتىن قامتاماسىز ەتۋ – الدىڭعى قاتاردا تۇرعان مىن­دەت. سوندىقتان جاڭا جاب­دىق پەن تەحنيكا الۋعا بيىل 16 ميل­ليارد تەڭگەدەي ينۆەستيتسيا قۇيامىز. بۇل جاڭعىرتۋ ءىرى كو­مىر ءوندىرۋ كولەمىن 3,6 ميلليون تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى, – دەيدى اندرەي سا­فونوۆ. كومپانيا ءوندىرىستى دا­مىتۋ مەن الەۋمەتتىك سالادا 2016 جىلى – 3,3 ميلليارد, 2017 جىلى 10,5 ميلليارد تەڭگە ينۆەس­تيتسيا يگەرگەنىن ەس­كەرسەك, ۇكىلى ءۇمىت ەرىكسىز ويانادى.

نۇرا اۋدانىنىڭ اۋما­عىن­داعى «شۇباركول» – قۇبا-جوندا جاتقان جالعىز ەلدى مەكەن. سوعان قاراماستان ەلدەگى الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار ماسەلەنى شەشۋگە ەلەۋ­لى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. 121 شا­قىرىمداعى قىزىلجار ستانساسى مەن 214 شاقىرىمداعى ار­قالىققا شويىن جول تارتىلعان. كومپانيادا ەڭبەك ەتەتىن 2800-دەي ادامنىڭ باسىم بولىگى ۆاحتا­لىق ادىسپەن قاتىناپ جۇمىس ىس­تەيدى.

اڭگىمە ورايىندا ايتا كە­تەيىك, وسى كومىر كومبەسىن يگەر­­گەنى ءۇشىن ءبىر توپ گەولوگ پەن كەنشى 1988 جىلى كسرو مەم­لەكەتتىك سىيلىعىنا يە بولدى.

الىبەك ءابدىراش, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

قاراعاندى وبلىسى