اقتوبە اگلومەراتسياسىن قۇرۋ مەن قالىپتاستىرۋ ءىسى جاڭا ساپالىق كەزەڭگە اياق باستى. مۇنىڭ باستى دالەلى ۇكىمەتتە اقتوبە اگلومەراتسياسىن اۋماقتىق دامىتۋدىڭ وڭىرارالىق سحەماسى قابىلدانعانى بولىپ وتىر.
وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن ايتا كەتسەك, اقتوبە اگلومەراتسياسى اۋماعىنا اقتوبە قالاسى مەن العا, قارعالى, قوبدا, مارتوك, مۇعالجار جانە حرومتاۋ اۋداندارى كىرەدى. بۇگىنگى باستى مىندەت ونىڭ رەسۋرستىق جانە مينەرالدى-شيكىزاتتىق الەۋەتتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, وندىرىستىك قۋاتىنىڭ ارتۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولماق.
بۇل ءبىر كۇننىڭ نەمەسە ءبىر جىلدىڭ ءىسى ەمەس. 2030 جىلعا قاراي وڭىردە جوعارى تەحنولوگيالى سالالار مەن يننوۆاتسيا, عىلىم, ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ جۇيەلەرى قارقىندى دامۋ دەڭگەيىنە كوتەرىلمەك. ايتالىق, ءوڭىر اۋماعىندا كولىك-لوگيستيكا الەۋەتىنىڭ مۇمكىندىگى مول ەكەنى ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى قۇرىلىسى ەڭ العاش رەت اقتوبە جەرىنەن باستاۋ الىپ, اقتوبە جەرىندە اياقتالدى. مۇنىڭ ماڭىزى مەن ءرولى وتە جوعارى.
سونداي-اق مۇندا «حرومتاۋ-التىنسارين» جانە «جەزقازعان-سەكسەۋىل-شالقار-بەينەۋ» تەمىر جول جەلىلەرىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى دە ونىڭ كولىك-لوگيستيكا قىزمەتىنە وتە ىڭعايلى ەكەنىن كورسەتەدى. قازىرگى كۇنى اگلومەراتسيا اۋماعىندا 143 كيلومەتر ەلەكترلەندىرىلگەن تەمىر جول جەلىلەرىن تارتۋ بەلگىلەنگەن. مۇنىڭ سىرتىندا 8 كولىك-اۋىسۋ تورابىن قۇرۋ كوزدەلگەن. اگلومەراتسيا ورتالىعى اقتوبە مەن باستى جانە نەگىزگى كولىك باعىتتارى – اتىراۋ مەن قوستانايدا, ورال مەن ورىنبوردا, شۇبارقۇدىقتا, ورسك مەن مارتوكتە جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتقان كولىك تاسقىنىن رەتتەۋدىڭ تىڭ جولدارى قاراستىرىلعان. بەلگىلەنگەن باعدارلامالار مەن ءىس-شارالار اقتوبە قالاسىنىڭ ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق نۇكتەسى رەتىندەگى ورنىن ودان ءارى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە اگلومەراتسيا اۋماعىندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردىڭ ءبىر-بىرىمەن ءوزارا بايلانىستا, يىقتاسا دامۋى تۇرعىندار مەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ سۋ مەن گازعا جانە ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن سۇرانىستارىن وتەۋگە كەڭ جول اشادى.
اگلومەراتسيا جاعدايىندا گازداندىرۋ ءىسىنىڭ ءرولى جوعارى. بۇل كورسەتكىش قالاارالىق جانە اۋىلارالىق گاز تاراتۋ جەلىلەرى قۇرىلىستارىن ىسكە قوسۋ ارقىلى 99 پايىزعا جەتكىزىلمەك. سۋمەن قامتۋدىڭ جاي-كۇيى دە ءتيىستى ينفراقۇرىلىمداردىڭ كومەگىنىڭ ارقاسىندا جاڭا ساتىعا كوتەرىلمەك. ونىڭ قامتىلۋ اۋماعىنا 70 ەلدى مەكەن ەنگىزىلگەن.
اگلومەراتسيا ۇعىمىنىڭ اۋقىمى مەيلىنشە كەڭ. ول تەك بىرىڭعاي وندىرىستىك ماسەلەلەردى رەتتەۋمەن شەكتەلمەيدى. مۇندا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدىڭ ورنى ايرىقشا. بۇل رەتتە بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بەرۋ مەكەمەلەرىمەن قامتۋ دەڭگەيى ءجۇز پايىزدى قۇراماق. ايتالىق, 2030 جىلدارعا قاراي مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ مۇمكىندىگىن 2,5 ەسەگە دەيىن ۇلعايتۋ جونىندە الدىن الا ەسەپتەر جاسالعان. بۇل شامامەن 90 مىڭعا تاياۋ ورىن دەگەن ءسوز. تاعى ءبىر بۇلجىماس تالاپ بار. اگلومەراتسيا اۋماعىنداعى ەكولوگيالىق احۋال قالىپتى بولۋى ءتيىس.
سوندىقتان دا قازىرگى كەزدە مۇنداعى تابيعي ەكوجۇيەنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن قارعالى اۋدانىندا وڭىرارالىق تابيعي پارك قۇرۋ كوزدەلگەن. بۇعان قوسا حرومتاۋ اۋدانىنداعى ايدارلىاشا ايرىعىندا گەولوگيالىق پارك جاساقتاۋ جوسپارلانعان. وتكەن جىلى گازەتىمىزدە جاريالانعان «ەلەكتىڭ اعىسى نەگە باسەڭ؟» دەگەن ماقالادا وسى اتتاس وزەننىڭ كۇردەلى ەكولوگيالىق جاعدايعا تاپ بولىپ وتىرعانى ايتىلعان ەدى. ونىڭ التى ۆالەنتتى حروممەن جانە بورمەن بىلعانعانى ناقتى دەرەكتەر ارقىلى جازىلىپ كورسەتىلدى. الايدا ماتەريال گازەتتە جاريالانعاننان كەيىنگى كەزەڭدە دە ونى رەتتەۋ ىسىندە ايتا قالارلىقتاي وزگەرىس بولا قويماعانى وكىنىشتى-اق. بۇگىنگى كۇنى اگلومەراتسيا اۋماعىنداعى ەلەك وزەنىن زياندى وندىرىستىك قالدىقتاردان تازارتۋ ءىسى كەزەك كۇتتىرمەيدى. مۇنىڭ ءوزى اقتوبە اگلومەراتسياسىن كەشەندى تۇردە دامىتۋدىڭ ءبىر تۇتقاسى ىسپەتتەس.
قازىرگى كەزدە وبلىستا اگلومەراتسيانى دامىتۋ باعىتتارى بويىنشا قىزمەت جاسايتىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان. ونىڭ مۇشەلەرى اگلومەراتسيانىڭ باستى قازىعى بولاتىن ون باعىتتى ايقىندادى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ورتالىق, يندۋستريالىق-اگرارلىق ايماق, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ, كولىك-لوگيستيكا ورتالىعى, مەديتسينالىق جانە ءبىلىم بەرۋ كلاستەرلەرى بولىپ جالعاسا بەرەدى.
وڭىردەگى ومىرشەڭ دامۋ ءۇردىسى اگروونەركاسىپتىك سەكتوردا ەت جانە ءسۇت كلاستەرلەرىن قۇرۋ مەن دامىتۋعا بەرىك نەگىز قالايدى. سوڭعى ۋاقىتتا وبلىستا جۇزەگە اسا باستاعان فەرمەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى, يندۋستريالىق-اگرارلىق ايماق جانە «بولاشاقتىڭ اۋىلى» سەكىلدى قاناتقاقتى جوبالار دا بار. ونىڭ دامۋ ءۇردىسىنىڭ باستى تالابىنىڭ ءبىرى – قارقىندى قۇرىلىس. مىسالى, وڭىردە وتكەن جىلى 800 مىڭ شارشى مەترگە جۋىق تۇرعىن ءۇي سالىنسا, بيىلعى مەجە – 850 مىڭ شارشى مەتر. الداعى جىلدارى بۇل كورسەتكىشتى ءبىر ميلليون شارشى مەترگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. بۇل باسپانالاردىڭ باسىم بولىگى اگلومەراتسيا اۋماعىندا تۇرعىزىلماق.
ارينە اقتوبە اگلومەراتسياسىن قۇرۋ مەن قالىپتاستىرۋ ىسىندە ەشقانداي كىدىرىس پەن تۇيتكىل جوق دەسەك, ۇشقارىلىققا ۇرىنار ەدىك. ايتالىق, مۇندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ مەن اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ىسىندە شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەر بار. اقتوبە حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن كۇردەلى جوندەۋ ءىسى دە ۇكىمەتتىڭ قارجىلاي قولداۋىن قاجەت ەتەدى.
قالاي دەگەندە دە ۇكىمەت مۇشەلەرى اقتوبە اگلومەراتسياسىن اۋماقتىق دامىتۋدىڭ وڭىرارالىق سحەماسىن ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى. تالاس جوق, بۇل يگى قادام. الداعى ىلكىمدى ىستەردىڭ باستاماسى. كەلەسى كەزەكتە اتقارىلاتىن ءىستىڭ سالماعى ورتالىقتان ءوڭىردىڭ وزىنە قاراي اۋىسىپ كەلەدى. ايماقتا بۇعان ءتيىستى العىشارتتار قالانعان.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە